Béo phì ở tuổi dậy thì là tình trạng chất béo tích tụ bất thường hoặc quá mức trong cơ thể, dẫn đến thừa cân khi trẻ chưa đủ 18 tuổi. Nếu không được cải thiện kịp thời, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ ở hiện tại và kéo dài đến khi trưởng thành.
Nguyên nhân gây béo phì ở tuổi dậy thì
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến béo phì ở tuổi dậy thì, tùy thuộc vào thể trạng và lối sống của mỗi trẻ, bao gồm:
Giảm tốc độ chuyển hóa
Khi bước vào tuổi dậy thì, trẻ dành nhiều thời gian cho việc học tập, ít vận động hơn khiến cơ thể tiêu hao ít năng lượng (trung bình khoảng 450 calo/ngày). Lượng năng lượng dư thừa do giảm hoạt động thể chất sẽ dễ dàng chuyển hóa thành mỡ, làm tăng nguy cơ béo phì.
Tăng lượng calo tiêu thụ hằng ngày
Trong giai đoạn dậy thì, nhu cầu dinh dưỡng tăng để phục vụ quá trình phát triển cơ thể. Tuy nhiên, nhiều trẻ ăn vượt quá nhu cầu, đặc biệt là tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu năng lượng như tinh bột, bánh kẹo, nước ngọt. Nếu chế độ ăn không được điều chỉnh hợp lý, trẻ sẽ tăng cân nhanh chóng.
Tác động của lối sống hiện đại
Sự phổ biến của thức ăn nhanh, không gian vui chơi hạn chế tại các đô thị lớn cùng áp lực học tập khiến trẻ ít tham gia hoạt động thể chất. Bên cạnh đó, việc sử dụng máy tính, điện thoại, chơi trò chơi điện tử trong thời gian dài cũng làm giảm vận động, gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.
Thay đổi hormone trong cơ thể
Hormone leptin đóng vai trò điều chỉnh cảm giác thèm ăn. Khi cơ thể tích tụ nhiều mỡ, não bộ sẽ nhận tín hiệu tăng sản xuất leptin để kiểm soát ăn uống. Tuy nhiên, trong trường hợp não không đáp ứng hoặc cơ thể kháng leptin, trẻ sẽ khó kiểm soát cảm giác đói, dẫn đến ăn quá mức.
Thừa cân, béo phì ở trẻ em là vấn đề khá phổ biến hiện nay.
Tuổi dậy thì có cần giảm cân không?
Việc trẻ tăng cân trong giai đoạn dậy thì không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải giảm cân. Nguyên nhân là do cơ thể có nhiều thay đổi sinh lý, ảnh hưởng đến chiều cao và cân nặng.
Đặc biệt ở bé gái, cơ thể sẽ tích tụ nhiều mỡ hơn ở vùng bụng, đùi, ngực, hông và mông để phục vụ cho quá trình phát triển. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường, tuy nhiên có thể khiến một số trẻ thiếu tự tin và tự ý giảm cân, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Do đó, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám, tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định chính xác tình trạng tăng cân có phải là thừa cân, béo phì hay không. Từ đó, trẻ sẽ được tư vấn chế độ dinh dưỡng và luyện tập phù hợp, đảm bảo phát triển toàn diện.
Nếu trẻ có chỉ số BMI ≥ 25 trong độ tuổi dậy thì, được xem là thừa cân, béo phì và cần giảm cân hợp lý nhằm cải thiện vóc dáng, ổn định sức khỏe, đồng thời phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến béo phì.
Cách giảm cân an toàn và hiệu quả ở tuổi dậy thì
Giảm cân đúng cách trong giai đoạn dậy thì giúp trẻ khỏe mạnh mà không bị thiếu hụt dinh dưỡng. Một số biện pháp phụ huynh có thể tham khảo gồm:
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học:
Chế độ ăn hợp lý giúp kiểm soát cân nặng mà vẫn đảm bảo sự phát triển chiều cao và thể chất. Trẻ thừa cân, béo phì cần được điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp.
Những thực phẩm nên bổ sung:
- Rau xanh: Giàu vitamin, khoáng chất, chất xơ, ít calo, giúp tạo cảm giác no lâu và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
- Thịt trắng và cá: Như thịt gà, vịt, cá hồi, cá trích… giàu đạm, ít calo, giúp phát triển cơ bắp mà không gây tăng cân.
- Chất béo lành mạnh: Có trong dầu ô-liu, cá béo, giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất hiệu quả.
- Tinh bột chậm: Yến mạch, khoai lang, khoai tây giúp tiêu hóa chậm, hạn chế cảm giác đói.
Những thực phẩm cần hạn chế:
- Đồ uống có đường như nước ngọt, nước tăng lực, nước trái cây nhiều đường.
- Đồ chiên xào, thức ăn nhanh do chứa nhiều calo và chất béo không lành mạnh.
Thiếu ngủ làm tăng nguy cơ thừa cân. Trẻ trong độ tuổi dậy thì nên ngủ từ 9 - 10 giờ mỗi ngày để cơ thể phát triển tối ưu và hạn chế tăng cân.
- Uống đủ nước:
Nước chiếm khoảng 70% cơ thể, giúp tăng cường trao đổi chất và đốt cháy mỡ thừa. Trẻ nên uống khoảng 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày, ưu tiên nước lọc hoặc nước ép ít/không đường, tránh nước ngọt và đồ uống có cồn.
