Báo SK&ĐS số 25 ngày 12/2/2011 có bài “Cháy vùng nguyên liệu mía Đông Nam tỉnh Gia Lai - Nông dân khóc ròng” phản ánh tình trạng cả vùng nguyên liệu mía ở Thung lũng Ayun Pa (Gia Lai) bị cháy khiến người nông dân điêu đứng. Vậy đâu là nguyên nhân tình trạng này?
Các nhà máy đường “đánh chiếm” vùng nguyên liệu của nhau
Vùng mía màu mỡ nhất Tây Nguyên cứ sau Tết là diễn ra cảnh các nhà máy đường trong khu vực nhảy vào xâu xé giành giật vùng nguyên liệu của Nhà máy Đường Ayun Pa. Trên địa bàn các tỉnh miền Trung-Tây Nguyên hiện có 7 nhà máy đường. Không ít nhà máy đang thực hiện phương châm “sân nhà” ép giá để phá giá “sân khách”- nhằm tranh mua, xâu xé vùng nguyên liệu của nhau. Và để thực hiện được việc đó họ thông qua đội ngũ “cò” mía và có chế độ thưởng cho các cò khi “đánh chiếm” được nhiều xe mía về cho mình.
Để tranh mua mía, các nhà máy kia sẵn sàng mua mía tại ruộng giá cao hơn của Nhà máy Đường Ayun Pa khoảng vài giá (tức vài chục ngàn đồng/tấn) và khi cân mía nhập họ tính thêm cho 300.000 đồng/tấn tiền chi phí vận chuyển. Từ đây hình dung ra cứ mỗi xe mía trung bình chở 30 tấn vượt 150 cây số từ Ayun Pa lên Nhà máy Đường Kon Tum, “cò” mía thu về 9 triệu đồng tiền vận chuyển, trừ chi phí xăng dầu, “lộ phí” đường sá khoảng 3 triệu đồng, thì còn lãi đến 6 triệu đồng/xe - quả là một khoản lời béo bở! Cũng vì thế mà đội ngũ “cò” mía ngày càng đông.
Những năm qua, mặc dù giữa Nhà máy Đường Ayun Pa và chủ mía đều ký kết hợp đồng đầu tư và bán mía từ đầu vụ. Song trước sự thúc bách của cơn lốc mía cháy liên tiếp đe dọa và lợi nhuận mà các “cò” mía câu kéo khiến không ít chủ mía âm thầm phá bỏ hợp đồng để bán mía cho thương lái chở ra ngoài tỉnh.
Ông Cáp Thành Dũng –Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Mía đường-Nhiệt điện Gia Lai, nói: “Để thuận tiện “đánh chiếm” vùng nguyên liệu mía của nhà máy đường Ayun Pa, đã có tình trạng các nhà máy ngoài vùng chơi xấu, xúi giục kẻ gian đốt mía ép nông dân nóng ruột phải bán mía ra ngoài vùng. Mới đây nhất, trong các ngày 11 và 13/2 đã liên tiếp xảy ra thêm 3 vụ đốt mía ở các xã Ia Peng, Ia piar, Ia Yeng huyện Phú Thiện, thiêu cháy 12 ha mía; nâng tổng số vụ đốt mía trong 2 tháng đầu vụ ép lên 47 vụ, 230 ha mía bị cháy, thiệt hại 15.000 tấn mía, trị giá gần 14 tỉ đồng”.
 Mía cháy. |
Nhà máy đua nhau nâng công suất, thiếu nguyên liệu
Gần đây, một loạt nhà máy đường ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên ồ ạt đua nhau nâng công suất, nhưng không đi đôi với phát triển vùng nguyên liệu nên thiếu hụt nguyên liệu về cuối vụ. Để duy trì sản xuất, buộc phải dẫn đến “cuộc chiến” giành nguyên liệu.
Thiếu hụt mía trầm trọng cho vụ ép dự kiến kéo dài 4 tháng đã khiến các nhà máy đường trong khu vực miền Trung-Tây Nguyên thường cho người, xe lấn sang các vùng nguyên liệu lân cận. Đáng nói hơn là Nhà máy Đường Ayun Pa dù đã chủ động được vùng nguyên liệu 5.200 ha (năng suất 60 tấn/ha) chạy đủ trong vòng 120 ngày (4 tháng); nhưng trên thực tế luôn bị các nhà máy khác trong khu vực tranh mua mía khiến cuối vụ lâm vào cảnh thiếu hụt nguyên liệu.
Chính cách làm ăn chụp giật, thiếu bền vững này đã khiến cho vùng nguyên liệu màu mỡ của Gia Lai năm nào cũng diễn ra tình trạng tranh mua-tranh bán, đốt mía, gây tâm lý hoang mang, làm mất ổn định an ninh trật tự trên địa bàn.
Điều tra của Trần Đức Phương