Với người dân sống ở vùng sâu, vùng xa, một lần đi khám bệnh đôi khi đồng nghĩa với việc phải vượt hàng chục kilômét đường đèo dốc, mất nhiều giờ di chuyển để đến được cơ sở y tế có đủ điều kiện chuyên môn. Địa hình cách trở, giao thông khó khăn, điều kiện kinh tế còn hạn chế khiến không ít người ngại đi khám, đặc biệt là người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và phụ nữ mang thai.
Trong khi đó, tại một số địa phương miền núi, trạm y tế xã còn gặp khó khăn về nhân lực, trang thiết bị và khả năng tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu. Khi xuất hiện những trường hợp bệnh phức tạp, cán bộ y tế tuyến cơ sở cần có sự hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên để đánh giá tình trạng và đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đang mở ra hướng tiếp cận mới cho y tế vùng cao. Thay vì để khoảng cách địa lý trở thành rào cản, công nghệ giúp kết nối các cơ sở y tế, hỗ trợ quản lý sức khỏe và đưa dịch vụ chăm sóc y tế đến gần người dân hơn.
Kết nối bác sĩ tuyến trên, giảm gánh nặng đi lại
Một trong những lợi ích thiết thực nhất của ứng dụng công nghệ tại trạm y tế vùng cao là khả năng khám, chữa bệnh từ xa. Thông qua hệ thống máy tính, thiết bị chuyên dụng và đường truyền Internet, cán bộ y tế tuyến xã có thể kết nối với bác sĩ tại bệnh viện tuyến trên để trao đổi chuyên môn, hội chẩn và xin ý kiến xử trí đối với những trường hợp cần hỗ trợ.
Cán bộ y tế tuyến xã có thể kết nối với bác sĩ tại bệnh viện tuyến trên để xin ý kiến xử trí đối với những trường hợp cần hỗ trợ.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những địa bàn cách xa bệnh viện tuyến tỉnh. Thay vì phải di chuyển chỉ để được tư vấn, đánh giá ban đầu, người dân có thể đến trạm y tế gần nhà, được cán bộ y tế thăm khám trực tiếp và kết nối với bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết. Những thông tin về triệu chứng, tiền sử bệnh, kết quả xét nghiệm hoặc hình ảnh chẩn đoán được cung cấp giúp bác sĩ tuyến trên có thêm cơ sở đánh giá tình trạng người bệnh.
Đáng chú ý, đây không chỉ là việc tư vấn sức khỏe qua điện thoại. Khám, chữa bệnh từ xa cần được thực hiện theo quy trình chuyên môn, trong đó cán bộ y tế tại trạm vẫn trực tiếp thăm khám, đánh giá người bệnh và phối hợp với bác sĩ tuyến trên. Những trường hợp cấp cứu hoặc vượt quá khả năng chuyên môn vẫn phải được xử trí, chuyển tuyến kịp thời.
Quản lý sức khỏe liên tục, không đợi có bệnh mới đi khám
Một thay đổi quan trọng khác từ chuyển đổi số là việc xây dựng và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử. Thay vì thông tin khám chữa bệnh được lưu trữ rời rạc trong nhiều loại giấy tờ, dữ liệu sức khỏe có thể được quản lý tập trung, hỗ trợ cán bộ y tế theo dõi lịch sử khám bệnh, tiền sử bệnh lý và quá trình điều trị của từng người.
Với người dân vùng cao, điều này giúp giảm bớt bất tiện khi phải mang theo nhiều giấy tờ mỗi lần đi khám. Khi dữ liệu được cập nhật và liên thông phù hợp, bác sĩ có thêm thông tin để đánh giá tình trạng sức khỏe, hạn chế việc bỏ sót những yếu tố quan trọng trong quá trình thăm khám.
Đặc biệt, hồ sơ sức khỏe điện tử còn hỗ trợ trạm y tế chuyển từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động quản lý sức khỏe cộng đồng. Cán bộ y tế có thể theo dõi nhóm người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ; từ đó nhắc lịch tái khám, tiêm chủng, khám định kỳ hoặc tư vấn phòng bệnh.
Chẳng hạn, với người mắc bệnh mạn tính, việc được quản lý tại trạm y tế gần nhà giúp quá trình theo dõi thuận tiện hơn, hạn chế tình trạng quên lịch tái khám hoặc gián đoạn điều trị. Với trẻ em, dữ liệu tiêm chủng hỗ trợ cán bộ y tế rà soát lịch tiêm, phát hiện những trường hợp chưa tiêm đủ để chủ động liên hệ, vận động gia đình đưa trẻ đi tiêm đúng lịch.
Từng bước thu hẹp khoảng cách y tế giữa nông thôn và đô thị
Theo TS Mai Thị Nữ - Trưởng phòng Quản lý công nghệ thông tin y tế, Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế, việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động y tế cơ sở có ý nghĩa quan trọng trong việc từng bước thu hẹp khoảng cách y tế giữa nông thôn và đô thị.
Đây cũng là mục tiêu có ý nghĩa lâu dài của chuyển đổi số ngành y tế. Khi các trạm y tế được kết nối với bệnh viện tuyến trên, cán bộ y tế có thêm điều kiện tiếp cận kiến thức, hỗ trợ chuyên môn; người dân ở những địa bàn khó khăn cũng có cơ hội sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuận tiện hơn. Công nghệ vì thế không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh ngay từ tuyến đầu.
Tuy nhiên, để những lợi ích này thực sự đến được với người dân, việc ứng dụng công nghệ cần đi cùng đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực nhân lực y tế. Tại một số địa bàn miền núi, đường truyền Internet chưa ổn định, trang thiết bị còn thiếu, kỹ năng sử dụng công nghệ của cán bộ y tế chưa đồng đều vẫn là những khó khăn cần được giải quyết.
Bên cạnh đó, không phải người dân nào cũng có điện thoại thông minh hoặc thành thạo các ứng dụng số. Với người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, việc hướng dẫn trực tiếp, truyền thông bằng ngôn ngữ phù hợp và hỗ trợ sử dụng dịch vụ vẫn rất cần thiết. Công nghệ không thể thay thế vai trò của cán bộ y tế mà cần trở thành công cụ giúp họ phục vụ người dân hiệu quả hơn.
Một trạm y tế vùng cao có thể chưa có đầy đủ các kỹ thuật chuyên sâu như bệnh viện lớn, nhưng nếu được kết nối tốt, có dữ liệu sức khỏe đầy đủ và đội ngũ nhân viên được đào tạo bài bản, khả năng chăm sóc người dân sẽ được cải thiện đáng kể.
Điều quan trọng nhất của chuyển đổi số không nằm ở số lượng thiết bị hay phần mềm được triển khai, mà ở những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của người bệnh: ít phải đi lại hơn, được hỗ trợ chuyên môn kịp thời hơn, được theo dõi sức khỏe thường xuyên hơn và có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng. Khi đó, công nghệ thực sự trở thành cầu nối để người dân vùng cao được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận y tế giữa các vùng miền.