Tiền đạo Tây Ban Nha tử vong trên sân cỏ mắc bệnh gì, nguy hiểm không?

Cái chết đột ngột của tiền đạo Jesús de Miguel (CLB Tenerife, Tây Ban Nha) sau pha va chạm với thủ môn đối phương ngày 2/11/2026 khiến cộng đồng bóng đá bàng hoàng. Sự việc một lần nữa đặt ra câu hỏi: Vì sao một cú va chạm trong thi đấu thể thao có thể dẫn đến ngừng tim và tử vong, ngay cả khi vận động viên không được biết là có bệnh tim?

Một trong những cơ chế được đặt ra trong các trường hợp như vậy là Commotio Cordis – chấn động tim. Tuy nhiên, hiện chưa có kết luận y khoa công khai xác nhận đây là nguyên nhân trong trường hợp của De Miguel. Điều quan trọng là hiểu đúng hiện tượng này, đồng thời không bỏ qua những bệnh lý tim mạch tiềm ẩn có thể gây đột tử khi vận động.

1. Chấn động tim: Cú va đập có thể làm rối loạn nhịp tim

Commotio Cordis là tình trạng ngừng tim đột ngột xảy ra sau một lực va đập trực tiếp, không xuyên thấu vào vùng trước ngực, thường ở vị trí tương ứng với tim. Điểm đặc biệt là tổn thương không nhất thiết xuất phát từ việc tim bị dập nát hay vỡ, mà có thể do tác động cơ học làm rối loạn hoạt động điện học của tim.

Tim hoạt động nhờ hệ thống dẫn truyền điện học, tạo ra các chu kỳ co bóp và giãn cơ nhịp nhàng. Trong mỗi chu kỳ có một khoảng thời gian rất ngắn, thuộc giai đoạn tái cực của tâm thất, khi tế bào cơ tim đặc biệt nhạy cảm với kích thích bên ngoài. Nếu lực va đập xảy ra đúng thời điểm này, nó có thể làm biến đổi hoạt động điện của tế bào cơ tim, gây mất ổn định điện học và kích hoạt rung thất.

Khi rung thất xuất hiện, các buồng tim co bóp hỗn loạn, không còn khả năng bơm máu hiệu quả. Máu và oxy không được đưa lên não, khiến người bệnh mất ý thức và ngừng tuần hoàn chỉ trong vài giây. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tổn thương não thiếu oxy và tử vong có thể xảy ra.

Đáng chú ý, khoảng thời gian dễ khởi phát rung thất chỉ vào khoảng 10–20 mili giây trong chu kỳ tim. Vì vậy, không phải mọi cú va đập vào ngực đều gây chấn động tim, sự kết hợp giữa vị trí, hướng, đặc tính lực tác động và thời điểm va chạm mới tạo nên nguy cơ.

2. Những môn thể thao và yếu tố làm tăng nguy cơ

Commotio Cordis được ghi nhận trong nhiều môn thể thao như bóng chày, khúc côn cầu, bóng vợt, bóng đá và các môn có va chạm cơ thể. Tác nhân có thể là bóng, thiết bị thể thao hoặc bộ phận cơ thể của vận động viên khác như đầu gối, khuỷu tay hay nắm tay. Các vật thể nhỏ, hình cầu và cứng (bóng chày, bóng lacrosse, nắp khúc côn cầu) dễ gây chấn động tim hơn vật thể mềm hay diện tiếp xúc rộng, do lực tập trung áp lực cao vào một vùng diện tích nhỏ trước tim.

Các trường hợp được ghi nhận thường gặp ở nam giới trẻ, đặc biệt trong độ tuổi thiếu niên. Thành ngực ở lứa tuổi này còn mềm và kém phát triển hơn, có thể khiến lực tác động truyền đến tim dễ dàng hơn. Tuy nhiên, người trưởng thành cũng không hoàn toàn nằm ngoài nguy cơ.

Một quan niệm cần điều chỉnh là chấn động tim chỉ xảy ra khi bị đánh hoặc va đập cực mạnh. Trên thực tế, lực tác động không nhất thiết phải gây tổn thương nghiêm trọng ở thành ngực mới có thể khởi phát rối loạn nhịp. Ngược lại, lực quá lớn có thể gây dập cơ tim hoặc tổn thương cấu trúc tim, thuộc cơ chế chấn thương khác. Cũng cần biết rằng các loại áo bảo vệ ngực thông thường không đảm bảo ngăn ngừa 100% chấn động tim.

3. Đừng nhầm chấn động tim với bệnh tim tiềm ẩn

Commotio Cordis có thể xảy ra ở người có trái tim hoàn toàn bình thường. Đây là điểm khác biệt quan trọng với tình trạng ngừng tim đột ngột do bệnh lý tim mạch có sẵn.

Một số bệnh lý có thể âm thầm tồn tại ở người trẻ và vận động viên, gồm bệnh cơ tim phì đại, bệnh cơ tim thất phải gây loạn nhịp, bất thường động mạch vành bẩm sinh, viêm cơ tim và các bệnh lý rối loạn kênh ion như hội chứng QT kéo dài, Brugada hoặc nhịp nhanh thất đa hình do catecholamine. Những bệnh này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp nguy hiểm khi gắng sức, đôi khi là biểu hiện đầu tiên của bệnh.

Các dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua gồm: ngất hoặc gần ngất khi đang vận động, đau tức ngực, hồi hộp đánh trống ngực, khó thở bất thường hoặc giảm khả năng gắng sức không giải thích được. Đặc biệt, tiền sử gia đình có người đột tử khi còn trẻ hoặc tử vong đột ngột không rõ nguyên nhân cần được khai thác kỹ.

Khám sức khỏe trước khi tham gia thể thao có ý nghĩa quan trọng. Người có triệu chứng nghi ngờ hoặc tiền sử gia đình đáng chú ý cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định thăm dò phù hợp như điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc các xét nghiệm chuyên sâu. Không nên tự cho rằng một người trẻ, khỏe mạnh và thường xuyên luyện tập thì chắc chắn không mắc bệnh tim.

4. Cấp cứu đúng cách có thể cứu sống người bệnh

Khi vận động viên đột ngột ngã quỵ sau va chạm, bất tỉnh và không có dấu hiệu thở bình thường, cần nghĩ đến ngừng tim và hành động ngay, không chờ xác định chính xác nguyên nhân.

Hãy gọi cấp cứu 115, yêu cầu mang máy khử rung tim tự động (AED), đồng thời tiến hành ép tim ngoài lồng ngực nếu người bệnh không đáp ứng và không thở bình thường. Sử dụng AED càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của thiết bị. Với rung thất, khử rung điện sớm kết hợp hồi sinh tim phổi đúng cách là những yếu tố quyết định cơ hội sống còn.

Các sân vận động, câu lạc bộ và cơ sở huấn luyện cần có kế hoạch cấp cứu rõ ràng, nhân viên được đào tạo hồi sinh tim phổi, máy AED dễ tiếp cận và quy trình phối hợp với hệ thống cấp cứu ngoại viện.

"Quy tắc 3 phút vàng" giúp tỷ lệ sống sót sau chấn động tim rơi vào khoảng 50–70% nếu được dùng AED và cấp cứu ngừng tuần hoàn (CPR) trong vòng 3 phút đầu, nhưng sẽ giảm 7–10% sau mỗi phút chậm trễ.

Ngừng tim khi chơi thể thao, người đàn ông 42 tuổi hồi phục kỳ diệu

SKĐS - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh vừa cứu sống một người đàn ông 42 tuổi bị ngừng tim liên tiếp hai lần. Bằng việc áp dụng kịp thời kỹ thuật hạ thân nhiệt chỉ huy, các bác sĩ đã giúp bệnh nhân hồi phục hoàn toàn, không để lại di chứng thần kinh