Thời gian qua, tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan hoạt động cho vay, thuê, cầm cố tài sản với lãi suất cao không có sự bảo đảm của pháp luật - dạng “tín dụng đen” diễn ra rất phức tạp. Ðã xảy ra một số vụ việc vi phạm pháp luật trong khi giải quyết tranh chấp như: xiết nợ, đòi nợ thuê, cưỡng đoạt tài sản, bắt giữ người trái pháp luật, cố ý gây thương tích, thậm chí giết người, cướp tài sản... ảnh hưởng xấu đến an ninh - trật tự, gây bất bình trong xã hội.
Một trong những vụ vi phạm điển hình trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng thời gian gần đây chính là vụ Huỳnh Thị Huyền Như - quyền Trưởng phòng giao dịch Ngân hàng Vietinbank chi nhánh TP. Hồ Chí Minh lừa đảo, chiếm đoạt 3.600 tỷ đồng của hơn 33 doanh nghiệp và 20 cá nhân. Thực chất đây là vụ vỡ nợ tín dụng đen kiểu mới lần đầu tiên xảy ra tại Việt Nam và 3.600 tỷ đồng chỉ là con số thiệt hại, còn tổng số tiền các đối tượng đã huy động trong vụ án này lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng và vụ án này vẫn đang trong giai đoạn điều tra.
Thả mồi: Lãi suất hấp dẫn
Theo điều tra của lực lượng cảnh sát hình sự trong toàn quốc, các vụ án liên quan hoạt động “tín dụng đen” có một số đặc điểm sau: đây là hoạt động giao dịch ngầm, không thể hiện bằng văn bản, thường cho vay theo kiểu tín chấp, không có tài sản cầm cố. Các vụ vỡ nợ liên hoàn xảy ra trong thời gian qua là hệ quả của một thời gian dài công tác quản lý hoạt động tín dụng tư nhân bị buông lỏng. Do lãi suất cao nên nhiều người hám lời đã cho vay với số tiền lớn bất chấp những rủi ro. Ðáng chú ý, lợi dụng sơ hở của pháp luật, các đối tượng đã chuyển hóa việc vay nợ bằng phương thức mua bán, thế chấp tài sản có giá trị (nhà, đất, xe ôtô) với giá thấp có công chứng hoặc buộc nạn nhân phải làm thủ tục bán số tài sản này cho đối tượng nhằm hợp pháp hóa việc cho vay. Sau đó, chúng cho nạn nhân thuê lại trong thời gian ngắn để thuận lợi cho việc chiếm đoạt nếu con nợ đến hạn không có khả năng thanh toán. Có thể liệt kê một số vụ việc điển hình liên quan “tín dụng đen” như: tại Hà Nội, với thủ đoạn lạm dụng tín nhiệm, Nguyễn Thị Cúc (ở Phú Xuyên) chiếm đoạt 200 tỷ đồng và Nguyễn Thị Dậu (ở Hà Ðông) chiếm đoạt 200 tỷ đồng; tại TP. Hồ Chí Minh, Nguyễn Thị Hoàng Hoa vay tiền của nhiều người với lãi suất cao, ban đầu trả vốn và lãi đúng hẹn. Sau đó vay với số tiền lớn rồi tuyên bố vỡ nợ số tiền gần 500 tỷ đồng; tại Quảng Bình, Dương Thị Thúy Hà lợi dụng lòng tin của một số người hám lời đã dùng chiêu thức vay trả lãi suất cao từ 20 - 30%/tháng, chiếm đoạt 200 tỷ đồng. Sau đó, Hà tuyên bố vỡ nợ rồi bỏ trốn...
Dùng xã hội đen xiết nợ
Theo cơ quan công an, đối tượng cho vay “tín dụng đen” rất đa dạng. Ðó là những băng nhóm chuyên cho vay nặng lãi được tổ chức chặt chẽ, tập hợp nhiều đối tượng có tiền án, tiền sự, côn đồ hung hãn, sẵn sàng dùng các thủ đoạn tàn ác, trái pháp luật với con nợ và gia đình họ để thu hồi các khoản tiền lãi cắt cổ và nợ gốc. Các vụ cho vay nặng lãi chỉ bị phát hiện khi nó biến thành các tội danh như cướp tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng... Ðiều đáng nói là thủ tục chúng cho vay thường lỏng lẻo, không phức tạp như ngân hàng khiến nhiều người tìm đến “tín dụng đen”... Một số khác vay tiền với lãi suất cao để kinh doanh, nhưng bị thua lỗ, thâm hụt vốn, không có khả năng trả nợ nên đã bỏ trốn dẫn đến tình trạng các đối tượng cho vay lãi đã trực tiếp hoặc thuê côn đồ đến đe dọa, ném chất bẩn vào nhà, tụ tập đông người trước nhà người vay tiền để gây áp lực về tinh thần, gây hoang mang, lo sợ hoặc bắt giữ người trái pháp luật, cố ý gây thương tích hoặc hủy hoại tài sản để ép trả nợ. Cá biệt, có trường hợp sử dụng vũ khí nóng để uy hiếp, thậm chí giết người khi đến yêu cầu người vay tiền trả lại số tiền đã vay như trường hợp Ðồng Cao Cường (trú tại phố Bùi Thị Xuân, Hà Nội) cùng đồng bọn đã dùng súng bắn chết chị Nguyễn Thị Liên (tại địa chỉ 488 phố Xã Ðàn, Kim Liên, Hà Nội). Mới đây, Cục Cảnh sát hình sự vừa nhận được đơn tố cáo của một gia đình ở tỉnh Hải Dương phản ánh việc gia đình chị có hai ngôi nhà ở Hà Nội, vì không có hộ khẩu nên nhờ anh trai đứng tên giấy tờ mua nhà và làm sổ đỏ. Do thua cờ bạc, bị ép nợ, người anh trai này đã đem giấy tờ của hai căn nhà thế chấp vay “tín dụng đen” của một đối tượng núp bóng một công ty TNHH cho vay lãi suất “khủng” 240 triệu đồng/tháng khi vay 900 triệu đồng. Do lãi suất quá cao, người vay mất khả năng chi trả, đối tượng cho vay đã ngang nhiên chiếm đoạt hai ngôi nhà trị giá khoảng 4 tỷ đồng (vào thời điểm này).
Có thể thấy hậu quả do tội phạm liên quan “tín dụng đen” gây ra rất nặng nề về kinh tế, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm... của không ít người đi vay hoặc cho vay. Trước tình hình tội phạm liên quan đến “tín dụng đen” diễn biến phức tạp, Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm đã tập trung chỉ đạo các lực lượng công an trong cả nước điều tra làm rõ, khởi tố 4.139 trong số 4.327 vụ (đạt 95%), 8.885 bị can; kết thúc điều tra 4.041 vụ, 8.731 bị can; bắt giữ 56 băng nhóm gồm 287 đối tượng đòi nợ thuê, cố ý gây thương tích, bắt giữ người trái pháp luật. Ðể ngăn chặn có hiệu quả loại tội phạm “tín dụng đen”, trước mắt, cần làm tốt công tác tuyên truyền, phòng ngừa để người dân cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo của tội phạm, không nên cho vay “tín dụng đen” dễ sa vào tình trạng “tiền mất, tật mang”.
Bài và ảnh: Hương Nguyên