Với 29 dự án, công suất khai thác titan năm 2009 của tỉnh Bình Định là 620.000 tấn/năm, vượt sản lượng khai thác theo quy hoạch của Thủ tướng Chính phủ. Phía sau công suất khai thác khổng lồ này là hàng loạt hệ lụy về môi trường và cuộc sống của nông dân vì những doanh nghiệp được giao dự án chỉ tập trung đào titan để thu lãi.
Một xã “cõng” 10 mỏ titan
Trên cơ sở bản đồ khảo sát trữ lượng titan hay còn gọi là cát đen phân bố dọc tuyến biển miền Trung, Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ cấp 5 giấy phép khai thác và thăm dò cho các doanh nghiệp nhằm đảm bảo quy trình khai thác đúng quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong Quyết định số 104/QĐ-TTg ngày 13/7/2007. Thế nhưng đến cuối năm 2009, lấy lý do tận thu, UBND tỉnh Bình Định đã cấp thêm 25 dự án khai thác và thăm dò titan với quy mô diện tích cũng như trữ lượng khác nhau.
 Cõng 20 mỏ titan nên đường giao thông của huyện Phù Mỹ xuống cấp nghiêm trọng và bụi mù mịt. |
Theo chân một cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phù Mỹ, chúng tôi đến xã Mỹ Thành, nơi có 10 mỏ titan đã được cấp phép khai thác hoặc đang được đề nghị cấp phép khảo sát trữ lượng. Đây là nơi phát sinh những phản ánh của người dân về cách khai thác titan kiểu đào cho bằng hết dưới các tán rừng phi lao phòng hộ ven biển, nơi có những con đường giao thông liên xã, đường ven biển vừa được đầu tư hàng trăm tỷ đồng để nang cấp nhưng đã bị hàng ngàn lượt xe chở cát đen vượt tải trọng băm nát. Những đồi cát ven biển sau khi mất rừng, bị đào bới để tận thu quặng titan thì người dân đối mặt với hiện tượng cát bay. Số doanh nghiệp tuân thủ việc trồng lại rừng theo quy chuẩn, hoàn thổ phục hồi môi trường chỉ đếm trên đầu ngón tay. Còn những nông dân sống ven các mỏ titan thì ngày đêm lo lắng cho sức khỏe của mình vì bụi cát, tiếng ồn, mùi hôi, nguồn nước bị nhiễm bẩn cùng các hệ lụy khác.
Ông Đặng Văn Hợp, Chủ tịch UBND xã Mỹ Thành cho biết: Sau 6 tháng hoạt động, nhà máy titan do Công ty cỏ phần Sài Gòn - Quy Nhơn vẫn chưa có một chuyến xe nào chở thành phẩm đi ra khỏi cổng nhà máy.
Ô nhiễm phát tán
Con đường liên xã bị xuống cấp nặng nề, nhiều đoạn mặt đường bị biến dạng do vết bánh xe tải nặng chở titan qua lại với mật độ cao; bụi mù mịt che khuất tầm nhìn nên người dân sống trong khu vực này phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn khi tham gia giao thông. Càng vào sâu về phía biển, đường càng xấu, bụi càng dày. Tuy nhiên, ngoài bụi thì còn có những mùi lạ khác đang ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống người dân. Xung quanh khu vực nhà máy chế biến sâu titan được xem là hiện đại nhất do Công ty cổ phần Sài Gòn - Quy Nhơn đầu tư trên diện tích 10ha, với vốn đầu tư giai đoạn 1 là 500 tỷ đồng, ngoài bụi đất do các chuyến xe chở titan gây ra, người dân còn phản ánh mùi hôi khét do phụ liệu là nhựa đường được trộn vào trong quá trình chế biến quặng titan.
 Nhà máy chế biến titan bị người dân xã Mỹ Thành phản ứng do gây ô nhiễm môi trường. |
Điều này được ông Đặng Văn Hợp, Chủ tịch UBND xã Mỹ Thành xác nhận là có thật vì đầu tháng 1/2010, chính quyền xã đã chủ trì cuộc họp để giải quyết kiến nghị của người dân vì mùi hôi phát sinh trong quá trình hoạt động của nhà máy chế biến sâu titan. Các cơ quan chức năng như Sở Tài nguyên và Môi trường cũng đã đề nghị Công ty cổ phần Sài Gòn - Quy Nhơn phải tìm chất phụ gia khác thay cho nhựa đường hoặc phải thay đổi dây chuyền chế biến sâu titan để hạn chế mùi hôi phát tán ra môi trường.
Bài và ảnh: Thùy Trang