Tranh sơn khắc Trăm voi của họa sĩ Vũ Hà Nam - bức tranh đầu tiên tại TP. Hồ Chí Minh được xem là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc hướng tới Lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.
Đấng chí tôn có 80 vẻ đẹp, dáng đứng như voi chúa (Tượng vương), bước đi như ngỗng chúa và dung nghi như sư tử chúa. Những điều được nhắc đến trong nhiều bộ kinh Phật đã được thể hiện rõ nét trong tác phẩm nghệ thuật khá độc đáo và duy nhất tại thành phố Hồ Chí Minh - bức tranh sơn khắc Trăm voi của họa sĩ Vũ Hà Nam.
 Tranh sơn khắc Trăm voi. |
Họa sĩ Vũ Hà Nam chia sẻ với chúng tôi: Bức Trăm voi được lấy bối cảnh từ cao nguyên miền Trung Việt Nam vị trí tiếp giáp với Lào, nơi có rừng Khộp. Thuở xa xưa, nơi đây là "ngôi nhà" ngự trị của voi Đông Dương. Bức tranh hoài niệm về một thiên nhiên, một cánh rừng, trảng đất, đã phần nào mất đi và quê hương loài voi gần như bị đẩy vào ký ức, trở thành một kỷ niệm buồn của những ai yêu rừng Khộp với những chú voi Đông Dương. Anh gửi gắm bao tâm sự vào bức tranh ấy, mong ước một ngày mai không xa đứng ở ngã ba Đông Dương lại được thấy đàn voi tung tăng vui đùa ve vẩy với cái vòi mời chào cùng những đôi ngà trắng đầy khiêu khích trong một thế giới thiên nhiên yên bình... Anh cũng chia sẻ thêm, để có được bức tranh như ý, anh đã phải nghiên cứu và tìm hiểu nhiều về voi Đông Dương, từ sinh hoạt, dáng đi đến những thế nằm của voi nhiều ngày.
Họa sĩ Vũ Hà Nam khi vẽ bức tranh Trăm voi luôn coi trọng hồn cốt khơi nguồn cảm hứng cho tác phẩm qua yếu tố khởi nguyên là tư tưởng Phật giáo. Ông cũng thấy nhiều nơi nhân dân đã làm lư thắp hương theo hình voi trắng. Họ lấy sức mạnh của voi tượng trưng cho đại lực và chí nguyện gánh vác việc lớn, phá vỡ sinh tử, cứu vớt và đem lại sự bình yên trong cuộc sống. Còn màu trắng (bạch tượng) là biểu thị cho cái tâm trong sạch không bị vẩn đục trong bể trầm luân của cuộc đời. Voi có uy lực lớn mà tính tình lại nhu thuần, nên khi có vị Bồ Tát nào giáng sinh vào thai mẹ, thì hiện ra điềm mộng cưỡi voi 6 ngà, hoặc voi trắng để biểu thị và báo trước nhân vật sẽ ra đời mang tính thiện nhu hòa và sức đại lực cứu đời mãnh liệt (Sự sinh ra của đức Phật). Chính vì vậy, voi không chỉ là hình tượng nghệ thuật mà còn là một hình tượng của văn hóa tâm linh mà Vũ Hà Nam đã bỏ công sức thể hiện bức sơn khắc Trăm voi trong suốt hơn 6 tháng.
Bức Trăm voi sau này được chọn trưng bày trong Triển lãm mỹ thuật Phật giáo tại chùa Phổ Quang - TP.HCM nhân dịp đón tượng Phật ngọc năm 2009 vừa qua. Họa sĩ Vũ Hà Nam tâm sự: Âu nó như là một duyên phận đã được sắp đặt từ trước. Trong quá trình thực hiện bức sơn khắc trên, anh gặp một thiền sư kể cho nghe chuyện một con voi được đồng loại kính nể, ngày kia đến trước mặt một vị đại sư để xin thọ giáo. Đại sư hỏi: "Ngươi có gì hơn các loài vật khác?". Voi thưa: "Con có thể đứng giữa cuồng phong không sợ hãi" - dừng một lát, lòng tự mãn tự cao nổi dậy, voi lại nói thêm: "Con cũng có thể đứng bất cứ nơi nào con muốn". Vị đại sư mỉm cười và bảo: "Vậy thì ngươi hãy đứng trên cọng sen này". Nói rồi ông đưa ra trước mặt voi một cọng sen với bông sen màu hồng trên chót cọng. Dĩ nhiên voi không thể bước lên, không thể đứng trên ấy được. Bấy giờ một con bướm vàng không biết từ đâu bay đến đậu xuống trên đài nụ sen. Đại sư bảo voi: "Ngươi thấy đó, thân hình ngươi to lớn nhưng một việc nhỏ như thế ngươi không làm được. Đừng bao giờ nói quá lời về mình". Đó là bài học đầu tiên giúp voi khiêm tốn, tự sửa mình và trưởng thành nhanh chóng. Vị sư trên còn cho biết, hình tượng voi được nhắc đến trong các bộ kinh và người ta tôn kính Đức Phật là bậc "Tượng vương" hoặc "Đại Tượng Vương" như Phật học từ điển của Đoàn Trung còn giải thích rõ: "Tỷ như trong đoàn tượng (voi), trong loài tượng (voi), có một voi chúa oai mãnh, khôn lanh hơn dẫn đầu, Phật và Bồ Tát cũng vậy, là bậc dẫn đạo cho loài người, cho chúng sanh, nên xưng là Tượng vương".
Tranh sơn khắc ở Việt Nam đang có nguy cơ bị mai một bởi phần đông các họa sĩ trẻ hiện nay thích vẽ tranh sơn dầu, acrylic, hoặc chọn khuynh hướng sáng tác theo những trường phái nghệ thuật đương đại, chú trọng đến yếu tố trực quan, nhằm tác động nhanh chóng đến người xem, với thời gian sáng tác thường ngắn hơn nhiều so với tranh sơn khắc. Chúng ta mong đợi trong tương lai sẽ lại tìm thấy những tác phẩm sơn khắc đẹp và có hồn như Trăm voi. Điều đó không xa lạ bởi chính là hồn dân tộc Việt, từ trong tâm toát ra đẹp như những bông tượng nha hoa trắng tinh khôi đẹp mê lòng người!
Quốc Nguyện