Trẻ đã từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại

Nhiều cha mẹ khi thấy trẻ sốt, xuất hiện vài nốt phỏng ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân thường nghĩ rằng đây là bệnh "lành tính", chỉ cần chăm sóc tại nhà là khỏi. Trong khi đó, cũng có những gia đình lại quá lo lắng ngay khi trẻ được chẩn đoán mắc tay chân miệng.

Cả hai thái độ này đều cần được điều chỉnh. Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng diễn biến nhẹ và hồi phục sau khoảng 7-10 ngày. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng.

1. Tay chân miệng do nhiều loại virus đường ruột gây ra

Tay chân miệng không phải do một loại virus duy nhất mà do nhiều virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra. Trong đó có Coxsackievirus A16, Coxsackievirus A6, Enterovirus A71 (EV71) và một số enterovirus khác. Vì vậy, trẻ mắc tay chân miệng một lần vẫn có thể mắc lại do nhiễm một loại virus khác.

Phần lớn trường hợp có biểu hiện sốt, đau họng, loét miệng và các nốt phỏng hoặc ban ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, chân hoặc các vùng khác. Bệnh thường tự khỏi trong khoảng 7-10 ngày.

2. Vì sao EV71 được đặc biệt quan tâm?

Trong số các tác nhân gây tay chân miệng, EV71 có mối liên quan đặc biệt với bệnh cảnh thần kinh nặng. Tổ chức thế giới ghi nhận EV71 có thể gây bệnh từ không triệu chứng, tay chân miệng nhẹ cho tới viêm màng não, viêm não, tổn thương thần kinh trung ương nặng và suy tim phổi; trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi, là nhóm có nguy cơ đáng lưu ý.

Điều đáng nói là không thể chỉ nhìn vào những nốt phỏng ngoài da để đánh giá mức độ nguy hiểm. Một trẻ ban đầu có thể chỉ sốt và có tổn thương miệng, tay, chân nhưng sau đó xuất hiện các dấu hiệu thần kinh hoặc rối loạn thần kinh thực vật.

3. Dấu hiệu nào cần đặc biệt cảnh giác?

Cha mẹ cần theo dõi trẻ mắc tay chân miệng sát hơn trong những ngày đầu của bệnh. Những biểu hiện như giật mình chới với bất thường, run tay chân, đi loạng choạng, yếu chi, ngủ gà hoặc kích thích bất thường có thể gợi ý tổn thương thần kinh và cần được đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Ngoài ra, sốt cao kéo dài hoặc khó hạ, mạch nhanh bất thường, thở nhanh hoặc khó thở, nôn nhiều, trẻ lừ đừ, da lạnh, vã mồ hôi cũng là những dấu hiệu không nên chờ đợi tại nhà. EV71 trong trường hợp nặng có thể gây viêm não thân não, rối loạn thần kinh tự chủ và suy tuần hoàn – hô hấp.

4. Ai có nguy cơ mắc bệnh và diễn biến nặng?

Tay chân miệng thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi. Trẻ càng nhỏ càng cần được theo dõi cẩn thận vì khả năng nhận biết và mô tả triệu chứng còn hạn chế. Trẻ có bệnh nền hoặc tình trạng miễn dịch đặc biệt cũng cần được đánh giá thận trọng hơn.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không phải cứ nhiễm EV71 là sẽ diễn biến nặng. EV71 cũng có thể chỉ gây bệnh nhẹ. Ngược lại, việc trẻ mắc tay chân miệng không đồng nghĩa chắc chắn tác nhân là EV71. Muốn xác định chính xác virus cần xét nghiệm chuyên biệt, và trong thực hành lâm sàng, việc đánh giá dấu hiệu nặng quan trọng hơn việc chờ biết chính xác type virus.

5. Phòng bệnh không chỉ là "tránh tiếp xúc"

Enterovirus lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ bóng nước, phân và các bề mặt, đồ vật bị nhiễm virus. Trẻ có thể lây bệnh rất dễ dàng tại gia đình, nhà trẻ, trường học.

Vì vậy, phòng bệnh cần bắt đầu từ rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt sau khi thay tã và trước khi ăn; vệ sinh đồ chơi, vật dụng và bề mặt thường xuyên tiếp xúc; không dùng chung cốc, thìa, đồ ăn; hạn chế tiếp xúc gần với trẻ đang mắc bệnh.

Bên cạnh các biện pháp này, hiện nay vaccine EV71 hiện tạo thêm một lớp dự phòng đặc hiệu đối với bệnh do EV71, nhưng không thay thế các biện pháp phòng lây nhiễm vì vẫn còn nhiều enterovirus khác có thể gây tay chân miệng.