Nhiều năm qua cùng với Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) Quốc gia, tiêm chủng dịch vụ đã góp phần phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ em nói riêng và cộng đồng nói chung. Để có những nhìn nhận khách quan về hoạt động này, phóng viên (PV) báo SK&ĐS đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Đỗ Sĩ Hiển - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn về sức khỏe cộng đồng, thuộc Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Hà Nội, nguyên Chủ nhiệm Chương trình TCMR Quốc gia.
PV: Thưa ông, vaccin và tiêm chủng đã làm thay đổi sức khỏe cộng đồng như thế nào? Thành quả của TCMR đã làm thay đổi mô hình bệnh tật ở Việt Nam ra sao trong những năm qua?
PGS.TS. Đỗ Sĩ Hiển: Cùng với những thành tựu quan trọng khác của nhân loại, vaccin được coi là sản phẩm vĩ đại của trí tuệ con người vì nhờ có vaccin, con người đã có thể chuyển từ việc phải luôn đối phó chữa trị người bệnh sang chăm sóc những người khỏe mạnh để không bị mắc bệnh. Với việc sử dụng phổ cập nhiều loại vaccin mà trong khoảng 3 thập kỷ qua, thế giới đã giúp cho hàng trăm triệu lượt người không bị mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và cứu được hàng triệu người thoát khỏi cái chết hoặc sự tàn phế do các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây ra.
Ở Việt Nam, với việc triển khai thành công Chương trình TCMR, bệnh bại liệt đã được thanh toán từ năm 2000, bệnh uốn ván sơ sinh được loại trừ vào năm 2005, tỷ lệ mắc bệnh/100.000 dân của các bệnh truyền nhiễm phổ biến như sởi, ho gà, uốn ván sơ sinh trong năm 2009 giảm hàng chục đến hàng trăm lần so với năm 1984 khi chưa triển khai tiêm chủng đại trà. Với việc triển khai miễn phí tiêm vaccin viêm gan B cho trẻ dưới 1 tuổi từ năm 1997, đây là điều kiện quan trọng cho Việt Nam sẽ khống chế được căn bệnh này. Hiện nay, TCMR đã phòng ngừa cho trẻ em được 11 loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đây thực sự là một cố gắng lớn của cả hệ thống y tế suốt hơn 20 năm qua.
PV: Ngày càng nhiều vaccin được sản xuất thành công và đưa vào sử dụng, đây là cơ hội cho người dân được lựa chọn nhiều hơn biện pháp phòng bệnh bằng cách tiếp cận với tiêm chủng dịch vụ. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào? 
PGS.TS. Đỗ Sĩ Hiển: Hiện nay thế giới đã sản xuất được trên 20 loại vaccin phòng bệnh, chất lượng và độ an toàn của các sản phẩm ngày càng được nâng cao và thuận tiện hơn trong sử dụng. Ngành công nghiệp vaccin cũng đang trở thành một lĩnh vực kinh doanh thu được nhiều lợi nhuận.
Ở Việt Nam, dù đã được Nhà nước hết sức quan tâm và đầu tư nhưng do nguồn kinh phí chưa thể đáp ứng nhu cầu nên mới chỉ có các loại vaccin được tiêm phổ cập miễn phí cho trẻ em trong toàn quốc là: vaccin phòng lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi, viêm gan B, viêm não Nhật Bản và mới đây là Hib. Ngành y tế cũng ưu tiên sử dụng vaccin tả, thương hàn cho những vùng có nhiều nguy cơ. Tuy nhiên hiện nay nhiều vaccin phòng các bệnh phổ biến và nguy hiểm khác như: cúm, tiêu chảy cấp do virut Rota, Rubella, quai bị, viêm màng não mủ do phế cầu, viêm gan A, C, vaccin phòng ung thư cổ tử cung... chưa được triển khai. Ngoài ra Chương trình TCMR chỉ bao phủ đối tượng là trẻ em trong khi người lớn cũng cần được tiêm chủng để phòng nhiều bệnh như cúm, ung thư cổ tử cung, Rubella, uốn ván, bệnh dại... Đấy là chưa kể việc trẻ em khi lớn lên rất cần được tiêm nhắc nhiều loại vaccin.
Để người dân có thể chủ động chăm lo sức khoẻ của bản thân và gia đình với việc được tiêm các loại vaccin cần thiết trong khi Nhà nước chưa thể bao cấp, hình thức tiêm chủng dịch vụ tự chi trả đã được phép triển khai trong những năm gần đây. Tiêm chủng dịch vụ góp phần xã hội hoá có hiệu quả công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân, góp phần huy động nguồn lực của cộng đồng để phòng chống các bệnh truyền nhiễm phổ biến và nguy hiểm.
PV: Mặc dù tiêm chủng dịch vụ mang lại nhiều cơ hội phòng ngừa nhiều loại bệnh nhưng người dân cũng chưa tiếp cận được nhiều với loại hình dịch vụ này. Theo ông, đây là do thói quen hay do chi phí của tiêm chủng dịch vụ còn quá cao? Cần phải làm gì để người dân chủ động phòng bệnh bằng vaccin cho mình ngày một nhiều hơn?
PGS.TS. Đỗ Sĩ Hiển: Lợi ích của việc người dân sử dụng tiêm chủng dịch vụ là rất rõ ràng. Tuy nhiên do nhiều người còn quen với việc được bao cấp trong việc phòng, chữa bệnh mặc dù có đủ điều kiện kinh tế nên đã bỏ qua những cơ hội được bảo vệ trước các bệnh hiểm nghèo.Việc chưa có đủ thông tin về nguy cơ của các bệnh có thể phòng chống bằng vaccin, về hiệu quả bảo vệ của vaccin, lịch tiêm chủng cũng như những khó khăn về đời sống ở một bộ phận của cộng đồng... cũng là những cản trở cho việc đẩy mạnh xã hội hoá tiêm chủng phòng bệnh.
Để tiêm chủng dịch vụ ngày càng trở thành một giải pháp hiệu quả của xã hội hoá công tác chăm sóc sức khoẻ cộng đồng cần tăng cường công tác truyền thông giáo dục để mọi người hiểu biết tốt hơn về lợi ích của loại hình dịch vụ này. Mặt khác các cơ sở y tế được phép triển khai tiêm chủng dịch vụ cần nâng cao chất lượng của dịch vụ tiêm chủng tại cơ sở của mình theo đúng các quy định của Bộ Y tế, tạo điều kiện tốt nhất để người dân tiếp cận được dịch vụ tiêm chủng và tạo được lòng tin của cộng đồng đối với chất lượng, tính an toàn và sự thân thiện của dịch vụ.
PV: Xin cảm ơn ông!
Lê Hảo (thực hiện)