Sau 7 năm với hàng ngàn tỷ đồng hỗ trợ nhưng ngành vận tải hành khách bằng xe bus tại TP. Hồ Chí Minh vẫn èo uột. Hơn 3.200 xe bus chạy trên khắp các tuyến đường nhưng lượng hành khách sử dụng loại phương tiện này chỉ đạt 6%. Một trong nhiều nguyên nhân là mặt bằng cho các tuyến xe, bến bãi, trạm trung chuyển vẫn chưa được các cơ quan chức năng thống nhất vì thiếu sự chỉ đạo nhất quán của chính quyền địa phương. Một lần nữa, câu chuyện không mới này tiếp tục được bàn đến trong chương trình nói và làm có chủ đề vận tải hành khách công cộng: Thực trạng và giải pháp do Hội đồng Nhân dân TP. HCM tổ chức sáng 4/4/2010.
 Xe bus chạy trùng tuyến vì không có đất xây dựng điểm trung chuyển. |
Thiếu đất trầm trọng
Từ năm 2007, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 101/QĐ-TTg, trong đó quy định rõ về hơn 1.000ha đất dành cho vận tải hành khách công cộng trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Thế nhưng đến nay chỉ có 28ha được đo vẽ xong. Nói thẳng về chuyện này, bà Phạm Phương Thảo, Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh đề cập đến việc diện tích đất dành cho vận tải công cộng mà thành phố được Thủ tướng phê duyệt là 1.146ha nhưng đến nay các sở ngành chỉ mới sắp xếp được 28ha. Vậy đến khi nào quỹ đất này mới được bố trí cho xây dựng các trạm trung chuyển hành khách, vì thực tế, với trạm trung chuyển tại công viên Quách Thị Trang, quận 1, đối diện chợ Bến Thành đã phải "cõng" 41 tuyến xe bus, trong đó có những tuyến trùng lắp nhau. Thậm chí, có lúc chúng ta phải bố trí Công viên 23/9 cho xe bus đỗ tạm.
Trả lời câu hỏi này, ông Hoàng Tú, Trưởng phòng quản lý hạ tầng kỹ thuật - Sở quy hoạch kiến trúc cho biết đang tiến hành phối hợp cùng các quận huyện để điều chỉnh quy hoạch nhằm bố trí 141ha đất phục vụ vận tải hành khách công cộng, trong đó có 51ha cho trạm trung chuyển, bến bãi cho xe bus. Tuy nhiên đây là vấn đề phức tạp vì ngoài chuyện pháp lý, các khu đất còn phải tính đến khả năng đáp ứng nguồn quỹ đất tại các quận, huyện đang bước vào quá trình đô thị hóa nhanh trong khi mỗi trạm bến dành cho xe bus có diện tích ít nhất cũng 1ha. Nếu mọi việc thuận lợi, đến năm 2025, phần đất quy hoạch dành cho xe bus sẽ có 50ha, còn phần diện tích cho xe liên tỉnh là 78ha. Nhưng quỹ đất này lại liên quan đến ngành tài nguyên cùng UBND các quận, huyện.
Không đồng ý với cách giải thích này, ông Huỳnh Công Hùng, Phó Ban kinh tế - ngân sách HĐND TP.Hồ Chí Minh bức xúc: Có những khu đất công 7.000m2 nhưng Sở Tài nguyên môi trường cho thuê với giá 3 tỷ/năm. Trong khi với phần diện tích này, Hợp tác xã vận tải xe bus 19/5 phải trả 250 triệu đồng/tháng. Vì sao không có cơ chế cho hợp tác xã được thuê đất để xây dựng bến bãi, trạm bảo trì. Chúng ta đã "bơm" rất nhiều tiền hỗ trợ mua xe mới, trợ giá cho người đi xe bus nhưng xe mua về không nơi bảo trì, phải đỗ vất vưởng ngoài lề đường thì không thể nào đảm bảo xe bus thành công cụ chủ lực để vận tải hành khách, nhằm làm giảm ùn tắc giao thông của thành phố có hơn 8 triệu dân này. Bàn về hướng có thể điều chỉnh một phần nguồn kinh phí trợ giá vé đi xe bus cho các hợp tác xã, doanh nghiệp vận tải xây dựng bến bãi, trạm trung chuyển để giảm áp lực cho khu vực trung tâm thành phố khi hầu như mọi tuyến xe bus đều đón và trả khách tại khu vực công viên Quách Thị Trang, quận 1.
 Quỹ đất dành cho xe bus thường được sử dụng vào mục đích khác. |
Phải đỗ nhờ vì chờ đất
Không đồng ý về điều này, ông Lê Trung Tính, Trưởng phòng quản lý vận tải hành khách công cộng - Sở Giao thông vận tải cho rằng: Sau quá trình khai thác, hơn 1.700 xe bus cần được thay mới để đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường. Riêng về đất dành cho hoạt động xe bus dù đã được Thủ tướng phê duyệt nhưng một số quận, huyện đã cố ý không thực hiện. Dẫn chứng về bến số 2 đối diện Bệnh viện Thống Nhất, bến số 3 trên đường Lý Thường Kiệt đều thuộc địa bàn quận Tân Bình của Hợp tác xã vận tải xe bus 19/5, ông Tính cho biết: Hai bến này được xác định dành cho vận tải công cộng theo Quyết định 101/QĐ-TTg, nhưng UBND quận Tân Bình đã lấy bến số 2 làm khu dân cư, bến số 3 làm trường học. Khi Sở Giao thông vận tải đề xuất cho Hợp tác xã vận tải xe bus 19/5 được thuê đất của 2 bến này để làm nơi đỗ và bảo trì xe bus thì lại vướng quy hoạch của quận Tân Bình nên mọi chuyện đành phải chờ.
Nhìn nhận về hiện trạng nhiều xe bus trùng tuyến vì phải chạy suốt tuyến do không có điểm trung chuyển hoặc trạm dừng, ông Lê Hải Phong, Phó giám đốc Trung tâm quản lý và điều hành vận tải hành khách công cộng, nói thẳng: Nếu muốn có mạng lưới xe bus hoàn thiện để nâng cao khả năng phục vụ người dân thì phải xây dựng được mạng lưới các trạm trung chuyển phù hợp. Hiện nay, hầu hết các bến bãi cho xe bus đều nằm tạm ven đường hoặc trước các khu công nghiệp. Còn tại các địa điểm vui chơi, sinh hoạt công cộng thì xe bus phải đỗ chờ khách chen với xe khách. Như ở khu vực Suối Tiên, quận Thủ Đức, nơi những ngày cao điểm có hàng chục ngàn lượt hành khách thăm quan nhưng xe bus phải đỗ lấn vào phần đường dốc trước cổng khu du lịch. Trong khi tuyến này có đến 10 loại xe bus cùng dừng đậu nên đã gây ra hiện tượng ùn tắc giao thông trong giờ cao điểm.
Rõ ràng, đây là vấn đề không mới vì trước khi có quyết định của Thủ tướng Chính phủ, từ năm 2002, Sở Giao thông vận tải đã đề nghị quy hoạch 22 bến bãi cho xe bus. Thế nhưng các quận huyện đã lấy đất dự kiến làm bãi đậu xe sử dụng vào việc khác. Như bến Văn Thánh (quận Bình Thạnh) gần 4.000m2 đang bị giải tỏa để xây trung tâm thương mại; bến Tân Thuận (quận 7) rộng 5.000m2 bị lấy làm công viên; nhiều bến khác bị nhà dân lấn chiếm. Thêm những chuyện không hay về quỹ đất dành cho xe bus được nêu lên trong chương trình nói và làm đầu tháng 4/2010, càng làm dư luận lo ngại về tương lai của phương tiện vận tải được coi là chủ lực trong phát triển giao thông đô thị từ nay đến năm 2015 của TP. Hồ Chí Minh.
Hiện nay, chỉ có 3 trạm bến cho xe bus là bến Chợ Lớn (quận 5), bến Đại học Nông lâm (quận Thủ Đức), chợ Bến Thành (quận 1) và 4 địa điểm cho xe bus đỗ nhờ gồm: Bến xe miền Đông, bến xe miền Tây, bến xe An Sương, bến xe Ngã Tư Ga. Các địa điểm này chỉ đáp ứng được 1/5 số xe bus hiện có, lượng xe còn lại phải đi thuê địa điểm hoặc đỗ ven đường trong thời gian chờ hoạt động.
Thùy Trang