Tiếng sáo người Raglai "vượt biên"

Suckhoedoisong.vn - Trải bao thăng trầm, tiếng sáo, điệu múa truyền thống của cộng đồng người Raglai ở các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận…đi vào cuộc sống như người bạn tinh thần với mỗi người. Từ buôn làng, tiếng sáo, điệu múa ấy còn ngân xa hơn đến nhiều vùng đất trong lẫn ngoài nước như sự chuyển tải khát vọng vươn lên không ngừng nghỉ của cộng đồng người Raglai vậy.

Đồng hành cùng lao động, sản xuất

Nhiều năm gắn bó với việc nghiên cứu tiếng sáo của người Raglai, TS Nguyễn Văn Toàn (Giảng viên Trường ĐH Quốc gia HCM) khám phá dần ra rằng; Ngoài đàn Chapi, Mã La, Đàn Đá thì các điệu múa theo làn dân ca và tiếng sáo đã gắn kết với đời sống tinh thần của người Raglai từ bao đời này. Có thời điểm chỉ còn vài nơi ở xã Phước Thắng (huyện miền núi Bác Ái, Ninh Thuận) và thị trấn Tô Hạp (Khánh Sơn, Khánh Hòa) còn thuần thục làm sáo nên cần phải giữ gìn.

Sáo của người Raglai có âm vực sâu và réo rắt rất đặc biệt bởi kỹ thuật làm sáo lẫn khâu chọn vật liệu đều áp dụng bằng kinh nghiệm và bí quyết riêng. Thường sáo phải được chọn từ các cây nứa, cây trúc có độ già vừa phải để vừa nặng khi cầm tay mà tiếng sáo không bị chìm. Sau khi sáo khoan lỗ xong, các nghệ nhân còn phải ngâm vào loại nước lá cây chỉ người Raglai truyền lại cho nhau trong 10 ngày rồi hong khô sau đó các nghệ nhân mới dùng biểu diễn. Vì sự độc đáo này nên nhiều người đến tận miền núi Khánh Sơn hay Bác Ái để được thưởng thức tiếng sáo và mua sáo của người Raglai.

Tiếng sáo của các nghệ nhân Raglai ở Khánh Vĩnh (Khánh Hòa) luôn cuốn hút

Dành trọn đời mình để nghiên cứu các nét độc đáo trong văn hóa dân gian của dân tộc mình, nghệ nhân Mấu Quốc Tiến (Tô Hạp, Khánh Sơn, Khánh Hòa) cũng nhìn nhận rằng; Sáo của người Raglai còn gọi là ploi. Tiếng sáo còn có vai trò quan trọng trong những đêm hát, đọc các pho sử thi nổi tiếng của người Raglai như; Awơi nãi Tilơr, amã cuvau vongcơi, Ujai Ujàc…Tiếng sáo đệm cũng giống tiếng đàn làm lời kể, lời hát sử thi ngân vang hơn, đi vào lòng người hơn.

Các điệu múa truyền thống như; Điệu alơu sa-ư, điệu alư mâu… rồi các điệu đồng dao cũng rất cần tiếng sáo điệm vào. Cũng theo các nghệ nhân Raglai, khi biểu diễn riêng lẻ, tiếng sáo cũng đóng vai trò làm cầu nối tâm tư, nguyện vọng của người Raglai cũng như niềm yêu quý của họ dành cho người khác thông qua tiếng sáo.

Bao đêm trắng miệt mài tập rèn khả năng thổi sáo, nghệ nhân trẻ Cao Duy (ở Khánh Phú, Khánh Vĩnh, Khánh Hòa) tâm tình rằng; Không thể để tiếng sáo, nghệ thuật thổi sáo của người Raglai mình mai một đi được. Cách thổi sáo này không đơn giản, phải học cách lấy hơi, lấy âm và hiểu được vật liệu làm sáo nữa mới vận dụng tốt được. Các làn điệu cất lên từ những ống sáo ngỡ đơn sơ mà cầu kỳ không chỉ nhằm chuyển tải tình cảm, thông điệp của người Raglai với cộng đồng các dân tộc anh em khác mà còn đồng hành cùng cuộc sống lao động sản xuất sinh hoạt thường ngày.

Cứ mỗi khi kết thúc một tuần nhọc nhằn trên nương rẫy, các nghệ nhân Raglai lại mang sáo đến nhà cộng đồng tấu lên những làn điệu réo rắt như xóa tan đi mọi nhọc nhằn và kéo mọi người đến gần nhau hơn. Tiếng sáo như có sự thôi thúc kỳ lạ, những chàng trai, cô gái đồng lòng uyển chuyển tay chân múa theo tiếng sao như phản xạ đã mặc định sẵn trong tâm tưởng. Nhất là trong các dịp Tết, lễ hội, tiếng sáo càng có vai trò quan trọng hơn.

Vượt ra khỏi buôn làng

Trong căn nhà đơn sơ của mình ở thôn Gia Rích (xã Giang Ly, Khánh Vĩnh, Khánh Hòa), vượt qua khó khăn vật chất lẫn những cách trở về không gian, hàng ngày cứ rãnh là nghệ nhân Cao Thiên lại cần mẫn đi tìm và sưu tầm về các loại vật liệu làm sáo và không ngừng sáng tạo ra các làn điệu mới. Ông Thiên bộc bạch rằng; Mã La (còn gọi là chiêng) hay đàn Chapi thì nhiều người biết rồi nhưng tiếng sáo thì vẫn còn ít người biết, mình phải làm cho sức sống của các làn điệu sáo truyền thống dân tộc Raglai sống động hơn, bền bỉ hơn, nhiều người biết hơn. Chính vậy nên trong hầu hết các lễ hội trong xã, huyện, tỉnh…Cao Thiên điều xung phong đi diễn. Cũng có khi đến các khu du lịch biểu diễn miễn phí cho khác trong nước và quốc tế thưởng thức.

Khách trong nước và quốc tế hòa chung điệu múa, tiếng sáo người Raglai

Quyết tâm để điệu múa, tiếng sáo, kỹ nghệ thổi sáo của cộng đồng người Raglai được lan truyền sâu rộng nên suốt nhiều năm qua cùng với việc  truyền dạy mã la, ông Cao Quang Chính ở Khánh Thượng (huyện Khánh Vĩnh, Khánh Hòa) còn dạy sáo cho hàng ngàn người dân cả trong lẫn ngoài huyện. Nhất là trong các dịp nghỉ hè hay cuối tuần, nghệ nhân Cao Quang Chính lại đến các trường học vận động học sinh tham gia môn nghệ thuật độc đáo này. Ông Chính luôn tâm niệm rằng; Mỗi một loại dụng cụ có một cách thể hiện, cách truyền tải riêng. Có những nỗi lòng mà không thể nói bằng tiếng chiêng, bằng điệu múa được nên phải réo rắt bằng tiếng sáo. Hàng trăm học sinh đã mặn mà với loại nhạc cụ này nên càng tiếp thêm động lực cho những nghệ nhân như ông Chính.

Khi ngấm đam mê thì khát vọng gìn giữ, lan tỏa luôn thường trực trong ý nghĩ. Có thể thổi sáo cả ngày không biết mệt, nhiều năm nay, nghệ nhân trẻ Cao Duy cũng không quản nắng mưa đến nhiều nơi biểu diễn. Anh cho biết; Trước đây chủ yếu cộng đồng buôn làng nghe, giờ các cộng đồng khác cũng nghe. Đặc biệt mỗi năm có hàng trăm đoàn khách quốc tế đến tham quan khu Yang Bay ở Khánh Vĩnh đều có nhu cầu thưởng thức sáo truyền thống và các điệu múa theo làn điệu dân ca Raglai. Nhiều khách còn thích thú mua sáo và muốn được hướng dẫn học theo. Các nghệ nhân mong ngày càng có nhiều cuộc biểu diễn để loại hình nhạc cụ độc đáo này ngày càng phát triển hơn.

Theo Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Khánh Sơn thì; Nắm rõ tầm quan trọng của các nhạc cụ truyền thống, các điệu múa truyền thống của người Raglai, nó phản ánh đời sống, lịch sử và góp phần làm cho bản sắc thêm đậm đà nên huyện vẫn thường xuyên tổ chức cho các đội, nhóm văn nghệ người Raglai tham gia các hội diễn trong huyện, trong tỉnh. Ở nhiều lần hội diễn tiết mục sáo và múa đều đạt thành tích tốt. Các nghệ nhân tham gia truyền dạy môn nghệ thuật này trong cộng đồng luôn được chính quyền khuyến khích.

Tại xã Phước Thắng (huyện miền núi Bác Ái, Ninh Thuận), nhiều đội văn nghệ truyền thống của các gia tộc người Raglai nổi tiếng như; Gia tộc Pi Năng, gia tộc Chamaléa, gia tộc Pa Tâu A Sá…cũng đã được thành lập và liên tục biểu diễn các điệu múa độc đáo.

 

Hà Văn Đạo

Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Tiếng sáo người Raglai "vượt biên"

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT