BSCKII. Tạ Thùy Linh, Phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng và tiết chế, Bệnh viện Nội tiết Trung ương.
Phóng viên Báo Sức khỏe & Đời sống đã có cuộc trao đổi với BSCKII. Tạ Thùy Linh, Phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng và tiết chế, Bệnh viện Nội tiết Trung ương xung quanh vấn đề này.
Những vấn dề sức khỏe thường gặp giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh
Phóng viên (PV): Thưa bác sĩ, phụ nữ Việt Nam thường bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh ở độ tuổi nào? Họ thường gặp những vấn đề sức khỏe gì trong giai đoạn này?
BSCKII. Tạ Thùy Linh: Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp trước khi mãn kinh, khi buồng trứng bắt đầu suy giảm chức năng và sản xuất ít estrogen hơn. Thông thường, phụ nữ có thể bắt đầu bước vào tiền mãn kinh từ khoảng tuổi 40, thậm chí sớm hơn ở một số trường hợp, và giai đoạn này có thể kéo dài trung bình khoảng 4 năm, thậm chí tới 8 năm trước khi mãn kinh thực sự xảy ra.
Mãn kinh được xác định khi người phụ nữ không còn kinh nguyệt liên tục trong vòng 12 tháng mà không do nguyên nhân bệnh lý hay can thiệp y khoa nào khác. Độ tuổi mãn kinh tự nhiên của phụ nữ trên thế giới, trong đó có Việt Nam, thường nằm trong khoảng từ 45 đến 55 tuổi và phổ biến nhất là quanh tuổi 50.
Do sự suy giảm estrogen, phụ nữ trong giai đoạn này có thể trải qua nhiều thay đổi về thể chất và tinh thần với mức độ rất khác nhau ở từng người. Những biểu hiện thường gặp nhất là kinh nguyệt không đều, bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, mất ngủ, khô âm đạo, giảm ham muốn tình dục, thay đổi tâm trạng, lo âu hoặc trầm cảm.
Điều đáng lưu ý là sự thiếu hụt estrogen không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống trước mắt mà còn làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính lâu dài. Estrogen vốn có vai trò bảo vệ hệ tim mạch, xương và não bộ. Khi hormone này suy giảm, nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa, loãng xương và suy giảm nhận thức đều tăng lên đáng kể.
Phụ nữ tiền mãn kinh thường phải đối diện với nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Ảnh AI
Vai trò của dinh dưỡng
PV: Để chăm sóc tốt sức khỏe trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, dinh dưỡng đóng vai trò như thế nào, thưa bác sĩ?
BSCKII. Tạ Thùy Linh: Dinh dưỡng có vai trò trung tâm trong việc kiểm soát các triệu chứng khó chịu, hạn chế nguy cơ bệnh lý và hỗ trợ phụ nữ thích nghi với trạng thái sinh lý mới sau khi nồng độ estrogen suy giảm. Đây không đơn thuần là việc kiểm soát cân nặng mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe lâu dài. Nguyên nhân do khi estrogen giảm, cơ thể sẽ mất xương nhanh hơn, khối cơ giảm dần, quá trình trao đổi chất chậm lại, độ nhạy insulin giảm và phản ứng viêm có xu hướng tăng lên. Chính vì vậy, nhu cầu đối với một số nhóm dưỡng chất trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Đầu tiên là protein, giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và tạo cảm giác no lâu hơn. Phụ nữ nên ưu tiên các nguồn protein chất lượng cao và phân bổ đều trong các bữa ăn trong ngày.
Tiếp theo là canxi và vitamin D, hai dưỡng chất thiết yếu để duy trì mật độ xương và giảm nguy cơ loãng xương. Phụ nữ sau 50 tuổi thường cần khoảng 1.200mg canxi mỗi ngày và cần được đánh giá nhu cầu bổ sung vitamin D nếu chế độ ăn hoặc khả năng tổng hợp qua ánh nắng không đủ. Ngoài ra, omega-3, magie, các vitamin nhóm B và các hợp chất thực vật có hoạt tính giống estrogen như phytoestrogen trong đậu nành, hạt lanh hay các loại đậu cũng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch, não bộ, giấc ngủ và tâm trạng của phụ nữ trong giai đoạn này.
Điều quan trọng là xây dựng chế độ ăn đa dạng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và chất béo lành mạnh, đồng thời hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và rượu bia để giảm nguy cơ tăng cân cũng như các cơn bốc hỏa.
Cách trải qua giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh một cách nhẹ nhàng
PV: Ngoài dinh dưỡng, phụ nữ cần làm gì để trải qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn, thưa bác sĩ?
BSCKII. Tạ Thùy Linh: Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là phụ nữ cần xem tiền mãn kinh và mãn kinh như một giai đoạn chuyển tiếp sinh lý tự nhiên của cuộc sống thay vì coi đó là dấu chấm hết của tuổi trẻ hay sức khỏe. Bên cạnh chế độ ăn hợp lý, phụ nữ nên duy trì hoạt động thể lực đều đặn với ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày. Đặc biệt, các bài tập chịu trọng lượng như đi bộ nhanh, leo cầu thang, tập kháng lực hoặc nâng tạ nhẹ có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì khối cơ và bảo vệ mật độ xương.
Việc kiểm soát căng thẳng thông qua thiền, hít thở sâu, viết nhật ký hoặc dành thời gian cho các hoạt động yêu thích cũng giúp cải thiện tâm trạng và giấc ngủ. Ngoài ra, phụ nữ cần chủ động khám sức khỏe định kỳ, theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tầm soát loãng xương theo chỉ định của bác sĩ. Đặc biệt, tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng chứa nội tiết tố khi chưa được thăm khám và tư vấn chuyên môn vì có thể làm gia tăng nguy cơ các biến chứng nghiêm trọng.
Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng tiền mãn kinh và mãn kinh không phải là bệnh lý mà là một giai đoạn chuyển tiếp tự nhiên của cuộc đời người phụ nữ. Khi được trang bị đầy đủ kiến thức, có chế độ dinh dưỡng phù hợp, duy trì vận động và chăm sóc sức khỏe chủ động, phụ nữ hoàn toàn có thể bước qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng, khỏe mạnh và tiếp tục tận hưởng cuộc sống với chất lượng tốt nhất.
Trân trọng cảm ơn bác sĩ!
