Dậy thì là một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời đánh dấu sự trưởng thành về thể chất và sinh lý. Dậy thì muộn hay sớm đều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tâm sinh lý của trẻ.
1. Ảnh hưởng của dậy thì muộn đến sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ
Ảnh hưởng về thể chất
Chiều cao hạn chế: Khi dậy thì, cơ thể sẽ có một giai đoạn "bứt phá" về chiều cao. Dậy thì muộn nếu không được điều trị sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển thể chất. Các bé trai dậy thì muộn có thể thấp hơn so với các bạn đồng trang lứa. Tuy nhiên, nếu được điều trị kịp thời, trẻ vẫn có thể phát triển chiều cao bình thường.
Nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường: Một nghiên cứu lớn trên gần một triệu bé trai vị thành niên được trình bày tại Đại hội giữa Hiệp hội Nội tiết Nhi khoa châu Âu (ESPE) và Hiệp hội Nội tiết châu Âu (ESE) gần đây cho thấy, những bé trai dậy thì muộn hơn mức trung bình có nhiều khả năng mắc bệnh đái tháo đường type 2 khi trưởng thành.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2 sớm cao hơn ở trẻ trai dậy thì muộn có thể là do một cơ hội trong quá trình phát triển khi cơ thể đặc biệt nhạy cảm với hormone và các yếu tố môi trường - tương tự như cách trẻ nhỏ hình thành kỹ năng ngôn ngữ hoặc cách dậy thì ảnh hưởng đến sức mạnh của xương.
Dậy thì muộn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ.
Ảnh hưởng về tâm lý
Tự ti và mặc cảm: Trẻ dễ cảm thấy lạc lõng, khác biệt khi thấy bạn bè xung quanh đều đã thay đổi về ngoại hình (vỡ giọng, phát triển ngực, cao lớn...). Điều này dễ dẫn đến việc trẻ bị bắt nạt hoặc tự thu mình lại.
Rối loạn lo âu: Sự lo lắng về việc "liệu mình có bình thường không" gây áp lực tâm lý ảnh hưởng đến kết quả học tập và các mối quan hệ xã hội.
Trầm cảm: Trong một số trường hợp kéo dài mà không được can thiệp hoặc giải thích rõ ràng, trẻ có thể rơi vào trạng thái trầm cảm.
Do đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu dậy thì muộn ở trẻ rất quan trọng để có biện pháp can thiệp nhằm giúp trẻ vượt qua những ảnh hưởng về tâm lý đồng thời phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
2. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Giai đoạn dậy thì là lúc trẻ phát triển mạnh cả về chiều cao lẫn sinh lý, cha mẹ có thể nhận thấy rõ sự khác biệt về vóc dáng của trẻ. Thông thường bé gái sẽ dậy thì sớm hơn so với bé trai khoảng từ 1 - 2 năm.
Đối với bé gái
Một bé gái được coi là dậy thì muộn nếu:
- Đến 13 tuổi mà vẫn chưa bắt đầu phát triển mô ngực (vú).
- Hoặc đến 15 - 16 tuổi (hoặc sau khi ngực đã phát triển) mà vẫn chưa có kỳ kinh nguyệt đầu tiên.
Cha mẹ nên đưa con đi khám sớm nếu trẻ có những biểu hiện bất thường so với lứa tuổi.
Đối với bé trai
Một bé trai được coi là dậy thì muộn nếu:
- Đến 14 tuổi mà kích thước tinh hoàn không có sự thay đổi, tinh hoàn không to.
- Cơ quan sinh dục chưa phát triển và các đặc điểm giới tính phụ (như vỡ giọng, mọc lông mu...) chưa xuất hiện.
Nếu phát hiện trẻ có những biểu hiện bất thường so với lứa tuổi cha mẹ nên đưa con đi khám sớm và có thể cần làm một số xét nghiệm chẩn đoán như: xét nghiệm di truyền, xét nghiệm nội tiết… Việc chẩn đoán sớm giúp bác sĩ có thời gian đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp cụ thể.
