Việc Siêu đại kiện tướng quốc tế Lê Quang Liêm đang có dấu hiệu chững lại khi vừa mất liền 22 bậc, tụt xuống hạng 66 trên bảng xếp hạng quốc tế, kỳ thủ “nhí” đoạt hai chức vô địch trẻ thế giới Trần Minh Khôi loay hoay không biết đầu tư phát triển như thế nào đã khiến giới chuyên môn cùng người yêu cờ vua Việt thực sự lo lắng. Dường như cường quốc trẻ hàng đầu thế giới vẫn chưa thoát được nghịch cảnh: trẻ cao vút mà lớn mất hút.
Chỉ Quang Liêm là ngoại lệ
Đến giờ, thực sự Siêu đại kiện tướng quốc tế (KTQT) vang danh quốc tế Quang Liêm vẫn là một trường hợp ngoại lệ của cờ vua Việt với sự hội tụ đỉnh cao của mọi yếu tố cần thiết để bước lên đỉnh cao. Ngoài sự đam mê, tố chất cùng ý thức và khả năng tự học hơn người, rõ ràng Liêm là tài năng trẻ duy nhất có được một quy trình đào tạo tương đối bài bản, chặt chẽ, đầy đủ. Điều quyết định, sự đầu tư ở mức độ cao đã được nhắm vào đúng vào thời kỳ Liêm có thể tăng tốc và bản thân anh cũng tận dụng một cách hoàn hảo để tạo ra một cuộc vượt “ngưỡng”.
Kỳ thủ Nguyễn Anh Khôi. Ảnh: PV
Đáng tiếc rằng mô hình và hành trình tiến bước của Liêm đã không thể xảy ra với hàng loạt các tài năng trẻ thế giới như Đào Thiên Hải (1993), Nguyễn Thị Dung (1994), Trường Sơn (2000). Họ đều có xuất phát điểm cực tốt, thuộc diện “đỉnh” nhất, chí ít tại lứa tuổi của mình. Nhưng tất cả sau đó đều loay hoay trầy trật mãi, chỉ có thể phát triển một cách cầm chừng, rồi rơi vào sự hụt hơi, thậm chí mất tích. Đại KTQT kỳ cựu Thiên Hải đã bước qua thời đỉnh cao không nói làm gì, song ngay cả Trường Sơn giờ mới ở tuổi 24 cũng đã thực sự chạm “trần”, quanh quẩn ở mức duy trì. Và thậm chí chính trường hợp ngoại lệ duy nhất Quang Liêm cũng đang gặp khó. Còn nhà Quán quân U8 thế giới 2008 Trần Minh Thắng sau sự hứng khởi ban đầu dường như cũng đang chững lại dù được ưu tiên đưa sang Hungari tập huấn dài hạn.
Thách đố không chỉ với 100 nghìn USD
Việc cờ vua trẻ Việt Nam càng “lớn” càng yếu cũng có thể phần nào liên quan đến điểm yếu chung về “sức bền” cả trí tuệ lẫn ý chí như các chuyên gia quốc tế đã từng chỉ ra. Tuy nhiên, chắc chắn đây không phải là lý do chính dẫn đến tình trạng “hụt hơi đồng loạt” như thế. Suy cho cùng, nó vẫn xuất phát từ những điều kiện bó buộc, gắn với cách làm của môn này.
Bộ đôi kỳ thủ Quang Liêm – Trường Sơn. Ảnh: PV
Theo tính toán, để những tài năng trẻ tầm cỡ thế giới như Quang Liêm hay Trường Sơn “cất cánh”, cần phải có chế độ đầu tư đặc biệt với kinh phí đầu tư không dưới 100.000 USD/năm. Ngoại trừ Liêm có được sự hậu thuẫn đặc biệt từ gia đình, ngành thể thao mới chỉ đáp ứng được khoảng 2/10 định mức ấy.
Nhưng chuyện kinh phí đầu tư mà những người có trách nhiệm đang bó tay cũng chỉ là một trong rất nhiều thách đố cần đổi mới, đột phá về cách làm theo hướng chuyên nghiệp, trọng điểm thay vì chạy theo phong trào và số lượng thành tích như lâu nay.
Thực tế, ngay cả khi tài năng đã phát lộ, thậm chí đoạt cả HCV trẻ thế giới cũng chưa có bất cứ kỳ thủ nào của Việt Nam được đầu tư trọng điểm giống như quốc tế, bằng những chương trình dài hạn và từng năm, gắn với kế hoạch và kinh phí đảm bảo tối đa. Cho nên, về cơ bản, ngay cả những Hải, Dung, Sơn, Liêm cũng chủ yếu tự lực cánh sinh, tự phát huy theo kiểu được chăng hay chớ. Nếu cứ như bây giờ, cờ vua Việt Nam sẽ còn để các tài năng trẻ hụt hơi và lãng phí ghê gớm.
Học viện cờ: 6 năm vẫn chỉ trong... ý tưởng
Từ nhiều năm trước, cụ thể nhất với lần đăng cai giải trẻ VĐTG 2008, ý tưởng thiết lập một Học viện Cờ vua của Việt Nam đặt tại TP. Vũng Tàu đã được đặt ra. Bộ môn cùng Liên đoàn cờ Việt Nam rất quyết tâm còn tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu sẵn sàng phối hợp, thậm chí tính sẵn địa điểm mặt bằng vốn là khâu khó nhất. Đặc biệt hơn, Liên đoàn Cờ vua quốc tế cũng cam kết hỗ trợ tối đa về kinh phí, trang thiết bị dụng cụ, nhân lực cho Học viện này.
Ai cũng hiểu rằng có một Học viện riêng chắc chắn sẽ là một “bệ phóng” quyết định cho cờ vua Việt Nam, giải quyết tại chỗ được điểm yếu chí tử của các kỳ thủ là thiếu đào tạo tập trung, thi đấu cọ xát tầm cao.
Tưởng như sẽ sớm thành công mà đến tận thời điểm này, sau cả 4 năm, Học viện cờ ấy rốt cuộc vẫn chỉ dừng lại ở mức… ý tưởng và nung nấu. Thật đáng buồn vì không có bất cứ một động thái gì thêm, thậm chí nhiều người trong cuộc còn quên mất rằng mình từng ủng hộ nhiệt tình cho ý tưởng tốt đẹp ấy.
Vấn đề bế tắc ở đây chẳng phải do khó khăn về điều kiện mà rõ ràng thiếu hẳn một cú “hích” và “đầu mối” để trở thành một dự án cụ thể, khả thi, trong đó, trách nhiệm chính thuộc về ngành thể thao đã chỉ nói mà chẳng làm gì cả.
Bây giờ, rõ ràng dù có muốn và quyết tâm đến đâu, ý tưởng xây dựng Học viện này cũng đã quá khó rồi khi điều kiện đã khác hẳn. Đơn cử như phần mặt bằng Bà Rịa Vũng Tàu từng định nhắm sẵn dành cho nó đã thuộc về một dự án khác và nếu để xin một địa điểm khác chắc chắn còn lâu mới được.
Càng thấy buồn và tiếc vì cờ vua Việt Nam vẫn chưa thể có được 1 Học viện khi phải chứng kiến hàng loạt tài năng trẻ hao hụt và chìm nghỉm do không được đào tạo, chăm lo đến nơi đến chốn.
Xuyến Chi
