Trẻ sốt mùa hè: khi nào phải đi cấp cứu ngay?

Không phải mọi cơn sốt ở trẻ đều nguy hiểm, nhưng mùa hè khiến nguy cơ mất nước, kiệt sức vì nóng và bệnh truyền nhiễm tăng lên. Cha mẹ cần biết dấu hiệu nào có thể theo dõi tại nhà, dấu hiệu nào phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Sốt là một trong những lý do phổ biến nhất khiến cha mẹ lo lắng. Vào mùa hè, nỗi lo này càng lớn hơn vì trẻ dễ ra mồ hôi, mất nước, ăn uống kém, chơi ngoài trời nhiều và có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng như sốt virus, tay chân miệng, tiêu chảy cấp, viêm họng, cúm mùa, sốt xuất huyết hoặc các bệnh liên quan nắng nóng.

Điều quan trọng cần nhớ: sốt không phải lúc nào cũng là kẻ thù. Sốt là phản ứng của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng. Nhiều trẻ sốt 38,5-39 độ C nhưng vẫn tỉnh, uống được, chơi được từng lúc và có thể theo dõi tại nhà nếu không có dấu hiệu bất thường. Ngược lại, có trẻ sốt không quá cao nhưng lừ đừ, thở mệt, nôn liên tục, co giật hoặc phát ban bất thường thì cần được đưa đi khám ngay.

Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ chăm chăm nhìn vào nhiệt kế. Hãy nhìn vào toàn trạng của trẻ: trẻ có tỉnh không, có uống được không, có tiểu không, có thở bất thường không, có phát ban, co giật, đau đầu dữ dội hay nôn ói liên tục không?

Trẻ dưới 3 tháng tuổi: sốt là dấu hiệu cần đi khám ngay

Với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi, chỉ cần nhiệt độ từ 38 độ C trở lên đã cần được bác sĩ đánh giá sớm. Ở nhóm tuổi này, hệ miễn dịch còn non, triệu chứng bệnh nặng có thể rất kín đáo. Trẻ có thể chỉ bú kém, ngủ nhiều, quấy yếu, da tái hoặc thân nhiệt thay đổi bất thường.

Cha mẹ không nên tự cho trẻ sơ sinh dùng thuốc hạ sốt rồi chờ ở nhà. Cũng không nên chỉ lau mát và hy vọng trẻ tự khỏi. Trẻ càng nhỏ, ngưỡng đi khám càng thấp. Nếu trẻ dưới 3 tháng sốt, bỏ bú, khó đánh thức, thở bất thường hoặc tím tái, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Với trẻ từ 3-6 tháng, sốt cao khoảng 39 độ C hoặc trẻ có biểu hiện mệt, bú kém, quấy bất thường cũng cần được thăm khám. Ở trẻ lớn hơn, quyết định đi khám phụ thuộc nhiều hơn vào triệu chứng đi kèm và diễn biến toàn trạng.

Sốt kèm lừ đừ, khó đánh thức: dấu hiệu báo động

Một trẻ sốt nhưng vẫn giao tiếp, nhìn theo cha mẹ, uống được nước, có lúc chơi được thường ít đáng lo hơn trẻ sốt mà li bì, khó đánh thức, mắt lờ đờ, không đáp ứng như bình thường.

Nếu trẻ trở nên rất buồn ngủ, khó gọi dậy, lơ mơ, nói nhảm, kích thích vật vã hoặc có biểu hiện lú lẫn, cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu. Đây có thể là dấu hiệu mất nước nặng, nhiễm trùng nặng, viêm màng não, rối loạn điện giải hoặc bệnh do nắng nóng.

Đặc biệt trong mùa hè, nếu trẻ từng ở ngoài trời nắng, trong phòng nóng bí, trong xe ô tô hoặc vận động mạnh dưới nắng rồi sốt, mệt lả, lú lẫn, đau đầu nhiều, da nóng, nôn ói, cần nghĩ đến say nắng hoặc sốc nhiệt. Đây là tình trạng nguy hiểm, không thể chỉ xử trí bằng thuốc hạ sốt tại nhà.

Sốt kèm khó thở, tím tái, thở rút lõm

Khó thở luôn là dấu hiệu cần được ưu tiên. Trẻ sốt kèm thở nhanh bất thường, thở rít, thở khò khè nặng, co kéo lồng ngực, rút lõm hõm ức, cánh mũi phập phồng, môi tím, da tái hoặc không nói/khóc nổi vì mệt cần được đưa đi cấp cứu.

Ở trẻ nhỏ, khó thở đôi khi không được mô tả bằng lời. Cha mẹ có thể thấy trẻ bỏ bú, bú vài hơi lại ngừng, thở gấp, bụng phập phồng, ngồi gục người hoặc không nằm được. Đây có thể là dấu hiệu viêm phổi, hen nặng, viêm tiểu phế quản, nhiễm trùng nặng hoặc phản ứng toàn thân cần can thiệp.

Không nên cố ép trẻ ăn, uống nhiều hoặc chờ thuốc hạ sốt phát huy tác dụng nếu trẻ đang thở mệt. Khi hô hấp có vấn đề, cần được đánh giá y tế sớm.

Co giật khi sốt: khi nào phải gọi cấp cứu?

Co giật do sốt có thể gặp ở một số trẻ nhỏ, thường xảy ra khi thân nhiệt tăng nhanh. Nhiều cơn co giật do sốt đơn thuần ngắn và không để lại di chứng. Tuy nhiên, với cha mẹ, đây luôn là tình huống đáng sợ và cần xử trí đúng.

Khi trẻ co giật, hãy đặt trẻ nằm nghiêng trên mặt phẳng an toàn, tránh để trẻ ngã hoặc va đập. Không nhét thìa, ngón tay, khăn hay bất kỳ vật gì vào miệng trẻ. Không cố ghì chặt tay chân. Ghi nhớ thời gian cơn co giật bắt đầu và kết thúc.

Cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đi viện ngay nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, trẻ co giật lần đầu, co giật lặp lại, sau cơn trẻ không tỉnh lại như bình thường, trẻ dưới 6 tháng tuổi, có cứng gáy, nôn nhiều, khó thở, tím tái hoặc cha mẹ thấy trẻ rất bất thường. Ngay cả khi cơn co giật đã tự hết, trẻ vẫn nên được bác sĩ đánh giá, nhất là trong lần đầu xảy ra.

Phát ban không mất khi ấn, cứng gáy, sợ ánh sáng

Sốt kèm phát ban là tình huống cần quan sát kỹ. Nhiều phát ban do virus có thể lành tính, nhưng một số dạng phát ban là dấu hiệu nguy hiểm. Nếu trẻ có ban tím, chấm xuất huyết, mảng bầm bất thường hoặc phát ban không nhạt màu khi ấn vào, cần đưa trẻ đi khám khẩn cấp.

Sốt kèm cứng gáy, đau đầu dữ dội, nôn vọt, sợ ánh sáng, lơ mơ hoặc co giật có thể gợi ý bệnh lý nghiêm trọng như viêm màng não hoặc nhiễm trùng nặng. Không nên chờ ban lan rộng hoặc chờ trẻ "qua cơn sốt".

Trong mùa hè, một số bệnh như sốt xuất huyết cũng có thể gây sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, chán ăn, buồn nôn, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc ban xuất huyết. Nếu trẻ sốt cao liên tục, mệt nhiều, đau bụng, nôn, tay chân lạnh, li bì hoặc có dấu hiệu chảy máu, cần đi khám ngay.

Sốt kèm mất nước: dấu hiệu dễ bị bỏ qua

Mùa hè làm trẻ mất nước nhanh hơn, đặc biệt khi sốt, nôn, tiêu chảy hoặc ra nhiều mồ hôi. Mất nước nhẹ có thể khiến trẻ khát, môi khô, mệt, tiểu ít. Mất nước nặng có thể khiến trẻ lừ đừ, mắt trũng, khóc không có nước mắt, tay chân lạnh, mạch nhanh, da kém đàn hồi, không đi tiểu trong nhiều giờ.

Nếu trẻ sốt mà không uống được, nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, không chịu bú, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám. Với trẻ nhỏ, mất nước có thể tiến triển nhanh. Không nên chỉ tập trung hạ sốt mà quên bù dịch.

Ở nhà, nếu trẻ còn tỉnh và uống được, hãy cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần. Trẻ bú mẹ nên tiếp tục bú. Khi có tiêu chảy hoặc nôn nhiều, dung dịch bù nước đường uống có thể cần thiết theo hướng dẫn. Không nên cho trẻ uống nước ngọt, nước có gas hoặc tự pha dung dịch quá mặn/quá ngọt.

Khi nào có thể theo dõi trẻ sốt tại nhà?

Trẻ có thể được theo dõi tại nhà nếu trên 6 tháng tuổi, sốt không quá cao, vẫn tỉnh táo, uống được, tiểu bình thường, không khó thở, không phát ban nguy hiểm, không co giật, không nôn ói liên tục và cha mẹ quan sát thấy trẻ vẫn có lúc chơi hoặc tương tác.

Việc chăm sóc tại nhà gồm cho trẻ nghỉ nơi thoáng mát, mặc quần áo nhẹ, uống đủ nước, ăn thức ăn mềm dễ tiêu, lau người bằng nước ấm nếu trẻ khó chịu, dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo cân nặng khi cần. Không chườm đá, không lau rượu/cồn, không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt, không dùng aspirin cho trẻ nếu không có chỉ định.

Nếu sốt kéo dài trên 3 ngày, sốt ngày càng cao, trẻ ăn uống kém dần, xuất hiện triệu chứng mới hoặc cha mẹ có cảm giác "con không giống mọi khi", nên đưa trẻ đi khám dù chưa có dấu hiệu cấp cứu rõ ràng.

Đừng để nắng nóng che lấp dấu hiệu bệnh nặng

Mùa hè khiến nhiều cha mẹ nghĩ trẻ sốt, mệt, đau đầu, chán ăn chỉ là do nóng. Điều này có thể đúng trong một số trường hợp, nhưng cũng có thể làm chậm việc phát hiện bệnh nguy hiểm. Sốt do nhiễm trùng, sốt xuất huyết, viêm màng não, viêm phổi, mất nước nặng hay say nắng đều có thể bắt đầu bằng những biểu hiện rất giống nhau: nóng người, mệt, bỏ ăn, quấy khóc.

Nguyên tắc an toàn là: hãy nhìn vào trẻ, không chỉ nhìn vào nhiệt kế. Một trẻ sốt 39 độ nhưng tỉnh, uống được, chơi được từng lúc có thể ít nguy hiểm hơn trẻ sốt 38 độ nhưng lừ đừ, thở mệt, tím tái, nôn liên tục hoặc khó đánh thức.

Khi trẻ sốt mùa hè, cha mẹ cần bình tĩnh hạ sốt đúng cách, bù nước, cho trẻ nghỉ mát và theo dõi sát. Nhưng nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như trẻ dưới 3 tháng sốt, khó thở, co giật, lừ đừ, phát ban không mất khi ấn, cứng gáy, nôn ói liên tục, mất nước, đau đầu dữ dội, tay chân lạnh hoặc lú lẫn, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Với trẻ em, đi khám sớm một chút luôn an toàn hơn chờ đợi quá lâu.

5 nguyên nhân khiến sốt không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt

SKĐS – Thông thường, thuốc hạ sốt có thể giúp kiểm soát thân nhiệt trong vòng vài giờ. Tuy nhiên, có không ít trường hợp dù đã dùng thuốc, sốt vẫn không giảm hoặc thậm chí kéo dài dai dẳng, vậy đâu là nguyên nhân?