Nhà thơ Tomas Tranströmer sinh ở Stockholm, Thụy Điển ngày 15/4/1931. Cha của ông là một nhà báo và mẹ ông là một giáo viên. Ông lấy bằng cử nhân nghệ thuật tại đại học Stockholm vào năm 1956. Sau đó, ông được tuyển làm trợ lý, rồi chuyên gia tư vấn tâm lý tại một trường giáo dưỡng thanh niên.
 Nhà thơ Tomas Transtromer. |
Trong sự nghiệp của mình, ông có nhiều bài thơ được đăng trên các báo. Năm 1954, ông xuất bản tuyển tập gồm 17 bài thơ, một trong những công trình văn chương nổi tiếng nhất thập kỉ. Ông đặc biệt yêu thích thiên nhiên, âm nhạc và điều này đã thể hiện qua phần lớn tác phẩm của ông. Trong những tập thơ sau này, như Bí mật trên đường đi (1958), Thiên đường một nửa (1962, tái bản 2001), Những bài thơ chọn lọc (1966, tái bản 1972), ông củng cố vị thế là một trong những nhà văn hàng đầu ở thế hệ mình trong lòng các nhà phê bình và độc giả.
Bộ tuyển tập Baltics (1974, tái bản 1975) là tập hợp những mảnh ghép từ những chuyến đi của ông tại đảo Runmaro, nơi ông ngoại của Tranströmer là một phi công, còn cậu bé Tranströmer luôn đến đây vào những tháng hè. Tập thơ Ký ức nhìn thấy tôi (1993) sau này là nét chấm phá khác về kỷ niệm dưới góc nhìn một cậu bé đến khi trở thành một thiếu niên vào thập niên 1930-1940. Phần lớn những tuyển tập thơ của Tranströmer rất đặc trưng vì kết cấu, sự cụ thể và các phép ẩn dụ sâu sắc.
Theo thông cáo báo chí của Ủy ban Nobel, ông Tranströmer được trao giải “vì thông qua những hình ảnh cô đọng và minh bạch trong những tác phẩm của mình, ông mở ra cho chúng ta một lối tiếp cận mới mẻ về thực tại”. Còn Peter Englund, Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận xét thêm: “Tomas Tranströmer đến với thơ ca bắt đầu từ năm 1951. Gia tài của ông không quá đồ sộ nhưng ông đặt ra những câu hỏi lớn về thời đại của mình. Ông viết về cái chết, về lịch sử, ký ức và tự nhiên”.
 Stockholm, Thụy Điển là nơi sinh của nhà thơ Tomas Transtromer. |
Tranströmer đã vượt qua 8 đối thủ cạnh tranh nặng ký khác để giành giải thưởng cao quý này như: Thomas Pynchon, nhà văn người Mỹ, 74 tuổi, đã được trao giải Sách Quốc gia năm 1974 với tiểu thuyết Gravity’s Rainbow; Assia Djebar, nữ văn sĩ người Algeria, 75 tuổi, người Bắc Phi đầu tiên trở thành thành viên của Viện Hàn lâm Pháp; Péter Nádas, 64 tuổi, là một nhà văn kiêm nhà tiểu luận Hungary sống ở Đức; Ko Un, nhà thơ Hàn Quốc, 78 tuổi; Haruki Murakami, nhà văn Nhật Bản, 62 tuổi, hiện là một trong những nhà văn Nhật Bản còn sống được yêu thích nhất. Murakami đã đoạt nhiều giải thưởng quốc tế, trong đó có giải Kafka của Cộng hòa Czech, giải Jerusalem của Israel, giải Truyện ngắn Frank O’Connor của Ireland và cả giải Asahi của Nhật Bản. Ông đã gây tiếng vang với tiểu thuyết Biên niên ký chim vặn dây cót, Rừng Na Uy, Xứ sở diệu kỳ tàn bạo và chốn tận cùng thế giới, Kafka trên bờ biển và cuốn hồi ký Tôi nói gì khi nói về chạy bộ. ; Les Murray, nhà thơ/nhà phê bình kiêm dịch giả Australia, được xem là nhà thơ hàng đầu của Khối thịnh vượng chung, ông đã đoạt nhiều giải thơ quốc tế, trong đó có giải Petrarch châu Âu, giải T.S. Eliot; Mircea Cărtărescu, nhà thơ 55 tuổi, được coi là một trong những nhân vật văn học xuất chúng nhất của Rumania.
Như những lời nhận xét trên, nhiều người cho rằng việc giành được giải Nobel lần này đối với Tranströmer là không quá bất ngờ vì trước khi giành giải thưởng này, hơn một nửa thế kỷ qua, từ 1960, thơ ông đã có mặt ở Mỹ, đặc biệt ở khu vực Bắc Mỹ và hiện đã được dịch ra trên 50 thứ tiếng khác như: Anh, Pháp, Đức...
Nhưng phần lớn giới cá cược lớn trên thế giới đều đổ dồn vào nhà thơ Syria - Adonis (81 tuổi). Sau khi đoạt giải thưởng Goethe danh giá của Đức hồi đầu năm, nhà thơ Syria đang nổi lên là ứng cử viên hàng đầu cho giải Nobel Văn học năm 2011. Theo đánh giá của Ban giám khảo giải Goethe: “Adonis là nhà thơ A Rập quan trọng nhất trong thời đại chúng ta”. Còn theo Công ty đặt cược Ladbrokes của Anh, Adonis có nhiều khả năng đoạt giải nhất với tỷ lệ đặt cược 4/1. Adonis là một nhân vật chủ chốt của nền thi ca A Rập hiện đại. Ông từng bị ngồi tù vì những quan điểm chính trị của mình. Ông vẫn tiếp tục ủng hộ nền thi ca A Rập hiện đại sau khi đã rời khỏi Syria. Có thể coi đây là điều bất ngờ thứ nhất.
Điều bất ngờ thứ hai là với cùng một câu hỏi: Bạn đã từng đọc thơ của Tranströmer chưa, có tới 87% số người được hỏi đều trả lời là chưa. Mặt khác, giải Nobel Văn học vinh danh các nhà tiểu thuyết, nhà tiểu luận, nhà thơ và nhà viết kịch, nhưng trong danh sách những người nhận giải có tới 3 nhà triết học (Rudolf Christoph Eucken, Henri Bergson, Bertrand Russell) và 2 nhà sử học (Christian Matthias Theodor Mommsen, Winston Churchill). Điều này khiến dư luận không khỏi băn khoăn là đôi khi giải Nobel Văn học mang màu sắc chính trị khá rõ nét.
Dạ Hương