Ít ai ngờ rằng, đằng sau những bài báo sắc sảo, những cuốn sách uyên bác và những giờ giảng, tư vấn sức khỏe say mê của ông là một cuộc trường chinh kéo dài hơn hai thập kỷ chống lại căn bệnh xơ cứng teo cơ (ALS).
Tiến sĩ Trần Bá Thoại làm việc tại Đơn vị Tư vấn ban ngày Bệnh viện 199 (Bộ Công an) với tư cách là chuyên gia cố vấn.
Cuộc "giao tranh" hơn hai thập kỷ với định mệnh
Sinh năm 1954, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội khóa 1972 – 1979 với tấm bằng đỏ, Bác sĩ Trần Bá Thoại nhận công tác tại Đại học Y khoa – Viện Đại học Huế năm 1979 (nay là trường Đại học Y Dược – Đại học Huế). Từ năm 1985, do yêu cầu của ngành nên ông đã được luân chuyển công tác ở nhiều vị trí, đơn vị, địa phương khác nhau. Đến nay, ông cũng đã có gần 50 năm cống hiến cho y khoa nước nhà.
Ngoài việc là bác sĩ sinh hóa đầu tiên của Đại học Y khoa – Viện Đại học Huế và được trao tặng nhiều bằng khen, giải thưởng của Bộ, ngành, địa phương, Tiến sĩ Trần Bá Thoại còn có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Ông đã xuất bản gần 10 cuốn sách về y học như: Nuôi con bằng sữa mẹ (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1987); Cẩm nang bệnh nội tiết và chuyển hóa (Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2008); Nuôi con khỏe, phụ huynh cần lưu ý (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2013)...
Đáng chú ý, năm 2004, khi đang ở độ chín của sự nghiệp và tài năng, Tiến sĩ Trần Bá Thoại nhận được một chẩn đoán làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông: Xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Với y học thế giới, ALS là một trong những căn bệnh tàn khốc nhất, nơi các tế bào thần kinh vận động dần chết đi, khiến cơ bắp héo mòn, cơ thể dần bị khóa chặt trong sự bất động trong khi trí tuệ vẫn hoàn toàn tỉnh táo.
Thông thường, quỹ thời gian của một bệnh nhân ALS chỉ tính bằng vài năm ngắn ngủi nhưng với bác sĩ Thoại, năm 2004 không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn mới đầy nghị lực.
Suốt 25 năm qua – một khoảng thời gian dài gấp nhiều lần những gì y văn thường dự đoán, ông đã thực hiện một cuộc "vượt ngục" ngoạn mục khỏi sự giam cầm của bệnh tật. Bằng y thuật của một bác sĩ và ý chí của một chiến binh, ông đã biến mỗi ngày sống thành một ngày cống hiến, biến nỗi đau thể xác thành năng lượng của con chữ và tri thức.
Người thầy thuốc không có khái niệm "nghỉ hưu"
Như đã nói ở trên, kể từ năm 2004, khi "cơn gió độc" mang tên ALS ập đến, người thầy thuốc ấy chưa một ngày ngừng bước, vẫn miệt mài "ngược gió" để dâng hiến trọn vẹn tinh hoa cho đời.
25 năm sống chung với ALS, hình dáng Tiến sĩ Trần Bá Thoại có thể gầy guộc đi, bước chân có thể chậm lại, nhưng tầm vóc trí tuệ của ông thì ngày càng vươn cao. Hiện ông vẫn là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam, Hội Nội tiết Miền Trung… Ông không chỉ đóng góp cho sự phát triển của chuyên ngành này tại Việt Nam mà còn là "linh hồn" của nhiều hoạt động y khoa tại Miền Trung.
Tiến sĩ Trần Bá Thoại trong vai trò vừa là chủ tọa đàm, vừa là báo cáo viên tại Hội nghị Nội tiết - Đái tháo đường và Rối loạn chuyển hóa Miền Trung và Tây Nguyên Mở rộng lần thứ XIV với chủ đề: "Cập nhật quản lý bệnh nội tiết – đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa thời đại 4.0".
Từ Bệnh viện Đà Nẵng đến vai trò Trưởng Khoa Quốc tế - Bệnh viện Hoàn Mỹ (Đà Nẵng) và sau này là chuyên gia cố vấn tại Bệnh viện 199 (Bộ Công an), dấu chân của ông in đậm trên những hành lang bệnh viện, nơi ông đã giành giật sự sống cho hàng vạn bệnh nhân đái tháo đường.
Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh vị bác sĩ già, dù mệt mỏi sau ca làm việc, vẫn nhẫn nại ngồi livestream, tư vấn sức khỏe cho cộng đồng, người bệnh. Ông không quản ngại giải đáp từng thắc mắc nhỏ nhất về chế độ dinh dưỡng, cách dùng thuốc, cách sống khoa học... Với ông, truyền thông giáo dục sức khỏe là một nhiệm vụ thiêng liêng, bởi "phòng bệnh hơn chữa bệnh".
Tiến sĩ Trần Bá Thoại tư vấn sức khỏe cho người bệnh tại Khu tiện ích Bệnh viện 199 tại chương trình "Seminar cùng bác sĩ".
Còn trên bục giảng của các trường đại học lớn như Trường Đại học Y Dược Huế, Đại học Duy Tân, Đại học Đà Nẵng... người thầy ấy đã truyền lửa cho biết bao thế hệ bác sĩ trẻ. Sinh viên, học viên nhìn ông không phải để thương hại cho một người bệnh, mà để ngưỡng mộ một pho từ điển sống. Ông truyền dạy cho lớp lớp sinh viên rằng: "Bác sĩ có thể yếu đi về thể lực nhưng không bao giờ được phép yếu đi về ý chí và lòng trắc ẩn". Chính sự hiện diện của ông suốt 25 năm qua là bài học y đức lớn nhất, không cần đến một lời giáo điều nào.
Vì thế, trong tâm thức của những người từng được ông cứu chữa và những học trò từng được ông chỉ dạy, Tiến sĩ Trần Bá Thoại không chỉ là một chuyên gia y tế mà còn là một "người thầy thuốc của tâm hồn". Như lời bác sĩ trẻ Đỗ Văn Tá (Đơn vị Cấp cứu Bệnh viện 199) từng nói với người viết: "Sự tử tế không nằm ở những lời hoa mỹ, mà ở hành động".
Chiến đấu bằng ngòi bút và những trang sách
Khi đôi tay không còn đủ sức thực hiện những thao tác lâm sàng phức tạp, Tiến sĩ Trần Bá Thoại đã chọn "vũ khí" mới là ngòi bút! Ông trở thành một trong những bác sĩ viết báo, nghiên cứu khoa học bền bỉ và có sức ảnh hưởng nhất định trong giới y khoa. Những bài viết tư vấn sức khỏe của ông trên báo Thanh Niên, Dân Trí, Tuổi Trẻ, Người Lao Động... luôn mang một phong cách độc đáo: Khoa học nhưng đầy tính nhân văn, y học nhưng đậm đà bản sắc văn hóa.
Đầu năm 2025 ông cho ra đời cuốn sách "Ăn chay dưới góc nhìn: Tôn giáo, Sức khỏe, Môi trường". Đây là kết tinh của một trí tuệ vẫn đang cuộn chảy mãnh liệt dù cơ thể đang dần bất động. Những công trình nghiên cứu của ông về dinh dưỡng, nội tiết, về món ăn Việt Nam đã vượt ra khỏi phạm vi y tế thuần túy, trở thành những tài liệu văn hóa – y học quý giá cho cộng đồng.
Có lần, khi được hỏi điều gì khiến Tiến sĩ vẫn làm việc miệt mài khi cơ thể đã mệt mỏi, ông mỉm cười đôn hậu, nói: "Tôi là bác sĩ, mà bác sĩ thì không có khái niệm nghỉ hưu với nỗi đau của con người. Chừng nào cái đầu tôi còn suy nghĩ được, đôi tay còn gõ được, tôi vẫn sẽ viết. Đó là cách tôi chữa bệnh cho chính mình và cho đời".
Cuốn sách "Ăn chay dưới góc nhìn: Tôn giáo, Sức khỏe, Môi trường" được Nhà xuất bản Thuận Hóa xuất bản đầu năm 2025 vừa qua.
"Tôi vẫn còn nợ cuộc đời nhiều lắm. Nợ một trang viết về dinh dưỡng cho người nghèo, nợ một bài giảng cho sinh viên cuối khóa, nợ một lời khuyên cho bệnh nhân vừa phát hiện bệnh" – vị bác sĩ già chia sẻ thêm. Có lẽ, chính những "món nợ" cao quý ấy đã giúp ông đứng vững, trở thành người chiến thắng cuối cùng trong cuộc đối đầu với ALS suốt hơn hai thập kỷ qua.
Chân dung Tiến sĩ Trần Bá Thoại hiện lên như một ngọn hải đăng giữa vùng biển đầy giông bão. Sự tận hiến của ông không chỉ là chữa bệnh cho người khác, mà là truyền đi niềm tin sắt đá vào sức mạnh của con người. 25 năm chiến đấu với ALS, ông đã chứng minh rằng: Một khi trái tim còn đập vì cộng đồng, một khi khối óc còn đau đáu với y đạo, thì không có căn bệnh nào có thể dập tắt được sự sống.
Tinh thần ấy của ông đã nhắc nhở chúng ta rằng: Giá trị của một người thầy thuốc không đo bằng số năm công tác, mà đo bằng những giá trị họ để lại cho xã hội. Dù căn bệnh ALS có thể làm héo mòn thể xác, nhưng nó hoàn toàn bất lực trước ý chí sắt đá và tâm hồn lộng gió của ông.
Có thể nói, viết về Tiến sĩ Trần Bá Thoại là viết về một huyền thoại của nghị lực và lòng yêu nghề. 47 năm dấn thân cho lĩnh vực y khoa, trong đó có 25 năm "ngược gió", ông đã viết nên một bài ca hy vọng cho tất cả những ai đang gặp nghịch cảnh. Ông không chỉ là niềm tự hào của ngành y, mà còn là một sự hy sinh thầm lặng – một ngọn nến biểu tượng của sự tử tế và tinh thần tận hiến cho đến giọt sáp cuối cùng. Cầu chúc cho "ngọn nến" ấy mãi cháy sáng, để soi đường cho những thế hệ y bác sĩ trẻ bước tiếp trên con đường y đạo gian khó nhưng đầy vinh quang.
Mời xem thêm video được quan tâm:
Giây phút nghỉ ngơi hiếm hoi của các y bác sĩ sau nhiều giờ căng thẳng hoàn thành ca phẫu thuật.
