Trẻ sốt đầu năm học: 72 giờ đầu cha mẹ cần theo dõi gì?

Sau vài ngày trở lại trường, một trẻ đang khỏe mạnh bỗng sốt vào buổi tối. Cha mẹ đo nhiệt độ thấy cao nhưng ngoài mệt hơn thường ngày, trẻ chưa ho, chưa sổ mũi, không đau bụng và cũng chưa xuất hiện ban trên da.

Thực tế, trong 24 giờ đầu, chỉ từ một cơn sốt thường rất khó xác định chính xác trẻ mắc bệnh gì. Cúm, nhiễm virus đường hô hấp, tay chân miệng, sốt xuất huyết và nhiều bệnh nhiễm trùng khác đều có thể bắt đầu bằng sốt, mệt và ăn kém.

Điều cha mẹ cần làm trong những ngày đầu không phải cố tìm một cái tên cho bệnh, mà là quan sát diễn biến của trẻ một cách có hệ thống.

Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại trong 72 giờ đầu có thể cung cấp cho bác sĩ nhiều thông tin giá trị hơn câu trả lời chung chung: “Cháu sốt mấy hôm nay”.

1. 0–24 giờ đầu: 4 nhóm dấu hiệu cần chú ý

Điều đầu tiên nhiều phụ huynh làm là liên tục kiểm tra nhiệt độ. Nhiệt độ quan trọng, nhưng không phải thông tin duy nhất quyết định mức độ nặng của bệnh.

Trong ngày đầu tiên, nên theo dõi ít nhất 4 nhóm dấu hiệu.

Nhiệt độ và thời điểm sốt

Cha mẹ nên ghi:

• Trẻ bắt đầu sốt vào thời điểm nào?
• Nhiệt độ cao nhất đã đo được?
• Trẻ sốt liên tục hay từng cơn?
• Sau khi hạ sốt, trẻ có tỉnh táo và chơi trở lại hay vẫn mệt lả?
• Bao lâu sau trẻ lại sốt?

Không nhất thiết phải đo nhiệt độ vài phút một lần. Điều quan trọng hơn là nhìn vào toàn trạng của trẻ giữa hai cơn sốt.

Một trẻ sau khi hạ sốt có thể ngồi dậy, nói chuyện, uống nước và tương tác với cha mẹ thường đáng yên tâm hơn trẻ dù nhiệt độ không quá cao nhưng liên tục li bì, khó đánh thức hoặc không chịu uống.

Trẻ uống được bao nhiêu nước?

Sốt làm cơ thể mất nước nhiều hơn. Trẻ còn có thể ăn uống kém hoặc nôn.

Cha mẹ nên chú ý:

• Trẻ có chủ động đòi uống nước không?
• Có uống được từng ngụm đều đặn không?
• Uống vào có nôn không?
• Môi và miệng có khô rõ không?
• Trẻ nhỏ khóc có ít nước mắt hơn bình thường không?

Không cần ép trẻ uống một lượng lớn cùng lúc. Với trẻ đang khó chịu hoặc buồn nôn, có thể cho uống lượng nhỏ nhiều lần.

Trẻ có đi tiểu bình thường?

Số lần đi tiểu là một chỉ dấu rất thực tế để cha mẹ nhận biết tình trạng mất nước.

Cần lưu ý khi trẻ:

• Đi tiểu ít hơn rõ rệt so với thường ngày;
• Nhiều giờ không đi tiểu;
• Nước tiểu ít và sẫm màu;
• Đồng thời khát nhiều, miệng khô hoặc mệt hơn.

Với trẻ còn đóng bỉm, có thể theo dõi số bỉm ướt thay vì cố ước lượng lượng nước tiểu.

Quan trọng nhất: Trẻ còn tỉnh táo như thế nào?

Đây là thông tin cha mẹ thường bỏ qua khi quá tập trung vào con số trên nhiệt kế.

Hãy quan sát xem trẻ có:

• Nhận ra bố mẹ;
• Trả lời khi được gọi;
• Giao tiếp và tương tác;
• Ngồi dậy hoặc đi lại được;
• Chơi một lúc sau khi hạ sốt;
• Hay nằm bệt, ngủ bất thường, khó đánh thức.

Một thay đổi rõ rệt về ý thức và hành vi cần được coi trọng hơn việc cố xác định trẻ đang mắc virus nào.

2. 24–48 giờ: Những triệu chứng cần lưu ý

Sang ngày thứ hai, một số triệu chứng đi kèm có thể bắt đầu xuất hiện. Đây là lúc cha mẹ nên bổ sung vào nhật ký thay vì chỉ ghi “vẫn sốt”.

Nếu xuất hiện ho, sổ mũi, đau họng

Các triệu chứng hô hấp có thể gợi ý bệnh nhiễm virus đường hô hấp, trong đó có cúm.

Nhưng không nên chỉ dựa vào ho hoặc sổ mũi để tự kết luận.

Điều cần theo dõi là:

• Trẻ ho ít hay ho liên tục?
• Có thở nhanh hơn bình thường không?
• Có khò khè hoặc thở rít?
• Có phải gắng sức khi thở?
• Trẻ có thể nói thành câu, bú hoặc uống nước mà không phải ngừng lại để thở không?

Khó thở quan trọng hơn việc trẻ đang mắc cúm, RSV hay một virus hô hấp cụ thể nào.

Nếu trẻ bắt đầu đau họng, chảy dãi hoặc bỏ ăn

Cha mẹ nên quan sát bên trong miệng khi có thể.

Tay chân miệng thường có thể bắt đầu bằng sốt, mệt, đau họng và ăn uống kém, sau đó mới xuất hiện tổn thương trong miệng và ban ở tay, chân hoặc các vị trí khác.

Nếu trẻ rất muốn uống nhưng vừa đưa nước vào miệng đã khóc, nhăn mặt hoặc không chịu nuốt, cần nghĩ đến khả năng miệng hoặc họng đang đau.

Không nên cố cạy miệng trẻ nhiều lần để “tìm nốt tay chân miệng”.

Nếu xuất hiện tiêu chảy hoặc nôn

Hãy ghi cụ thể:

• Trẻ nôn bao nhiêu lần?
• Nôn sau ăn hay nôn cả khi chưa ăn?
• Có uống nước được không?
• Đi ngoài bao nhiêu lần?
• Phân có máu hay bất thường không?
• Trẻ có đau bụng không?

Nôn một lần khác hoàn toàn với nôn liên tục khiến trẻ không thể giữ được nước.

Nếu xuất hiện ban

Đừng chỉ ghi “có phát ban”.

Cha mẹ có thể chụp ảnh trong điều kiện ánh sáng tốt và ghi thời điểm ban bắt đầu xuất hiện.

Quan sát:

• Ban nằm ở tay, chân, lòng bàn tay, lòng bàn chân hay quanh mông?
• Có mụn nước không?
• Ban xuất hiện khi trẻ vẫn đang sốt hay sau khi sốt giảm?
• Có đi kèm chảy máu bất thường không?

Hình ảnh theo từng ngày có thể giúp bác sĩ đánh giá diễn biến tốt hơn nhiều so với việc cố nhớ lại.

3. 48–72 giờ: Đừng chỉ hỏi “còn sốt không?”

Đến ngày thứ ba, nhiều gia đình bắt đầu sốt ruột vì trẻ chưa khỏi. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng lúc này không đơn giản là trẻ còn sốt hay đã hết sốt.

Cần nhìn toàn bộ xu hướng.

Trẻ đang tốt lên hay xấu đi?

Một trẻ vẫn còn sốt nhưng:

• Tỉnh hơn;
• Uống được;
• Tiểu bình thường;
• Thở bình thường;
• Không nôn nhiều;
• Bắt đầu ăn trở lại.

sẽ có diễn biến khác với trẻ nhiệt độ đã giảm nhưng:

• Mệt lả hơn;
• Nằm im;
• Đau bụng;
• Nôn liên tục;
• Khát nhiều;
• Tay chân lạnh;
• Chảy máu mũi hoặc chân răng.

Đặc biệt với sốt xuất huyết, hết sốt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa đã qua nguy hiểm. Giai đoạn cần theo dõi sát có thể xuất hiện khi nhiệt độ bắt đầu giảm.

Do đó, cha mẹ không nên thấy trẻ hết sốt vào ngày thứ ba hoặc thứ tư rồi mặc định bệnh đã khỏi.

Đau bụng cần được hỏi kỹ

Trẻ nhỏ đôi khi chỉ nói “con đau bụng” nhưng không mô tả được mức độ.

Cha mẹ nên để ý:

• Đau thoáng qua hay liên tục?
• Đau có tăng dần?
• Trẻ có ôm bụng, co chân hoặc không muốn vận động?
• Có kèm nôn nhiều?
• Bụng có chướng?
• Trẻ có mệt bất thường?

Đau bụng nhiều hoặc dai dẳng đi kèm sốt không phải dấu hiệu nên tiếp tục theo dõi qua mạng.

Nôn nhiều là một tín hiệu cần chú ý

Không ít trẻ sốt có thể nôn một vài lần. Nhưng nếu trẻ nôn liên tục, không giữ được nước, đi tiểu giảm hoặc ngày càng mệt, nguy cơ mất nước và bệnh diễn biến nặng tăng lên.

Nếu sốt xuất huyết đang được nghĩ tới, nôn dai dẳng còn là một trong những dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ đánh giá.

4. Timeline 72 giờ cha mẹ có thể lưu vào điện thoại

Một nguyên tắc đơn giản là:

Đừng chỉ theo dõi nhiệt kế — hãy theo dõi chính đứa trẻ.

5. Những dấu hiệu không nên chờ đủ 72 giờ

Timeline 72 giờ không có nghĩa cha mẹ phải theo dõi tại nhà đủ ba ngày mới được đưa trẻ đi khám.

Trẻ cần được đánh giá y tế sớm hoặc cấp cứu khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường như:

Khó thở

• Thở nhanh hoặc thở gắng sức;
• Rút lõm lồng ngực;
• Khò khè hoặc thở rít nặng;
• Môi tím tái;
• Không uống được vì khó thở.

Thay đổi ý thức

• Li bì;
• Khó đánh thức;
• Không tương tác như bình thường;
• Lú lẫn;
• Co giật.

Dấu hiệu mất nước

• Không uống được;
• Nôn liên tục;
• Đi tiểu giảm rõ;
• Miệng rất khô;
• Mắt trũng;
• Trẻ mệt lả.

Đau bụng hoặc nôn bất thường

• Đau bụng nhiều hoặc tăng dần;
• Nôn liên tục;
• Nôn ra máu;
• Bụng chướng bất thường.

Chảy máu bất thường

• Chảy máu mũi khó cầm.
• Chảy máu chân răng bất thường.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu.
• Các biểu hiện xuất huyết đi kèm trẻ ngày càng mệt.

Cha mẹ cảm thấy trẻ “khác hẳn mọi lần”

Đây không phải một thuật ngữ y khoa nhưng có giá trị thực tế.

Cha mẹ là người hiểu trẻ nhất. Nếu trẻ có biểu hiện khác rõ rệt so với các lần sốt trước, ngày càng yếu hoặc khiến gia đình cảm thấy bất an dù chưa xác định được dấu hiệu nào, nên cho trẻ được bác sĩ đánh giá.

6. Trẻ đỡ sốt có nên cho đi học ngay?

Không nên vội đưa trẻ trở lại lớp chỉ vì sáng hôm đó nhiệt độ đã bình thường.

Trẻ cần đủ khỏe để tham gia hoạt động bình thường, ăn uống được và không còn tình trạng cần chăm sóc đặc biệt tại lớp. Với bệnh truyền nhiễm đã được chẩn đoán, thời điểm quay lại trường còn phụ thuộc loại bệnh và hướng dẫn của cơ sở y tế, nhà trường.

Nếu trẻ vẫn cần dùng thuốc hạ sốt để duy trì nhiệt độ bình thường hoặc còn mệt nhiều, việc cho trẻ nghỉ ngơi và theo dõi thêm là hợp lý.

Đồng thời, cha mẹ nên thông báo cho giáo viên nếu trẻ mắc bệnh truyền nhiễm để nhà trường chủ động vệ sinh môi trường và theo dõi các trẻ khác khi cần thiết.

Sốt chỉ là một triệu chứng. Ở những ngày đầu, tên bệnh đôi khi chưa rõ nhưng diễn biến của trẻ vẫn liên tục cung cấp thông tin.

Quan sát đúng không giúp cha mẹ tự chẩn đoán bệnh, nhưng có thể giúp nhận ra sớm khi trẻ không còn phù hợp để tiếp tục theo dõi tại nhà.

Trẻ sốt mùa hè: khi nào phải đi cấp cứu ngay?

SKĐS - Trẻ sốt mùa hè thường do virus, mất nước hoặc bệnh nhiễm trùng. Nhưng nếu trẻ lừ đừ, khó thở, co giật, phát ban, cần đi cấp cứu ngay.