Trà thảo dược là thức uống dưỡng sinh phổ biến trong văn hóa người Việt, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và tinh thần. Mặc dù nhiều người ưa chuộng trà đa thành phần với suy nghĩ càng nhiều càng tốt, nhưng việc lạm dụng loại trà này có thể gây ra những rủi ro không mong muốn.
1. Nguy cơ tiềm ẩn khi phối trộn nhiều vị
Theo nguyên lý của y học cổ truyền (YHCT), một bài thuốc thường xây dựng trên cấu trúc "Quân - Thần - Tá - Sứ", mỗi vị đóng một vai trò cụ thể, hỗ trợ hoặc kiềm chế lẫn nhau để đạt mục tiêu tác dụng cuối cùng.
Việc người dùng tự ý kết hợp quá nhiều thảo dược có thể gây đối kháng dược lý, làm giảm tác dụng và khả năng hấp thu. Một số thành phần thảo dược có thể gây khó chịu đường tiêu hóa như đầy bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy ở một số người, tùy thuộc vào loại thảo dược và lượng sử dụng. Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch đang dùng thuốc điều trị cần đặc biệt thận trọng với trà thảo dược.
Một số nguy cơ khi dùng trà thảo dược đa vị có thể xảy ra:
- Tăng huyết áp: Cam thảo chứa glycyrrhizin có thể gây giữ natri, mất kali và tăng huyết áp khi sử dụng nhiều hoặc kéo dài. Nhân sâm, trần bì có thể tương tác làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu.
- Tăng nguy cơ xuất huyết: Một số dược liệu như đan sâm, đương quy, hồng hoa có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu hoặc tương tác với thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu. Người đang sử dụng các thuốc này cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
- Hạ đường huyết đột ngột: Một số thảo dược có khả năng ảnh hưởng đến đường huyết. Khi sử dụng cùng thuốc điều trị đái tháo đường, người bệnh có thể gặp biến động đường huyết, trong đó có nguy cơ hạ đường huyết.

Trà thảo dược trộn nhiều vị tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro cho sức khỏe người dùng. Ảnh: AI.
- Tăng gánh nặng chuyển hóa gan - thận: Một số thành phần thảo dược có thể ảnh hưởng đến enzyme chuyển hóa thuốc tại gan, trong đó có hệ enzyme CYP450, làm thay đổi nồng độ và tác dụng của thuốc. Ngoài ra, một số dược liệu không an toàn hoặc sử dụng không đúng cách có thể gây tổn thương gan, thận.
Ngoài ra, các sản phẩm trà thảo dược không rõ nguồn gốc, không công bố đầy đủ thành phần hoặc không được kiểm soát chất lượng có nguy cơ chứa tạp chất, kim loại nặng, hóa chất tồn dư hoặc hoạt chất tân dược không được công bố có thể gây hại:
- Tồn dư hóa chất độc hại: Việc sử dụng lưu huỳnh hoặc hóa chất tẩy trắng không đúng quy định trong quá trình sơ chế, bảo quản có thể để lại dư lượng hóa chất, ảnh hưởng đến an toàn sản phẩm.
- Trộn tân dược trái phép: Một số sản phẩm quảng cáo giảm cân nhanh hoặc điều trị bệnh nhưng không rõ nguồn gốc có thể bị phát hiện chứa hoạt chất tân dược không công bố, chẳng hạn sibutramine hoặc corticoid. Việc sử dụng các sản phẩm này có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn nghiêm trọng.
- Nguy cơ dị ứng, phản ứng bất lợi: Sản phẩm chứa nhiều thành phần khiến người sử dụng khó xác định chính xác tác nhân gây dị ứng khi xuất hiện phản ứng bất lợi. Người có tiền sử dị ứng cần đặc biệt thận trọng.
2. Cách sử dụng trà thảo dược phối trộn phù hợp
2.1. Nguyên tắc phối trộn
- Tối giản số lượng: Ưu tiên công thức đơn giản, có thành phần và liều lượng rõ ràng. Việc phối hợp các vị cần căn cứ vào mục đích sử dụng, đặc tính dược liệu và tình trạng sức khỏe của người dùng.
- Cân bằng âm-dương: Khi phối hợp dược liệu, cần cân nhắc tính vị, quy kinh và mục đích sử dụng theo lý luận YHCT. Không tự ý thêm vị có tính ấm hoặc tính mát chỉ để tạo sự cân bằng theo cảm tính.
- Xác định mục tiêu duy nhất: Mỗi loại trà chỉ nên tập trung vào một công năng chính như thanh nhiệt, an thần hoặc bổ khí huyết.
2.2. Trường hợp nên dùng độc vị
- Mục tiêu sức khỏe cụ thể: Khi người dùng chỉ có một mục tiêu rõ ràng. Ví dụ: Dùng độc vị hoa cúc hoặc atiso để thanh nhiệt, mát gan; tâm sen để hỗ trợ trị mất ngủ.
- Người có tỳ vị kém: Người thường xuyên đầy bụng, khó tiêu nên thận trọng khi sử dụng trà thảo dược, lựa chọn sản phẩm có thành phần rõ ràng và ngừng dùng nếu xuất hiện triệu chứng bất thường.
- Người mới sử dụng, tiền sử dị ứng: Dùng độc vị giúp dễ dàng theo dõi và thử phản ứng dị ứng.
2.3. Trường hợp nên phối nhiều vị (3-5 vị)
- Cơ thể cần cân bằng âm - dương: Khi cơ thể dễ mất cân bằng hàn/nhiệt, ví dụ, muốn bổ khí huyết nhưng cơ thể dễ nổi mụn, bốc hỏa, có thể phối táo đỏ, long nhãn (tính ấm) cùng kỷ tử, cúc hoa (tính mát) để trung hòa.
- Điều hòa vị hoặc tăng dẫn thuốc: Phối thêm 1-2 vị phụ để làm cân bằng hương vị hoặc bảo vệ dạ dày. Ví dụ, thêm cỏ ngọt hoặc cam thảo (lượng nhỏ) để giảm đắng gắt; thêm hoa nhài để hành khí, giải uất.
2.4. Tiêu chí chọn trà thảo dược chất lượng
- Nguồn gốc rõ ràng: Thương hiệu uy tín, có chứng nhận chất lượng, quy trình sản xuất đảm bảo vệ sinh.
- Thành phần tự nhiên: Kiểm tra màu sắc, mùi vị, tránh các sản phẩm có chứa hương liệu, phẩm màu, bảo quản lưu huỳnh.
- Bảo quản: Bảo quản ở nơi thoáng mát, khô ráo hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất; tránh ánh nắng trực tiếp.
Những người có bệnh lý nền đang dùng thuốc tân dược nên tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc YHCT trước khi sử dụng bất kỳ loại trà thảo dược nào, nếu có biểu hiện bất thường cần ngừng sử dụng và đến khám bác sĩ ngay.
Xem thêm bài đang được quan tâm:

