Hà Nội có nhiều ngày trong năm hàm lượng bụi mịn vượt quy chuẩn
Ngày 29.9, tại Hà Nội, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chủ trì, phối hợp với các đơn vị tổ chức Hội thảo "Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động". Sự kiện có sự tham dự của nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế, nhằm thảo luận các giải pháp cấp bách để giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường không khí tại các đô thị lớn.
Hội thảo diễn ra trong thời điểm Việt Nam đang triển khai Kế hoạch hành động khắc phục ô nhiễm môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, tập trung chuyển các định hướng, chính sách về kiểm soát ô nhiễm không khí thành những hành động cụ thể, có mục tiêu và khả năng đo lường, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực cho cải thiện chất lượng không khí.
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TĐ
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên khẳng định, cải thiện môi trường không khí không chỉ là nhiệm vụ về môi trường và sức khỏe cộng đồng mà còn gắn chặt với quá trình chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết Net Zero.
Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã xác định giải quyết ô nhiễm không khí là một nhiệm vụ trọng tâm, tạo định hướng quan trọng cho công tác khắc phục và cải thiện chất lượng không khí.
"Trong quá trình này, sự đồng hành của các bộ, ngành và địa phương, các cơ quan trong nước, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học trong thực thi hành động khắc phục ô nhiễm không khí trong những năm tới đây sẽ góp phần thiết thực vào nỗ lực chung khu vực và toàn cầu vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững", Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh.
Tại hội thảo, ông Lê Hoài Nam (Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã đưa ra những số liệu đáng chú ý về hiện trạng và nguyên nhân ô nhiễm. Giai đoạn 2023-2025, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội dao động khoảng 47-48 µg/m³, cao gấp 1,5 đến 2 lần giới hạn quy chuẩn.
Đáng chú ý, có khoảng 1/3 số ngày trong năm ghi nhận chỉ số PM2.5 vượt quy chuẩn 24 giờ, tập trung chủ yếu trong mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.
Phân tích về nguồn phát thải bụi mịn PM2.5, đại diện Cục Môi trường cho biết, bụi thứ cấp (hình thành từ các khí ô nhiễm) chiếm tỉ lệ lớn nhất với 27%. Hoạt động giao thông vận tải chiếm 23%, xây dựng và bụi đường chiếm 20%, đốt mở (đốt rác, phụ phẩm nông nghiệp) chiếm 12%, công nghiệp chiếm 10% và các nguồn khác là 8%.
Để giải quyết tận gốc bài toán ô nhiễm không khí, ông Lê Hoài Nam nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước là yếu tố then chốt. Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ chính sách, quy chuẩn đến công nghệ. Đồng thời đẩy mạnh kiểm soát nguồn thải và hợp tác liên vùng nhằm từng bước cải thiện chất lượng môi trường không khí tại các đô thị lớn.
Bên cạnh đó, các quy định về vùng phát thải thấp bổ sung nguyên tắc và tiêu chí thiết lập, các biện pháp kiểm soát phát thải trong vùng, cũng như thẩm quyền và trách nhiệm quản lý. Các biện pháp giám sát và hạn chế phát thải bụi từ hoạt động xây dựng cũng được đặt ra nhằm kiểm soát một trong những nguồn phát thải trực tiếp tại các đô thị.
Ô nhiễm không khí là thách thức lớn về môi trường và y tế
Tại sự kiện, Trưởng đại diện UNDP và WHO tại Việt Nam cùng nhấn mạnh yêu cầu chuyển các chính sách và cam kết của Việt Nam thành những hành động có tác động cụ thể. Nhắc lại hội nghị quốc gia đầu tiên về ô nhiễm không khí, hội thảo lần này tập trung vào khâu triển khai, trong đó các mục tiêu về chất lượng không khí đã được xác định và có thể đo lường.
Trưởng Đại diện UNDP Ramla Khalidi và Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam Angela Pratt đồng phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: TĐ
Bà Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam nhận định, ô nhiễm không khí vẫn là một trong những thách thức lớn nhất về môi trường và y tế công cộng của Việt Nam. Ô nhiễm ảnh hưởng đến không khí mà người dân hít thở mỗi ngày, góp phần gây bệnh và tử vong sớm, làm giảm năng suất và tạo thêm chi phí cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.
Tại Việt Nam, kế hoạch hành động quốc gia về kiểm soát ô nhiễm không khí và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030 của Chính phủ đã đề ra những mục tiêu cụ thể nhằm cải thiện chất lượng không khí. Tại Hà Nội, nồng độ PM2.5 trung bình hằng năm cần giảm 20% vào năm 2030 so với mức năm 2024. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu ít nhất 80% số ngày trong năm đạt mức chất lượng không khí tốt hoặc trung bình theo quy chuẩn chất lượng không khí quốc gia.
Bà Angela Pratt nhận định, thách thức hiện nay là thực hiện. Không thể đạt được không khí sạch hơn chỉ bằng một biện pháp can thiệp đơn lẻ hay do một bộ, ngành hành động một mình. Ô nhiễm không khí bắt nguồn từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm giao thông, công nghiệp, sản xuất năng lượng, hoạt động xây dựng, đốt chất thải và sử dụng nhiên liệu trong hộ gia đình.
Việt Nam đã xây dựng được những nền tảng quan trọng. Các hệ thống quan trắc chất lượng không khí đang được mở rộng. Các nhà hoạch định chính sách đang dựa trên nguồn bằng chứng khoa học ngày càng phong phú để ra quyết định. Những công nghệ mới, bao gồm các công cụ số và trí tuệ nhân tạo, mở ra cơ hội để hiểu rõ hơn các nguồn gây ô nhiễm, cải thiện công tác dự báo và hỗ trợ các biện pháp can thiệp có trọng tâm.
Theo bà, một ưu tiên quan trọng là tăng cường bằng chứng tại địa phương về tác động của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Đồng thời, cần làm nhiều hơn nữa để tăng cường kết nối giữa thông tin về môi trường và sức khỏe. Kết nối tốt hơn giữa dữ liệu chất lượng không khí và dữ liệu y tế có thể cải thiện các hệ thống cảnh báo sớm, giúp các cơ quan chức năng xác định những nhóm dân cư có nguy cơ cao nhất và hỗ trợ các biện pháp ứng phó y tế công cộng hiệu quả hơn.
WHO và UNDP đặt mục tiêu thí điểm "thành phố không khí sạch" ở Hà Nội, kết hợp khoa học, công nghệ, sự tham gia của người dân và các giải pháp đầu tư để xây dựng mô hình thực tiễn, từ đó rút ra kinh nghiệm có thể áp dụng rộng hơn. Trong đó, UNDP đang hỗ trợ Chính phủ phát triển hệ thống kiểm kê phát thải không khí quốc gia theo hướng thống nhất, tạo cơ sở nhận diện và xử lý các nguồn gây ô nhiễm.
