(SKDS) - “Người tài là nguyên khí quốc gia” và việc tìm người tài luôn là việc trọng của bất cứ đất nước nào trong bất cứ thời đại nào. Lịch sử đã để lại những bài học cụ thể sinh động khi một quốc gia tìm được nhiều người tài đức thì gặp vận hưng dẫu đang gặp khó, coi thường người tài đức thì đứng trước nguy cơ vong ngay trong cả lúc trời yên biển lặng.
Vấn đề tưởng đơn giản ai cũng biết nhưng điều không đơn giản lại nằm ở thái độ và cách chọn người tài. Cách mạng Tháng Tám thành công, Bác Hồ đã mời gọi những trí thức từ nước ngoài về tham gia kiến quốc ngay khi chính quyền còn đang trong trứng nước tất nhiên không bằng lợi ích vật chất, tiền tài danh lợi mà bằng tấm lòng thành thực, bằng lòng yêu nước.
Từ xa xưa, cha ông ta cũng quan tâm chọn người tài và cất nhắc một cách công khai qua việc tổ chức thi cử. Con vua cháu chúa có thể được cấp điền trang, gia sản nhưng việc công muốn làm thì phải thi mà không phải xét theo lý lịch, dòng giống, lại càng không có “quy trình”, tiến cử bằng “phiếu kín”. Công khai và minh bạch trong thi cử, cất nhắc đã động viên được sự học, giữ bền đạo lý làm quan và kêu gọi được trách nhiệm trong muôn dân ai có tài thì ra giúp việc nước khi đánh giá tài năng là bình đẳng dẫu những kẻ có tài giàu nghèo, xuất thân khác nhau. Nhiều trường hợp có thể không nệ “bằng cấp” mà được người có uy tín tiến cử, song người tiến cử ai đó ra làm quan sẽ bị trị tội nếu như kẻ được tiến cử bất tài, tham nhũng, gây hại cho dân. Ấy là thời “vua sáng, tôi hiền”, song lịch sử dân tộc cũng không hiếm thời mua quan bán chức khiến giang sơn xã tắc nhiều phen nghiêng ngửa trước tai họa.
Công tác tổ chức cán bộ ngày nay cũng là công việc tìm người tài để chọn người gánh vác việc dân việc nước ở các cấp, các cơ quan ban ngành, đoàn thể. Nhìn chung, công tác tổ chức cán bộ của chúng ta đã làm tốt, chặt chẽ, xây dựng được hệ thống cán bộ vững vàng làm nên diện mạo đất nước hôm nay thật đáng tự hào. Thế nhưng bên cạnh đó, dư luận cũng râm ran, đại biểu Quốc hội cũng đã cảnh báo chuyện chạy chức chạy quyền. Thật ra chuyện “đi đêm” này khó bắt tận tay day tận trán nhưng nghi ngờ của quần chúng hoàn toàn có cơ sở. Những quy trình bổ nhiệm rất chặt chẽ nhưng sao vẫn có những kẻ vừa được bổ nhiệm thì bị khởi tố và bị truy nã? Sao nhiều quan chức “bị lộ” khi đứng trước tòa đều giống nhau trong lời thanh minh “trình độ có hạn” nhưng phải làm theo nhiệm vụ của “tổ chức phân công”?!
Xem ra chuyện chọn người tài quả là khó nếu như việc chọn chỉ dựa vào những quy trình khô cứng lại thiếu công khai, minh bạch, thiếu “hậu kiểm” qua kết quả công việc sau khi được đề bạt, bổ nhiệm. Bản thân quy trình không có lỗi, vấn đề là ở những người thực hiện quy trình. Không thế thì tại sao những nhân vật lãnh đạo của một số tập đoàn được bổ nhiệm qua những quy trình rất ngặt nghèo lại vẫn dính vòng lao lý vì tài và đức của họ. Ngay từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước, Bác Hồ khi về thăm Thái Nguyên đã hỏi một cán bộ: “Các chú xét rất kỹ để kết nạp đảng viên và bổ nhiệm cán bộ nhưng những người tuy không có khuyết điểm nhưng vô tích sự, ngại đấu tranh thì có được xét kỹ để cho ra không?”.
Tìm người tài cần cái tâm và tài của người chọn nhưng tạo điều kiện để người tài phát huy năng lực của mình lại là chuyện khó hơn. Không ít tỉnh, thành có chính sách “chiêu hiền đãi sĩ”, “trải thảm đỏ” bằng những ưu đãi nhưng người tài vẫn ra đi. Phải chăng điều kiện và không khí làm việc đối với người tài cần hơn những ưu tiên vật chất như cấp đất, tăng lương, phụ cấp?
Đã đến lúc việc bổ nhiệm, thu nhận người vào cơ quan cần có sự lựa chọn công khai, minh bạch qua “tranh cử” thay vì chỉ “xét” trong các cuộc họp hiện nay chăng. Bên cạnh đó, chế độ giám sát hiệu quả công việc sau khi bổ nhiệm, thu nạp cũng cần thường xuyên hơn để đánh giá cán bộ, kịp thời chọn người có tài vào thay những vị trí đang làm việc dân, việc nước, việc cơ quan đang bị trì trệ, không căn cứ vào quyết định theo thời hạn, nhiệm kỳ.
Lê Quý Hiền