Bữa ăn học đường – nguồn dinh dưỡng quan trọng của học sinh
Đối với nhiều học sinh, đặc biệt là học sinh bán trú, bữa ăn tại trường chiếm tỷ lệ lớn trong tổng khẩu phần ăn hằng ngày. Chất lượng bữa ăn học đường vì thế có ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe và khả năng học tập của trẻ.
Theo các tài liệu về dinh dưỡng học đường, bữa ăn tại trường cần đáp ứng từ 30–50% nhu cầu năng lượng hằng ngày của học sinh, tùy theo số bữa được tổ chức. Nếu bữa ăn không được xây dựng hợp lý, học sinh dễ rơi vào tình trạng thiếu hoặc thừa dinh dưỡng, kéo theo nhiều hệ lụy lâu dài.
Theo các chuyên gia Viện Dinh dưỡng, một bữa ăn học đường khoa học cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản về dinh dưỡng. Trước hết, khẩu phần ăn phải bảo đảm đủ năng lượng và cân đối giữa các nhóm chất: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Thực đơn cần đa dạng hóa thực phẩm, kết hợp hợp lý giữa nguồn đạm động vật và thực vật, tăng cường rau xanh và trái cây tươi, đồng thời hạn chế các món ăn quá nhiều dầu mỡ, muối và đường. Việc thay đổi món thường xuyên giúp kích thích vị giác, tránh nhàm chán và nâng cao hiệu quả sử dụng thực phẩm.
Tổ chức bữa ăn học đường cân đối và hợp lý.
Tổ chức bữa ăn học đường cần căn cứ vào đặc điểm sinh lý và nhu cầu dinh dưỡng của từng nhóm tuổi. Học sinh mầm non và tiểu học cần khẩu phần nhỏ, chia thành nhiều bữa, thức ăn mềm, dễ tiêu hóa. Trong khi đó, học sinh trung học cần khẩu phần lớn hơn, giàu năng lượng và protein để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng và học tập.
Việc tính toán khẩu phần theo lứa tuổi, giới tính và mức độ hoạt động thể lực là yếu tố quan trọng để bảo đảm bữa ăn học đường thực sự phát huy hiệu quả.
Vai trò của bữa ăn bán trú trong nhà trường
Mô hình bữa ăn bán trú ngày càng phổ biến tại nhiều trường học, đặc biệt ở khu vực đô thị. Bữa ăn bán trú không chỉ giúp học sinh được chăm sóc đầy đủ về dinh dưỡng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho phụ huynh trong việc sắp xếp thời gian.
Tuy nhiên, để bữa ăn bán trú đạt hiệu quả, nhà trường cần chú trọng xây dựng thực đơn khoa học, tổ chức chế biến đúng quy trình và giám sát chặt chẽ chất lượng bữa ăn. Sự minh bạch trong công tác tổ chức bữa ăn bán trú sẽ góp phần tạo niềm tin cho phụ huynh và xã hội.
Bên cạnh việc xây dựng thực đơn, kiểm soát khẩu phần ăn là yếu tố không thể thiếu trong tổ chức bữa ăn học đường. Khẩu phần cần được định lượng rõ ràng, phù hợp với từng nhóm tuổi để tránh tình trạng ăn quá nhiều hoặc quá ít.
Chất lượng nguyên liệu đầu vào cũng cần được bảo đảm, ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi, có nguồn gốc rõ ràng. Việc kiểm soát chặt chẽ từ khâu lựa chọn, bảo quản đến chế biến thực phẩm giúp nâng cao giá trị dinh dưỡng và bảo đảm an toàn cho học sinh.
Bữa ăn học đường không chỉ là nơi cung cấp dinh dưỡng mà còn là môi trường giáo dục trực quan về thói quen ăn uống lành mạnh. Thông qua các bữa ăn, nhà trường có thể lồng ghép giáo dục học sinh về lựa chọn thực phẩm, ăn uống điều độ và vệ sinh cá nhân.
Khi học sinh hiểu được ý nghĩa của bữa ăn khoa học, các em sẽ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh không chỉ trong trường học mà còn trong gia đình và xã hội.
Để tổ chức bữa ăn học đường hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và phụ huynh. Phụ huynh cần được cung cấp thông tin đầy đủ về thực đơn, khẩu phần và quy trình tổ chức bữa ăn để cùng giám sát và đóng góp ý kiến.
Sự đồng thuận và phối hợp giữa các bên sẽ giúp nâng cao chất lượng bữa ăn học đường, bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và an toàn thực phẩm cho học sinh.
Hướng tới bữa ăn học đường bền vững
Tổ chức bữa ăn học đường khoa học, cân đối và hợp lý là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc và bền bỉ. Khi bữa ăn học đường được đặt đúng vị trí, học sinh sẽ có nền tảng sức khỏe tốt, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong tương lai.
Trong bối cảnh Việt Nam cùng lúc đối mặt với suy dinh dưỡng thấp còi và tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em, bữa ăn học đường không còn là vấn đề riêng của từng trường học. Mô hình điểm "Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực" đã mở ra cách tiếp cận mới, lấy nhà trường làm trung tâm để can thiệp và cải thiện sức khỏe cho thế hệ tương lai.
Năm học 2020-2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo triển khai Mô hình điểm "Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh và sinh viên Việt Nam" thực hiện Đề án 41 cho học sinh Mầm non và Tiểu học.
Mô hình điểm về bữa ăn học đường.
Học sinh Việt Nam đang đối mặt gánh nặng kép về dinh dưỡng tuổi học đường và tiền học đường ở cả vùng nông thôn và thành thị. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở nông thôn, miền núi cao, tỷ lệ thừa cân béo phì tăng nhanh ở thành thị.
Các công trình khoa học đã ghi nhận dinh dưỡng hợp lý kết hợp với tăng cường hoạt động thể lực chính là nền tảng cho sự phát triển thể lực, sức khoẻ, trí tuệ, tầm vóc của trẻ, cho khả năng kiểm soát quá trình tiến triển của tình trạng béo phì và các bệnh mãn tính liên quan.
Mô hình điểm là sự kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực nhằm giải quyết được bài toán gánh nặng kép hiện nay ở Việt Nam, đó là thiếu dinh dưỡng dẫn đến thấp còi, hay thừa dinh dưỡng (thừa năng lượng do hoạt động thể lực ít) dẫn đến thừa cân, béo phì. Dinh dưỡng hợp lý và vận động tích cực chính là điều kiện cần thiết cho sự phát triển trí lực và hoàn thiện thể chất của cơ thể con người, tăng cường hệ miễn dịch, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh.
Với sự đồng hành của Tập đoàn TH, mô hình được triển khai thí điểm tại 10 tỉnh/ thành phố với 5 vùng sinh thái (vùng thành thị, nông thôn, miền núi phía Bắc, duyên hải miền Trung, Nam Bộ) gồm: TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Hải Phòng, Sơn La, Thái Bình, Nghệ An, Quảng Nam, Thừa Thiên Huế, Lâm Đồng và An Giang trong năm học 2020 – 2021 (Từ tháng 9/2020 - 6/2021).
40 thực đơn/trường can thiệp được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn dinh dưỡng của bữa ăn học đường cho trẻ, giá thành, nguồn thực phẩm và thói quen ẩm thực của địa phương.Nhu cầu khuyến nghị năng lượng: 1230-1330kcal/ngày; tại trường: chiếm 50-55% nhu cầu cả ngày/trẻ gồm 1 bữa chính và 1 bữa phụ.
Chất đạm (Protein) cung cấp khoảng 13-20%; Chất béo (Lipid) khoảng 25-35%; Chất đường bột (Glucid) khoảng 52-60% năng lượng khẩu phần. Bổ sung sữa tươi vào khẩu phần ăn hàng ngày của trẻ.
