Nhắc đến đái tháo đường, nhiều người thường nghĩ đây là bệnh của người trưởng thành, liên quan đến tuổi cao, thừa cân, ít vận động hoặc chế độ ăn nhiều đường.
Tuy nhiên, trẻ em cũng có thể mắc đái tháo đường, trong đó type 1 là thể bệnh thường gặp ở trẻ và có cơ chế hoàn toàn khác với đái tháo đường type 2.
Trẻ em cũng có thể mắc đái tháo đường. Ảnh minh hoạ AI
Điều đáng lo là do bệnh ít được nghĩ đến ở trẻ, những dấu hiệu ban đầu đôi khi bị bỏ qua. Trẻ có thể được đưa đến bệnh viện khi đường huyết đã tăng rất cao và xuất hiện nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) – một biến chứng cấp tính nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng.
1. Đái tháo đường ở trẻ không chỉ là "ăn nhiều đường"
Đái tháo đường type 1 thường liên quan đến cơ chế tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công các tế bào beta của tuyến tụy, khiến cơ thể mất dần khả năng sản xuất insulin. Thói quen ăn uống hay việc trẻ ăn nhiều đồ ngọt không phải nguyên nhân trực tiếp gây ra đái tháo đường type 1. Trẻ mắc type 1 cần được điều trị bằng insulin hằng ngày.
Trong khi đó, đái tháo đường type 2 – trước đây chủ yếu gặp ở người lớn – hiện cũng xuất hiện ở trẻ em và thanh thiếu niên, đặc biệt ở những trẻ thừa cân, béo phì và có các yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Bệnh có thể diễn biến âm thầm hơn nên dễ bị bỏ sót.
2. Những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
Một trong những dấu hiệu điển hình là trẻ khát nhiều, uống nước nhiều và đi tiểu nhiều bất thường. Trẻ nhỏ trước đây đã kiểm soát được tiểu tiện nhưng đột nhiên đái dầm trở lại cũng cần được lưu ý.
Ngoài ra, trẻ có thể sụt cân không chủ ý, mệt mỏi, đói nhiều, nhìn mờ. Với type 1, các triệu chứng có thể xuất hiện tương đối nhanh trong vài tuần hoặc vài tháng.
Điều nguy hiểm là những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với trẻ uống nhiều nước do thời tiết nóng, tiểu nhiều do nhiễm trùng tiết niệu hoặc mệt mỏi do học tập.
3. Nguy hiểm nhất là nhiễm toan ceton
Khi cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng, tế bào không sử dụng được glucose đầy đủ và cơ thể chuyển sang phân giải mỡ, tạo ra các thể ceton. Khi ceton tích tụ quá mức, trẻ có thể bị nhiễm toan ceton.
Khi được chẩn đoán sớm và điều trị đúng, trẻ có thể sinh hoạt, học tập và phát triển bình thường. Ảnh minh họa AI
Trẻ có thể buồn nôn, nôn, đau bụng, mất nước, thở nhanh và sâu, hơi thở có mùi trái cây, lơ mơ. Nếu không được điều trị kịp thời, DKA có thể diễn tiến nặng và đe dọa tính mạng. Đây là một cấp cứu y khoa cần được điều trị tại cơ sở có khả năng hồi sức và theo dõi phù hợp.
Đặc biệt, DKA có thể chính là biểu hiện đầu tiên giúp phát hiện đái tháo đường type 1 ở một trẻ trước đó chưa được chẩn đoán.
4. Đái tháo đường ở trẻ có thể kiểm soát được
Đái tháo đường không có nghĩa trẻ phải từ bỏ học tập, vui chơi hay vận động. Khi được chẩn đoán sớm và điều trị đúng, trẻ có thể sinh hoạt, học tập và phát triển bình thường. Tuy nhiên, điều trị đòi hỏi sự phối hợp lâu dài giữa trẻ, gia đình, nhà trường và đội ngũ y tế; bao gồm kiểm soát đường huyết, sử dụng insulin khi cần, dinh dưỡng, vận động và nhận biết các tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Đừng nghĩ đái tháo đường chỉ là bệnh của người lớn. Khi trẻ khát nhiều, tiểu nhiều, đái dầm trở lại, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi kéo dài, đặc biệt khi các triệu chứng xuất hiện đồng thời, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám và kiểm tra đường huyết. Nếu trẻ nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, lơ mơ hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Phát hiện sớm đái tháo đường ở trẻ không chỉ giúp điều trị bệnh mà còn có thể ngăn ngừa một cấp cứu nguy hiểm ngay từ lần đầu trẻ được chẩn đoán.