Năm đầu đời là giai đoạn trẻ phát triển nhanh chóng về thể chất, đặc biệt là cân nặng và chiều dài cơ thể. Trong đó, cân nặng là chỉ số quan trọng giúp theo dõi tình trạng dinh dưỡng và sự phát triển của trẻ.
Việc hiểu rõ các mốc tăng cân theo từng tháng, những yếu tố ảnh hưởng và các dấu hiệu bất thường sẽ giúp cha mẹ theo dõi sự phát triển của trẻ và đưa trẻ đi khám khi cần thiết
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cân nặng của trẻ thường tăng gấp đôi khi được 4 - 5 tháng tuổi và gấp ba vào cuối năm đầu đời. Tuy nhiên, đánh giá tăng trưởng cần dựa trên biểu đồ theo tuổi, giới tính và diễn biến cân nặng theo thời gian, thay vì chỉ căn cứ vào một con số cố định.
1. Cân nặng của trẻ tăng như thế nào trong năm đầu đời?
Trẻ sơ sinh đủ tháng trung bình nặng từ 2,5 - 4 kg. Trong những tháng đầu tiên, trẻ tăng trưởng nhanh, sau đó tốc độ tăng cân giảm dần khi bước vào nửa cuối năm đầu đời.
Trẻ sơ sinh thường giảm khoảng 10% trọng lượng cơ thể trong tuần đầu tiên sau khi sinh, chủ yếu là do mất nước. Sau đó, những em bé khỏe mạnh sẽ nhanh chóng bù lại lượng cân nặng đã mất và thậm chí còn tăng thêm.
Một dấu mốc thường được sử dụng để theo dõi tăng trưởng sinh lý là cân nặng của trẻ tăng gấp đôi so với lúc sinh khi được khoảng 4 - 5 tháng tuổi và gấp ba vào cuối năm đầu đời. Chẳng hạn, trẻ sinh ra nặng 3 kg thường đạt khoảng 6 kg khi được 4 - 5 tháng và khoảng 9 kg khi tròn 1 tuổi.
Tuy nhiên, đây là các mốc tham khảo, không phải điều kiện bắt buộc mà mọi trẻ đều phải đạt chính xác. Mỗi trẻ sơ sinh sẽ có mức tăng khác nhau. Bên cạnh đó, giới tính, tuổi thai khi sinh, tình trạng sức khỏe và chế độ dinh dưỡng cũng ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng của từng trẻ.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển cân nặng của trẻ sơ sinh.
Trung bình, trong 3 tháng đầu đời, trẻ sẽ tăng khoảng 30 g cân nặng mỗi ngày. Tốc độ tăng cân diễn ra không đều. Có những ngày trẻ không tăng cân, rồi 2 ngày sau lại tăng cân nhiều hơn.
Tuy nhiên, cha mẹ không cần phải cân bé mỗi ngày. Đối với những em bé khỏe mạnh, bác sĩ nhi khoa sẽ cân bé mỗi lần khám để theo dõi sự phát triển và tăng cân. Hầu hết các bé đều được khám sức khỏe định kỳ trước khi tròn một tuổi.
2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng cân của bé
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ sơ sinh và việc hiểu rõ những yếu tố này giúp cha mẹ có cái nhìn toàn diện hơn.
- Phương pháp cho ăn: Trẻ bú mẹ và trẻ bú sữa công thức có thể phát triển với tốc độ khác nhau, đặc biệt là trong những tháng đầu đời.
- Yếu tố di truyền: Chiều cao và thể trạng của cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí của em bé trên biểu đồ tăng trưởng.
- Cân nặng lúc sinh: Trẻ sinh non và trẻ nhẹ cân so với tuổi thai được theo dõi theo kỳ vọng tăng trưởng điều chỉnh và được giám sát trên các biểu đồ chuyên dụng.
- Tình trạng sức khỏe: Một số bệnh lý tiềm ẩn, chẳng hạn như trào ngược dạ dày, không dung nạp thực phẩm, dị tật tim bẩm sinh hoặc rối loạn chuyển hóa, có thể ảnh hưởng đến việc tăng cân và cần được đánh giá.
- Mức độ hoạt động: Khi trẻ bắt đầu vận động nhiều hơn, tốc độ tăng cân sẽ chậm lại một cách tự nhiên.
- Giai đoạn tăng trưởng nhanh: Trẻ sơ sinh không phát triển với tốc độ hoàn toàn ổn định. Những giai đoạn tăng trưởng nhanh ngắn ngủi xen kẽ với những giai đoạn chậm hơn.
3. Khi nào cha mẹ nên lo lắng về cân nặng của bé?
Việc đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ cho bé, dù là từ sữa công thức hay sữa mẹ, được đánh giá tốt nhất bằng cách theo dõi sự phát triển và tăng cân của bé. Ngoài ra, nếu bé đi tiêu nhiều lần trong ngày, đó là dấu hiệu tốt cho thấy bé được cung cấp đủ nước và nhận đủ lượng sữa mẹ hoặc sữa công thức cần thiết.
Mặc dù mỗi trẻ có một sự tăng trưởng khác nhau nhưng có một số dấu hiệu cha mẹ cần chú ý. Hãy liên hệ với bác sĩ nhi khoa nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Em bé sơ sinh đã giảm hơn 10% trọng lượng so với lúc sinh.
- Em bé chưa lấy lại được cân nặng lúc sinh khi được 2 tuần tuổi.
- Trẻ liên tục chậm phát triển so với đường mốc tăng trưởng bình thường.
- Bé sơ sinh dường như luôn cảm thấy chưa no sau mỗi lần bú.
- Bạn đang thấy số lượng tã ướt mỗi ngày ít hơn so với dự kiến.
- Bé của bạn không tăng cân trong vòng 2 tuần sau giai đoạn sơ sinh.
- Trẻ có vẻ lờ đờ, bú rất kém hoặc trông không khỏe.
Những lo ngại này không phải lúc nào cũng có nghĩa là có vấn đề nghiêm trọng nhưng chúng cần được đánh giá kịp thời. Hãy đưa trẻ đến bác sĩ để sớm tìm ra nguyên nhân và đưa bé trở lại trạng thái bình thường.
