Báo Sức khỏe&Đời sống ra ngày 19/3/2013 đã có bài “Những thắc mắc của dân cần được giải tỏa” phản ánh về việc rất nhiều hộ dân tại tổ 1 cụm 1 phường Phú Thượng, Tây Hồ, Hà Nội đang sinh sống ổn định hàng chục năm nay, được nhập hộ khẩu, có hóa đơn điện, nước… thậm chí có cả giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (CNQSDĐ), nhưng bỗng chốc nhà đất trị giá tiền tỷ của 11 hộ gia đình, bị thu hồi mà không được đền bù, hỗ trợ. Trong khi những khiếu nại dồn dập của dân còn chưa được rành rẽ thì quyết định cưỡng chế lại được ban và thi hành chóng vánh khiến bà con… choáng váng. Sau khi mất nhà, người dân lâm vào cảnh hết sức khó khăn, bấp bênh, vậy trách nhiệm của chính quyền sở tại ở đâu ?
Có người ở cả “nửa thế kỷ” vẫn coi là đất “chưa sử dụng”
Theo những tài liệu mà phóng viên có trong tay, nguồn gốc đất của các hộ gia đình vốn là đất của các bà Hoàng Thị Mịch, bà Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, ông Nguyễn Mạnh Tưởng và bà Phan Thị Hồng Liên - những người gốc làng Phú Thượng.
Bà Mịch cho biết, năm 1962, bà được HTX Thụy Tiến giao đất để gieo mạ cho HTX. Những năm 60, 70, 80, ruộng chuyên gieo mạ được HTX không thu thuế. Năm 1992, khu đất bị ngập úng nên HTX đã bỏ không sử dụng. Từ đó, gia đình bà đổ đất, tôn tạo khu đất để trồng cây.
 Một nhà dân ở tổ 1, cụm 1, phường Phú Thượng trước lệnh cưỡng chế. |
Trong đơn gửi báo chí của ông Nguyễn Mạnh Tưởng, cũng đã có nhiều cụ cao tuổi đã từng sống ở đây từ thời những năm 60 và đảm nhiệm các chức vụ của phường, HTX thời kỳ đó xác nhận vợ chồng ông Tưởng, bà Hạnh đã được HTX Thụy Tiến giao đất trồng trọt. Sau đó, khu đất ngập úng, vợ chồng ông san lấp, tôn tạo trồng màu và cây lâu năm. Sau 40 năm sử dụng, không có tranh chấp, kiện cáo và không có bất cứ quyết định xử phạt nào của chính quyền về vi phạm đất đai. Năm 2002, gia đình được kê khai, đóng thuế. Đến năm 2003, ông đã chuyển nhượng lại cho người khác là ông Nguyễn Văn Minh (ở Bạch Mai, Hà Nội), rồi ông Minh xây dựng thành những căn nhà có khuôn viên tường bao đàng hoàng rất đẹp để bán lại.
Các ông bà khác cũng sở hữu và sinh sống trên đất tương tự như vậy, ông Nguyễn Văn Chác (bố đẻ bà Liên) được cấp Giấy CNQSDĐ từ năm 1956 do UBHC TP. Hà Nội khi đó là ông Trần Duy Hưng ký. Thậm chí người dân còn cho biết có gia đình đã được UBND TP. Hà Nội cấp Giấy CNQSDĐ và sở hữu nhà mang mã số 10103150833 cấp 26/3/2003 (?)
Hiện trạng hàng chục hộ gia đình vừa bị cưỡng chế thu hồi đất là những người mua lại của các ông bà trên với mỗi lô hàng tỷ đồng. Gần chục năm sử dụng, đến đầu năm 2013, 11 hộ dân ở tổ 1, cụm 1, phường Phú Thượng, quận Tây Hồ bị thu hồi đất mà không hề được đền bù, hỗ trợ.
Theo đó, những hộ dân đầu tiên và kể cả những hộ đang sinh sống tại đây không vi phạm vào Khoản 4 và phù hợp Khoản 5 Điều 14 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ, nghĩa là đủ điều kiện được cấp “sổ đỏ”.
Theo Quyết định thu hồi của UBND quận Tây Hồ thì nguyên nhân bị thu hồi là do các hộ đã có hành vi chiếm đất chưa sử dụng. UBND quận Tây Hồ yêu cầu người sử dụng phải giao lại toàn bộ đất đã chiếm cho Trung tâm phát triển quĩ đất và quản lý duy tu hạ tầng đô thị quận Tây Hồ quản lý.
Việc xác định đây là đất chưa sử dụng khiến người dân phản ứng vì thực tế như đã nói trên. Trao đổi với phóng viên, ông Kiều Văn Tâm - Phó Chủ tịch UBND phường Phú Thượng cho biết, theo bản đồ địa chính các thời kỳ 1986 và 1996 thì diện tích đất lấn chiếm nêu trên là đất công, do chính quyền quản lý nên thu hồi không được bồi thường, hỗ trợ. Trước đây, toàn bộ đất đó là ao, chủ sử dụng đất là HTX nhưng đã bị các hộ lấn chiếm sử dụng riêng.
Theo các hộ dân thì việc chính quyền cho rằng đây là đất công, đất chưa sử dụng là không có cơ sở pháp lý. Theo qui định tại Luật Đất đai 2003 không có khái niệm đất công mà chỉ có loại đất “sử dụng vào mục đích công cộng”. Loại đất này gồm có: “đất giao thông, thủy lợi; đất xây dựng các công trình văn hóa, y tế, giáo dục và đào tạo, thể dục thể thao phục vụ lợi ích công cộng; đất có di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; đất xây dựng các công trình công cộng khác theo quy định của Chính phủ”. Đối chiếu với qui định trên thì đất bị UBND quận Tây Hồ thu hồi nói trên không phải là đất công cộng vì không hề sử dụng cho các mục đích như đã viện dẫn. Mặt khác, coi đây là đất chưa sử dụng càng không đúng. Luật Đất đai cũng qui định đất chưa sử dụng bao gồm “các loại đất chưa xác định mục đích sử dụng”. Thực tế, đất này các hộ đã sử dụng từ năm 1962 đến nay và đã ở, xây dựng nhà mấy chục năm. Không rõ chính quyền sở tại căn cứ vào thời điểm kiểm tra nào để coi đó là đất chưa sử dụng?
Trách nhiệm quản lý của chính quyền sở tại ở đâu?
Theo tìm hiểu của phóng viên, việc các hộ về đây sinh sống là có sự thuận tình của chính quyền phường (khi đến ở, người dân có khai báo tạm trú với Công an phường Phú Thượng, thông qua Cảnh sát khu vực, lúc đó là anh Đào, nay anh Đào là Phó trưởng Công an phường Phú Thượng), nhiều hộ đã được đăng ký hộ khẩu thường trú tại đây, được cung cấp các dịch vụ điện, nước, có hợp đồng, có số nhà hẳn hoi. Đây là bằng chứng về việc chính quyền sở tại thừa nhận sự có mặt của người dân ở đây nhiều năm trước. Nếu đã là vi phạm pháp luật, “lấn chiếm trái phép”, tại sao mấy chục năm chính quyền vẫn “lờ” đi dễ dàng như không biết vậy?
Thế rồi phải kể tới quan điểm và cách làm việc máy móc của phường Phú Thượng và UBND quận Tây Hồ khi những quyết định xử phạt, biện pháp thu hồi... chỉ được thông báo cho người chủ đầu tiên, còn hàng chục hộ dân hiện đang sinh sống trên cả nghìn mét đất ở đây có quyền lợi nghĩa vụ trực tiếp liên quan thì không được đả động tới. Để đến khi những người trực tiếp sinh sống trên đất biết sắp bị mất nhà cửa mới gửi đơn khiếu nại thì lại bị UBND quận cho là “không liên quan nên không giải quyết”. Người dân bức xúc và dư luận phải đặt câu hỏi: “Trách nhiệm quản lý của chính quyền sở tại yếu kém thế nào khi họ chỉ căn cứ vào giấy tờ, còn thực tế (quan trọng hơn nhiều) thì lại coi như không?”.
Theo quan điểm của một số cán bộ địa chính nhận định về trường hợp này thì không thể phủ nhận thực tế người dân đã khai hoang, sử dụng đất này hàng chục năm nay. Nếu thu hồi thì phải bồi thường, hỗ trợ chứ không thể lấy không được. Thành phố mới giải quyết một số trường hợp lấn chiếm đất tại khu vực phục vụ dự án xây dựng Công viên Đống Đa mà còn hỗ trợ các hộ di dời, xem xét, giải quyết cho họ được mua nhà. Vì vậy, UBND quận Tây Hồ cần xem lại việc thu hồi của mình.
Thêm vào đó, căn cứ Điều 53 Quyết định 108/2009/QĐ-UBND ngày 29/9/2009 của UBND TP. Hà Nội về “Tổ chức điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai”, trong đó Mục C Khoản 1 và Mục A Khoản 2 về Kê khai, điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai nhằm có giải pháp rõ ràng cho những người có quyền lợi và nghĩa vụ đang ăn ở thường xuyên tại nơi có đất thuộc phạm vi thu hồi thì UBND phường Phú Thượng và quận Tây Hồ cần xem xét lại quyết định thu hồi đất của mình cũng như làm rõ trách nhiệm của chính quyền phường sở tại trong việc cho các hộ sinh sống, nhập hộ khẩu như những công dân bình thường nhưng nay lại cưỡng chế dỡ bỏ, coi họ là người lấn chiếm trái phép.
Điều mà ai cũng thấy là thiệt hại quá lớn cho các hộ mua và sử dụng hiện nay: Hàng chục ngôi nhà trên đất được mua bán với giá hàng tỷ đồng, tồn tại hàng chục năm nay như một khu dân cư và không xa UBND phường thì không thể không có trách nhiệm của chính quyền. Nay chính quyền phường coi như không có họ và mặc kệ họ phải màn trời chiếu đất, mất trắng nhà cửa như một sự thản nhiên là khó có thể chấp nhận và cũng là nguyên nhân gây thiệt thòi, bức xúc, khiếu kiện kéo dài ở một khu vực trung tâm Thủ đô.
Nhóm PV XH-BĐ