Phơi nắng được cho là giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ sức khỏe xương và góp phần điều hòa nhịp sinh học.
Tuy nhiên, quan niệm phơi nắng có thể "trị bách bệnh", thải độc hay tăng cường sức khỏe bằng mọi giá là thiếu cơ sở khoa học. Các chuyên gia cảnh báo, tiếp xúc với ánh nắng không đúng cách có thể gây bỏng da, mất nước, say nắng và làm tăng nguy cơ ung thư da.
1. Phơi nắng có thực sự chữa được nhiều bệnh?
Ánh nắng mặt trời giúp cơ thể tổng hợp vitamin D khi da tiếp xúc với tia UVB. Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong hấp thu canxi, phospho và duy trì sức khỏe xương, cơ. Hoạt động ngoài trời vào ban ngày cũng có thể hỗ trợ điều hòa nhịp sinh học, cải thiện tâm trạng và chất lượng giấc ngủ.
Tuy nhiên, những lợi ích này không đồng nghĩa với việc phơi nắng có thể chữa được nhiều bệnh. Hiện không có cơ sở khoa học để khẳng định phơi nắng theo một khung giờ hoặc thời lượng cố định có thể điều trị các bệnh mạn tính, tăng miễn dịch toàn diện hay giúp cơ thể "thải độc".
Một số quan niệm dưỡng sinh trong y học cổ truyền đề cập đến tác dụng làm ấm cơ thể, giúp người cảm thấy dễ chịu khi tiếp xúc với ánh nắng. Dù vậy, những cảm nhận này không thể thay thế bằng chứng y khoa về hiệu quả điều trị bệnh. Người dân không nên vì tin vào trào lưu phơi nắng mà trì hoãn việc khám, điều trị hoặc tự ý ngừng sử dụng thuốc được bác sĩ kê đơn.
2. Phơi nắng nhiều có thể gây hại
Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, có thời điểm chỉ số tia cực tím (UV) đạt mức rất cao. Cường độ UV thay đổi theo giờ, mùa, thời tiết, độ cao và điều kiện môi trường. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc sống ở vùng nhiệt đới hay ôn đới để xác định mức độ an toàn khi phơi nắng.
Tiếp xúc với ánh nắng không đúng cách có thể gây bỏng da, mất nước, say nắng và làm tăng nguy cơ ung thư da. Ảnh: DK
Bên cạnh đó, ở ngoài trời nắng nóng quá lâu, đặc biệt khi vận động hoặc không bổ sung đủ nước, cơ thể có thể bị mất nước, kiệt sức do nóng, thậm chí say nắng nguy hiểm đến tính mạng.
Do đó, không nên áp dụng một công thức phơi nắng chung như 10-15 phút mỗi ngày, hay kéo dài đến 30-60 phút tùy màu da. Thời gian cần thiết để tổng hợp vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong khi không có thời lượng phơi nắng nào bảo đảm vừa đủ vitamin D vừa hoàn toàn không gây hại cho da.
3. Làm thế nào để tận dụng ánh nắng an toàn?
1. Lựa chọn thời điểm phù hợp. Nên kiểm tra chỉ số UV tại địa phương và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nắng khi chỉ số ở mức cao.
2. Bảo vệ da và mắt. Sử dụng mũ rộng vành, kính chống tia UV, quần áo phù hợp. Không cần cố để lộ mặt, lưng, tay hoặc chân dưới ánh nắng quá lâu để tăng hấp thu vitamin D.
3. Không phơi nắng đến khi cơ thể kiệt sức. Nếu cảm thấy nóng bức, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn hoặc mệt bất thường, cần dừng hoạt động, di chuyển đến nơi mát và làm mát cơ thể. Uống nước phù hợp nếu còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn.
4. Bổ sung vitamin D theo nhu cầu. Người dân có thể bổ sung vitamin D qua thực phẩm như cá béo, lòng đỏ trứng và các thực phẩm được tăng cường vi chất. Với người có nguy cơ thiếu vitamin D, người cao tuổi hoặc người ít tiếp xúc với ánh sáng ngoài trời, nên trao đổi với bác sĩ về nhu cầu bổ sung. Không tự ý dùng vitamin D liều cao kéo dài.
4. Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm khi ở ngoài nắng
Các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi nhiều, yếu mệt hoặc chuột rút có thể cảnh báo tình trạng kiệt sức do nóng. Người có biểu hiện lú lẫn, co giật, ngất hoặc rối loạn ý thức cần được cấp cứu ngay vì có thể bị say nắng nghiêm trọng.
Khi nghi ngờ say nắng, cần gọi cấp cứu 115, nhanh chóng đưa người bệnh ra khỏi nơi nóng và tích cực làm mát cơ thể. Không cho uống nước nếu người bệnh lơ mơ hoặc không thể nuốt an toàn.
Phơi nắng không phải phương pháp "trị bách bệnh". Điều quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh, vận động phù hợp, ăn uống cân đối, bảo vệ da trước tia UV và sử dụng các biện pháp điều trị các bệnh đã được chứng minh hiệu quả. Nếu lo ngại thiếu vitamin D hoặc có vấn đề sức khỏe, người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế thay vì chạy theo những trào lưu phơi nắng thiếu căn cứ khoa học.
Gần đây, mạng xã hội ở Việt Nam xuất hiện nhiều trào lưu liên quan đến sức khỏe, trong đó "tắm nắng giữa trưa", đặc biệt vào lúc 12h, được quảng bá là "phương pháp giúp tăng cường vitamin D, thải độc, thậm chí chữa đau nhức xương khớp và nâng cao sức đề kháng". Không ít người truyền tai nhau về "tác dụng thần kỳ" của việc phơi nắng khi mặt trời đứng bóng, bất chấp cảnh báo của giới chuyên môn.
