Ngay giữa khu di tích khảo cổ học Thần Sa, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên - công trình được xếp hạng di tích cấp quốc gia, những chiếc tầu cuốc ngang nhiên "cắt" nát dòng sông Thần Sa để... đào vàng. Điều đáng nói là việc xâm hại di tích đặc biệt nghiêm trọng này lại được chính quyền xã Thần Sa tiếp tay.
Đào vàng theo "nguyện vọng" của dân?!
"Núp bóng" việc khai thác cát sỏi, đắp bờ soi tránh sạt lở dòng sông, những chiếc tàu cuốc hoạt động liên tục 8 tiếng/ngày. Thế nhưng sản phẩm "chính thống" là cát sỏi thì chất đống từ ngày này qua ngày khác mà không thấy vận chuyển đi bởi mục đích khai thác của chủ tàu là vàng thì đã được "lọc" hết từ lâu. Với 2 điểm đặt tầu cuốc, một ở cách khu vực bảo vệ đặc biệt của di tích khảo cổ Mái đá Ngườm chưa đầy 500m, một điểm nữa ở ngay dưới thắng cảnh đẹp nổi tiếng là thác Mưa Rơi, dòng sông Thần Sa - một trong những di chỉ quan trọng của khu di tích đã biến thành một đại công trường ngổn ngang máy móc, cát sỏi.
Một nhân công làm thuê trên tàu cuốc cho biết, đầu tư một chiếc tàu cuốc hết khoảng gần 50 triệu đồng, riêng tiền xăng dầu trung bình hơn 1 triệu đồng/ngày chưa kể tiền nhân công. Liệu với chi phí hoạt động lên đến hơn 30 triệu đồng/tháng như vậy, có đáng để chủ tàu cuốc chỉ đắp bờ, chống sạt lở?!
Không chỉ có dòng sông di tích bị "cắt" nát, những bãi canh tác của người dân hai bên bờ sông cũng sạt lở do lực hút cực lớn từ tầu cuốc. Ông Đồng Văn Thế, một người dân ở xóm Hích, xã Thần Sa cho biết: "sự việc này đã diễn ra từ hơn một năm nay nhưng không hề thấy chính quyền xã Thần Sa có bất kỳ một biện pháp kiểm tra, ngăn chặn nào. Mang tiếng là đắp bờ soi chống sạt lở nhưng từ ngày tàu cuốc hoạt động, đất trồng còn lở nhiều hơn". Chỉ tay vào dòng sông giờ chỉ còn như con suối nhỏ, chảy len lỏi giữa những đống cát sỏi lớn chất ngổn ngang, ông Thế buồn bã: "Cứ đà này, không lâu nữa thì sông biến mất, đi bộ qua sông được".
Xã hám lời nên làm bừa 
Trước câu hỏi về trách nhiệm của xã trong việc các tàu cuốc khai thác vàng trái phép làm biến đổi hoàn toàn cảnh quan, môi trường sông Thần Sa và xâm phạm nghiêm trọng di tích quốc gia, ông Lường Văn Đa, Phó chủ tịch xã Thần Sa đã thừa nhận có biết thực trạng trên nhưng lại lý giải cho việc vi phạm này một cách rất "hồn nhiên" rằng "đây là do nhu cầu của người dân". Chính ông Đa khẳng định lãnh đạo xã có biết chuyện tàu cuốc đào vàng nhưng vẫn loanh quanh cho rằng đây là sự "kết hợp", bởi xã còn có nhiệm vụ khai thác 9.000m3 cát, sỏi theo chỉ tiêu kế hoạch do UBND huyện Võ Nhai giao.
Ông Đa còn "thật thà" bênh vực cho những việc làm vô trách nhiệm và phạm luật của lãnh đạo xã: "cái này là vi phạm rồi, trái phép rồi nhưng vì bà con có đơn xin xã cho khai thác cát sỏi để đắp bờ soi. Xuất phát từ nhu cầu thực tế của dân nên chúng tôi vẫn để cho bà con làm".
Theo một lãnh đạo UBND huyện Võ Nhai, từ tháng 6-8/2008, UBND huyện đã có 2 thông báo về việc nghiêm cấm khai thác cát, sỏi trên địa bàn huyện, trong đó một thông báo gửi đích danh cho lãnh đạo UBND xã Thần Sa yêu cầu kiểm tra tình hình hoạt động khai thác trái phép của các tàu cuốc tại sông Thần Sa và chấm dứt việc khai thác này.
Một biên bản xử lý hành chính việc khai thác trái phép, xâm hại di tích cũng đã được lập, nhưng không hiểu vì lý do gì, lãnh đạo xã Thần Sa vẫn làm ngơ cho các tàu cuốc mặc sức hoành hành.
Nguyên Hà