Tiêm thuốc khi chụp CT, MRI ở người bệnh thận mạn có hại thận?

Trong thực tế, không ít người bệnh mắc bệnh thận mạn, có mức lọc cầu thận (eGFR) giảm, lo ngại khi được chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) có tiêm thuốc cản quang hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) có sử dụng thuốc đối quang từ. Lo ngại tổn thương thận khiến một số người trì hoãn hoặc từ chối thực hiện, trong khi việc này có thể làm chậm chẩn đoán và điều trị bệnh.

Tuy nhiên, mắc bệnh thận mạn không đồng nghĩa với việc không thể chụp CT hoặc MRI có sử dụng thuốc tương phản. Quyết định sử dụng thuốc cản quang hay thuốc đối quang từ cần dựa trên chức năng thận, loại thuốc được sử dụng, mục đích chẩn đoán và sự cân nhắc giữa lợi ích với nguy cơ ở từng người bệnh.

1. Bệnh thận mạn, eGFR thấp có được chụp CT có thuốc cản quang?

Trước đây, tình trạng creatinine tăng sau chụp CT thường được quy trực tiếp cho thuốc cản quang. Hiện nay, cần phân biệt tổn thương thận cấp liên quan đến thuốc cản quang (CA-AKI) với tổn thương thận cấp thực sự do thuốc cản quang (CI-AKI). Creatinine có thể tăng sau chụp vì nhiều nguyên nhân như mất nước, nhiễm trùng, tụt huyết áp, suy tim hoặc bệnh lý cấp tính khác, chứ không nhất thiết do thuốc cản quang.

Với thuốc cản quang iod hiện đại sử dụng đường tĩnh mạch, nguy cơ tổn thương thận thực sự do thuốc được đánh giá là thấp hơn đáng kể so với quan niệm trước đây.

Mức độ thận trọng phụ thuộc nhiều vào chức năng thận:

- eGFR ≥45 mL/phút/1,73 m²: Nếu chức năng thận ổn định, nguy cơ tổn thương thận cấp thực sự do thuốc cản quang nhìn chung rất thấp.

- eGFR 30–44 mL/phút/1,73 m²: Phần lớn người bệnh ổn định vẫn có thể chụp khi có chỉ định; bác sĩ cần đánh giá thêm các yếu tố nguy cơ.

- eGFR <30 mL/phút/1,73 m²: Cần thận trọng hơn, nhưng không phải chống chỉ định tuyệt đối nếu xét nghiệm thực sự cần thiết.

- Đang có tổn thương thận: Cần đánh giá nguyên nhân và mức độ suy thận, đồng thời cân nhắc kỹ lợi ích - nguy cơ trước khi sử dụng thuốc cản quang.

Ở người có tổn thương thận hoặc eGFR <30 mL/phút/1,73 m² chưa lọc máu duy trì, bác sĩ có thể cân nhắc truyền dịch đẳng trương để dự phòng nếu không có chống chỉ định. Với eGFR 30–44, dự phòng thường chỉ cân nhắc khi có thêm yếu tố nguy cơ.

Điều này không có nghĩa người bệnh phải tự uống hoặc truyền thật nhiều nước. Ở người suy tim hoặc có nguy cơ quá tải dịch, truyền dịch quá mức có thể gây hại. Việc bù dịch cần được cá thể hóa. Người bệnh cũng không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị trước khi chụp. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng mất nước, huyết áp, các thuốc đang sử dụng và những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận.

2. MRI có thuốc đối quang từ ở người bệnh thận mạn có an toàn?

MRI sử dụng thuốc đối quang từ chứa gadolinium trong một số trường hợp để làm rõ tổn thương. Biến chứng từng được đặc biệt quan tâm ở người suy thận nặng là xơ hóa hệ thống do thận (NSF). Tuy nhiên, nguy cơ NSF phụ thuộc vào từng loại thuốc. Với các thuốc gadolinium nhóm II, nguy cơ NSF hiện được đánh giá là cực kỳ thấp, kể cả ở người suy thận nặng.

Một phân tích trên 4.931 lần sử dụng thuốc gadolinium nhóm II ở người bệnh thận mạn giai đoạn 4 - 5 không ghi nhận trường hợp NSF nào. Vì vậy, khi MRI có tiêm thuốc thực sự cần thiết, nguy cơ bỏ sót hoặc trì hoãn chẩn đoán có thể lớn hơn nguy cơ NSF.

Mặc dù vậy, không nên hiểu rằng mọi thuốc gadolinium đều giống nhau hoặc hoàn toàn không có nguy cơ. Bác sĩ cần lựa chọn loại thuốc phù hợp với tình trạng người bệnh và mục tiêu chẩn đoán. Do đó, người suy thận nặng không nên tự cho rằng MRI có thuốc đối quang từ luôn nguy hiểm hoặc phải từ chối xét nghiệm. Quyết định sử dụng thuốc cần dựa trên chỉ định cụ thể, chức năng thận và loại thuốc được lựa chọn.

3. Lưu ý trước khi chụp CT/MRI ở người bệnh thận mạn

Trước khi sử dụng thuốc cản quang hoặc thuốc đối quang từ, bác sĩ cần đánh giá tổng thể người bệnh, trong đó có:

- Creatinine, eGFR và diễn biến chức năng thận.

- Bệnh thận mạn đang ổn định hay có AKI.

- Tình trạng mất nước, tụt huyết áp, nhiễm trùng hoặc suy tim.

- Loại thuốc cản quang hoặc thuốc đối quang từ dự kiến sử dụng.

- Có phương pháp chẩn đoán thay thế phù hợp hay không.

- Lợi ích của xét nghiệm có lớn hơn nguy cơ hay không.

- Các thuốc người bệnh đang sử dụng và tiền sử phản ứng với thuốc cản quang.

Đặc biệt, không nên tự ý yêu cầu giảm liều thuốc cản quang chỉ vì sợ ảnh hưởng đến thận. Liều không đủ có thể làm giảm chất lượng hình ảnh và khiến xét nghiệm không đạt mục tiêu chẩn đoán.

Trong nhiều trường hợp, lợi ích của chẩn đoán sớm quan trọng hơn nguy cơ tiềm ẩn của thuốc. Chẳng hạn, người bệnh đái máu nghi u đường tiết niệu, nghi khối u thận hoặc tắc nghẽn đường niệu có thể cần CT có thuốc cản quang để đánh giá chính xác. Người đau ngực nghi thuyên tắc phổi, bệnh lý động mạch chủ hoặc một số bệnh ung thư cũng có thể cần xét nghiệm có tiêm thuốc để chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Người bệnh thận mạn cần nhớ:

- Bệnh thận mạn không đồng nghĩa với chống chỉ định CT có thuốc cản quang hoặc MRI có thuốc đối quang từ.

- eGFR càng thấp hoặc đang có tổn thương thận thì càng cần đánh giá kỹ trước khi chụp.

- Không tự ý từ chối xét nghiệm hoặc uống, truyền quá nhiều nước để "bảo vệ thận".

Điều quan trọng là bác sĩ phải cân nhắc chức năng thận, tình trạng toàn thân, loại thuốc sử dụng và mức độ cần thiết của xét nghiệm. Khi có chỉ định rõ ràng và được chuẩn bị phù hợp, nguy cơ thường có thể kiểm soát.

Người bệnh không nên tự ý từ chối xét nghiệm chỉ vì sợ thuốc làm suy thận. Khi bác sĩ đã biết tình trạng bệnh thận mà vẫn chỉ định chụp, nên trao đổi về lợi ích, nguy cơ và biện pháp dự phòng.

Trong nhiều trường hợp, điều đáng lo không phải là một lần sử dụng thuốc cản quang được cân nhắc kỹ, mà là bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm một căn bệnh nguy hiểm.

Xem thêm video đang được quan tâm: