Đã bao đời nay, người dân thôn Đông Mai (xã Chỉ Đạo, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên) luôn tự hào là “công trường” tái chế chì lớn nhất miền Bắc. Nghề tái chế chì đã mang lại cuộc sống khá giả, sung túc hơn, nhưng cùng với nó là cả một hiểm họa lớn đang chờ ở phía trước. Hằng ngày, hằng giờ họ đang đánh đổi sức khỏe, mạng sống thậm chí cả những chủ nhân tương lai của mình vì “chì”!
“Sống chung với chì nhưng chưa thấy gì”
Con đường dẫn vào thôn Đông Mai rác thải từ nấu chì vẫn phơi đầy đường và tiếng phá bình ắc-quy để lấy chì vẫn còn vang đều trong làng. Những người trong làng kể rằng từ khi sinh ra đã thấy ông bà, bố mẹ mình chặt ắc-quy, nấu chì. Xung quanh làng có rất nhiều bờ rào, chậu hoa, nhà bếp, nhà tắm được xếp bằng vỏ bình ắc-quy cũ, đó là minh chứng cho một quá khứ “hào hùng” của làng nghề.
Chị Đặng Thị Lý, Trạm trưởng Trạm y tế xã Chỉ Đạo cho biết, cách đây 3 - 4 năm có hàng trăm lò nấu chì thủ công bày dọc đường làng, người dân vô tư nấu chì, hít khí chì khói bụi mù mịt, mùi chì bốc lên nồng nặc, cả làng như bị hun khói, nhiều hộ gia đình phải gửi con ở làng khác để tránh khói chì. Ông Trịnh Văn Hiến - Phó Chủ tịch UBND xã Chỉ Đạo cho biết thêm, vì khói bụi chì sặc sụa khắp làng, UBND xã đã yêu cầu các hộ dân nấu chì ban đêm và khoảng năm 2008 xã đã chấm dứt các lò thủ công, thay bằng lò sản xuất hiện đại cách xa khu dân cư, có công nghệ thu gom bụi. Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi, vẫn còn nhiều gia đình trong làng tồn tại lò nấu chì thủ công và còn nhiều hộ chặt bình ắc-quy với những biện pháp bảo hộ qua loa, nước từ bình ắc-quy chảy lênh láng ra sàn và họ hồn nhiên ngồi ăn trên vũng nước và đồ phế thải ắc-quy.
Chặt, bốc bình ắc-quy chỉ được “bảo hộ” đơn giản như thế này. |
Ông Bùi Xuân L. đã làm nghề nấu chì hơn 20 năm cho biết, “gia đình tôi đã làm nghề này mấy chục năm nay nhưng không hề hấn gì, vì tôi không sản xuất chì trắng từ bình ắc-quy mà chỉ tinh chế lại chì người ta đã đúc, đơn giản lắm, chỉ cho chì vào bếp đun lên và đúc theo đơn đặt hàng là xong, làm thế không độc hại như trực tiếp nấu chì trắng. Rồi ông cho chúng tôi xem sản phẩm được ông “tinh luyện”. Những sản phẩm “tinh chế” ấy được để ngay trong buồng - nơi ở của đứa cháu nhỏ mới vài tháng tuổi. Tai hại hơn, hầu hết các gia đình đúc xong chì là nhét hết vào gầm giường và “vô tư” nuôi con trên chì….
109 trẻ có hàm lượng chì vượt ngưỡng từ 2 - 7 lần
Theo kết quả nghiên cứu của Cục Quản lý môi trường y tế và Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường về mức độ ô nhiễm tại xã Chỉ Đạo năm 2007 - 2008 cho thấy, mức ô nhiễm chì trung bình trong không khí vượt tiêu chuẩn 3,47 lần. Hàm lượng chì trong đất bề mặt cao gấp 10 lần, trong bụi cao gấp hơn 11 lần mức cho phép. Cả thực phẩm như rau, cá đều có hàm lượng chì vượt tiêu chuẩn 4,61 lần. 1/5 mẫu nước bề mặt có hàm lượng chì vượt tiêu chuẩn vệ sinh. Tại trường mầm non, trường cấp 1 - 2 của xã, hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn từ 2 - 3,7 lần… |
Theo DS. Nguyễn Bá Huy Cường (Khoa Dược - ĐH Curtin - Australia) nhiễm chì có thể dẫn đến vô sinh, sảy thai, mắc phải các rối loạn về thần kinh. Ở trẻ em, chỉ số IQ sẽ không cao, đôi khi có những biểu hiện rối loạn hành vi. Do chì tích lũy dần trong cơ thể một cách chậm chạp nên những triệu chứng sẽ không được nhận biết kịp thời. Còn BS. Phạm Thị Vân Anh, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi Trung ương cảnh báo: Trẻ bị ngộ độc chì cấp tính và mạn tính đều nguy hiểm.
Khi trẻ bị ngộ độc cấp tính sẽ bị tổn thương ở nhiều cơ quan, có thể gây tổn thương não và ảnh hưởng đến các cơ quan khác của cơ thể như hệ thần kinh, xương khớp, tiêu hóa, thận và máu nhất là não của trẻ đang phát triển... Đối với trường hợp ngộ độc chì mạn tính, trẻ sẽ bị vôi hóa trong não. Chụp CT não sẽ thấy có canxi ở vùng nhân xám, tiểu não và vùng trán. Nếu không được điều trị sẽ gây rối loạn tâm thần, chứng quên (kiểu Alzheimer), tăng huyết áp và vô sinh sau này.
Hậu quả đã hiển hiện rõ khi Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường, Bộ Y tế công bố kết quả xét nghiệm sàng lọc của 109 cháu bé trong thôn Đông Mai và 100% mẫu máu của các cháu có hàm lượng chì trong máu vượt quá giới hạn bình thường từ 2 - 7 lần. Trong số đó có 24 cháu được lấy máu tĩnh mạch tại phòng thí nghiệm của Viện thì 2 cháu có hàm lượng chì trong máu ở mức nguy hiểm (>= 70mcg/dl), 17 trường hợp ở mức báo động (45 - 70mcg/dl), 4 trường hợp ở mức cao (25 - 44mcg/dl) và 1 trường hợp ở mức ranh giới (15 - 19mcg/dl)…
Chị X. làm nghề vài chục năm nay đã phải bỏ nghề vì nhà có 5 đứa con, đứa con trai lớn 24 tuổi bị “động kinh, ngớ ngẩn” không biết có phải do chì không, còn cậu con trai út vừa rồi xét nghiệm nồng độ chì trong máu nhiễm 60%, cháu vừa lên Trung tâm Chống độc, BV Bạch Mai để thải độc đợt 1, sắp tới cả gia đình chị sẽ đi xét nghiệm nhiễm độc chì. Còn gia đình chị Nguyễn Thị T. đã làm nghề nấu chì 8 năm, bây giờ vẫn còn 3 lò nấu chì, nấu thiếc ở ngay trong sân. Anh chị có 3 đứa con, hai đứa đều bị nhiễm độc chì, cháu út 3 tuổi có nồng độ chì trong máu ở mức nguy hiểm hơn 70mcg/dl.
Anh chị vẫn không hề có ý nghĩ bỏ nghề và hằng đêm vẫn nấu chì đã “qua tinh chế”, ngay cả đứa cháu họ mới từ Hà Nội về ở hơn năm được xét nghiệm cũng có hàm lượng chì trong máu vượt 4 lần ngưỡng cho phép, quanh xóm nhà chị cũng có 3 cháu bé nữa cũng nhiễm chì ở mức cao… Chị Đặng Thị Lý cho biết thêm, cả xã có hơn 1.000 trẻ em dưới 10 tuổi, số cháu được xét nghiệm sàng lọc mới chỉ chiếm 1/10 trong toàn xã và kết quả đó mới làm ở thôn Đông Mai, còn nhiều làng lân cận như Nghĩa Lộ, Trịnh Xá... bị ảnh hưởng bởi khói chì nếu được xét nghiệm không biết kết quả sẽ thế nào?!
Nguyễn Hồng
