Tôn trọng nguyện vọng trẻ em trong lựa chọn gia đình nhận con nuôi

Chiều 2/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội góp ý về tăng cường kiểm soát quy trình cho, nhận con nuôi, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ.

Phát biểu tại phiên họp, Đại biểu Nguyễn Vũ Trung - Đoàn ĐBQH TP.HCM cảnh báo nguy cơ lợi dụng thủ tục nhận con nuôi để thực hiện hành vi mua bán, chuyển giao, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể trẻ em.

Đại biểu Trung nhấn mạnh, bản chất của việc nhận con nuôi là nhằm mở ra mái ấm an toàn cho trẻ em, do đó quy định pháp luật không thể để thủ tục nhân văn này trở thành kẽ hở cho các hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ.

Theo ông, với lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, pháp luật cần có cơ chế phát hiện nguy cơ ngay từ trước khi trẻ được giao nhận, đưa khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

Từ thực trạng trên, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung quy định yêu cầu lập hồ sơ đánh giá cụ thể đối với từng trường hợp cho, nhận con nuôi, trong đó làm rõ hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ; thông tin về người thân đã được xác minh; các hỗ trợ dành cho gia đình gốc và những phương án chăm sóc thay thế đã được xem xét.

Đối với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, hồ sơ cần ghi nhận kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam và thời hạn tìm kiếm hợp lý, bảo đảm nguyên tắc ưu tiên bố trí trẻ trong nước theo Công ước La Hay.

Một kiến nghị đáng chú ý khác là bổ sung rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc lợi dụng cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể. Việc nhận con nuôi cũng không được gắn với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc can thiệp y tế trái pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị quy định rõ người từng bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra cần thực hiện đối với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong chăm sóc trẻ.

Đặc biệt, việc xác minh nguồn gốc, danh tính, người thân và sự tự nguyện cần được thực hiện trong mọi trường hợp có dấu hiệu bất thường, không chỉ giới hạn ở trẻ bị bỏ rơi.

"Nếu hồ sơ thiếu nhất quán, có môi giới thúc ép, có khoản tiền không minh bạch, yêu cầu đưa trẻ đi gấp hoặc đặt điều kiện liên quan đến can thiệp y tế, cơ quan có thẩm quyền phải tạm dừng giao nhận, bảo đảm an toàn cho trẻ" - đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề xuất.

Tôn trọng nguyện vọng trẻ em trong việc đồng ý và lựa chọn gia đình nhận nuôi

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH Tp.Huế cơ bản nhất trí với những quy định của dự thảo Luật về bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em trong quá trình giải quyết việc nuôi con nuôi. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vấn đề quan trọng không chỉ là ghi nhận trẻ em có những quyền gì, mà còn phải thiết kế được cơ chế để những quyền đó thực sự được thực hiện, tôn trọng và có thể kiểm tra, giám sát trong thực tế.

"Một quyết định nuôi con nuôi có thể chỉ được ban hành tại một thời điểm, nhưng những hệ quả pháp lý, tình cảm và tâm lý của quyết định đó có thể theo một con người suốt cuộc đời", bà Sửu nói.

Đại biểu Sửu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh, phải bảo đảm tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em thực sự được tôn trọng trong việc đồng ý và lựa chọn gia đình nhận nuôi.

Đồng tình với quy định phải xem xét ý kiến, nguyện vọng, tình cảm, thái độ của trẻ theo độ tuổi và mức độ trưởng thành; trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý. Tuy nhiên, nữ đại biểu cho rằng có một vấn đề cần suy nghĩ: Một văn bản có chữ ký đồng ý đã đủ chứng minh rằng trẻ thực sự tự nguyện hay chưa?

"Đối với trẻ em từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến phải được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, trong điều kiện an toàn, không bị tác động bởi những người có quyền và lợi ích liên quan", bà Sửu cho hay.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: Việc lấy ý kiến trẻ phải được thực hiện trực tiếp, riêng tư, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý. Ý kiến, nguyện vọng và kết quả tư vấn phải được ghi nhận trong hồ sơ. 

Đặc biệt, đối với trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm có người làm công tác xã hội hoặc người có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ.