Đã từ lâu Nhà nước không khuyến khích việc kinh doanh thuốc lá. Vừa qua, Nghị định 76/2010/NĐ-CP ra đời và có hiệu lực từ ngày 1/9/2010 cũng nhằm mục đích chặn đứng tình trạng buôn bán thuốc lá lậu. Tuy nhiên, cho đến nay việc phát hiện và xử lý vi phạm chỉ như muối bỏ biển. Và thực tế là hằng ngày, hoạt động kinh doanh thuốc lá lậu trên các tuyến phố chính tại Nha Trang vẫn diễn ra công khai…
Vô tư mua bán
Trong vai khách mua hàng, một buổi sáng tháng 3, tôi tìm tới điểm kinh doanh thuốc lá "ngoại nhập" tại khu vực chợ Đầm (Nha Trang). Mới 7 giờ sáng, nhưng đập vào mắt chúng tôi là hình ảnh mua bán khá nhộn nhịp ở các sạp kinh doanh thuốc lá di động nơi đây. Tại một điểm bán thuốc, chủ quầy là một phụ nữ ngoài 35 tuổi đon đả chào hàng: "Thuốc gì vậy hai em? Xì gà hay thuốc điếu?". Vin cớ đang cần bỏ thuốc, tôi nhờ chọn cho loại thuốc nào nhẹ thì chị chủ liền chỉ tay về phía mấy hộp thuốc ESSE liến thoắng như những tay phe vé chợ đen: “Loại này vừa nhẹ, vừa êm. Hàm lượng nicotine chỉ có 0,6 mg nên ít độc. Nó xuất xứ tại Hàn Quốc và có 3 loại (nhẹ, đậm vừa, đậm). Thuốc này bây giờ thịnh lắm, mỗi ngày chị bán cả 5 – 6 cây”. Nhìn bao thuốc, tôi không khỏi ngạc nhiên vì đây là loại thuốc ngoại nhập. Quan sát phía bên trong chợ Đầm, tôi chợt nhận ra, đây không phải là điểm bán thuốc lậu duy nhất; tính sơ qua cũng có đến trên 6 điểm chuyên bán thuốc lá lậu xung quanh cổng chợ. Khách đến đây mua thuốc lá thường là những người có thói quen hút các loại thuốc do nước ngoài sản xuất. Để đáp ứng nhu cầu của người mua, thuốc lá ở đây bán không thiếu một loại nào. Từ những loại cao cấp cho đến những loại bình dân đều được bày bán công khai. Có một điều làm tôi băn khoăn là số thuốc lậu bày bán ở đây phải lên cả trăm gói và tồn tại suốt nhiều năm nhưng không hiểu tại sao vẫn không bị cơ quan chức năng xử lý?
Xem thường luật pháp
 Cơ quan chức năng đang tiêu hủy thuốc lá lậu đã bắt giữ. |
Đi hỏi mua thuốc lá lậu ở một số đại lý khác trong thành phố tôi cũng nhận được sự mời chào tương tự. Theo quy định tại điều 11b, Nghị định 76/2010/NĐ-CP, thuốc lá được đưa trở lại danh mục “hàng cấm” với mức xử phạt cao. Chỉ cần buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá điếu nhập lậu có số lượng đến 10 bao đã có thể bị xử phạt theo Nghị định 76, mức phạt thấp nhất là 50 ngàn đồng đến 200 ngàn đồng. Mức phạt 50 triệu đồng được áp dụng đối với số lượng đến 100 bao; mức phạt 100 triệu đồng và có thể bị xử lý hình sự khi số lượng lên tới 1.500 bao. Với mức xử phạt như thế, hy vọng sẽ làm “chùn tay” những kẻ có hành vi phi pháp trong lĩnh vực buôn bán thuốc lá. Vậy nhưng, thực tế lại không hoàn toàn như vậy. Tại một đại lý kinh doanh các loại mặt hàng tiêu dùng trên đường Lê Hồng Phong, khi tôi hỏi chủ đại lý về vấn đề này thì chỉ nhận được câu trả lời hết sức bàng quan: “Làm gì mà phạt nặng thế, chúng tôi chỉ bán thêm cho đủ mặt hàng thôi, có lời lãi bao nhiêu đâu. Với lại ở khu vực này dân lao động rất thích hút các loại thuốc lậu như Jet, Hero… nếu không bán thì họ đi mua chỗ khác còn chúng tôi lại mất khách hàng”. Thậm chí nhiều người buôn bán thuốc lá lẻ, không có giấy phép kinh doanh thuốc lá còn không hề biết rằng việc buôn bán thuốc lá lậu của mình là vi phạm pháp luật. Chỉ tính riêng từ dịp Tết Nguyên đán đến nay, Chi cục Quản lý thị trường đã xử lý trên 30 trường hợp vi phạm về kinh doanh thuốc lá lậu và kinh doanh thuốc lá không phép.
Báo động!
Dạo quanh thị trường thuốc lá lậu có thể thấy, 100% thuốc lá nhập lậu đều không có nguồn gốc, xuất xứ, không đảm bảo về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, không chế độ bảo quản hợp lý. Thuốc lá lậu cũng không tuân theo chế độ nhãn hiệu hàng hóa, không có lời cảnh báo sức khỏe dưới bất kỳ hình thức nào, lưu thông trên thị trường không qua kiểm định. Với những yếu tố như vậy, nguy cơ về sức khỏe đối với người tiêu dùng thuốc lá lậu là rất cao. Song, một thực tế đáng báo động là hiện nay thuốc lá lậu vẫn lưu thông mạnh mẽ trên thị trường. Riêng tại Nha Trang, con số đó là gần 4 triệu gói mỗi năm. Nguy hiểm hơn, tình trạng buôn lậu đối với mặt hàng này, thường năm sau cao hơn năm trước. Các loại thuốc này được sản xuất tại Inđônnêxia, sau đó nhập khẩu hợp pháp tại Campuchia và Lào (do hai nước này có cơ chế thuế quan ưu đãi) và chúng được tuồn vào Việt Nam qua các đường tiểu ngạch. Việc buôn bán thuốc lá lậu khiến cho ngân sách Nhà nước mỗi năm thiệt hại khoảng 3 ngàn tỷ đồng. Các cơ quan chức năng cần phải có những biện pháp tích cực hơn nữa để ngăn chặn tình trạng buôn bán thuốc lá lậu tràn lan trên thị trường như hiện nay.
Đình Lâm