Nghiên cứu do Stanford Medicine dẫn đầu, công bố trên tạp chí Nature & Cell, đã tận dụng một quy định tiêm chủng hy hữu. Từ ngày 1/9/2013, xứ Wales triển khai tiêm vaccine zona thần kinh (dạng sống giảm độc lực) cho người vừa tròn 79 tuổi. Những người đã bước sang tuổi 80 trước thời điểm này không đủ điều kiện tham gia chương trình theo quy định cũ.
Cách phân chia dựa trên mốc tuổi này đã loại bỏ "thiên lệch lựa chọn" – rào cản lớn nhất trong các nghiên cứu quan sát trước đây. Thông thường, những người chủ động tiêm chủng là nhóm có ý thức chăm sóc sức khỏe tốt hơn, khiến kết quả nghiên cứu dễ bị sai lệch. Bằng cách so sánh hai nhóm người chỉ cách nhau vài tuần tuổi nhưng khác biệt hoàn toàn về cơ hội tiếp cận vaccine, các nhà khoa học đã tạo ra một mô hình có độ tin cậy tương đương với một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên.
Bệnh zona gây ra những cơn đau nhức, bỏng rát dữ dội, có thể kéo dài hàng tuần thậm chí suốt đời.
Hiệu quả phòng ngừa ấn tượng
Phân tích hồ sơ sức khỏe của hơn 280.000 người trong vòng 7 năm đã cho thấy kết quả đáng kinh ngạc:
Giảm nguy cơ mắc bệnh: Nhóm được tiêm vaccine zona có nguy cơ bị chẩn đoán sa sút trí tuệ thấp hơn 20% so với nhóm không tiêm.
Tính nhất quán: Tín hiệu bảo vệ này xuất hiện rõ rệt bất kể trình độ học vấn hay tình trạng bệnh lý nền (tim mạch, tiểu đường, ung thư) của đối tượng nghiên cứu.
Tác động theo giới tính: Hiệu quả bảo vệ ở phụ nữ mạnh hơn đáng kể so với nam giới, có thể do sự khác biệt trong phản ứng miễn dịch hoặc cơ chế bệnh sinh của virus ở hai giới.
Tiềm năng điều trị sa sút trí tuệ
Không chỉ dừng lại ở phòng ngừa, nghiên cứu công bố trên Cell còn chỉ ra lợi ích đối với những người đã có dấu hiệu suy giảm nhận thức:
Giai đoạn sớm: Những người tiêm vaccine ít có khả năng tiến triển từ suy giảm nhận thức nhẹ sang sa sút trí tuệ chính thức.
Giai đoạn muộn: Đối với bệnh nhân đã mắc chứng mất trí nhớ, việc tiêm vaccine zona giúp giảm tỷ lệ tử vong liên quan đến bệnh từ 50% xuống còn khoảng 30%. Điều này gợi ý rằng vaccine có khả năng làm chậm tốc độ tàn phá hệ thần kinh của bệnh.
Bệnh zona gây ra do sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster (VZV) – loại virus gây bệnh thủy đậu ẩn náu suốt đời trong các tế bào thần kinh. "Phát hiện này ủng hộ giả thuyết rằng một số loại virus ảnh hưởng đến hệ thần kinh có thể là tác nhân thúc đẩy chứng mất trí nhớ", Tiến sĩ Pascal Geldsetzer, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định.
Dù cơ chế chính xác vẫn đang được làm rõ, liệu vaccine bảo vệ não bằng cách ngăn chặn virus tái hoạt động hay thông qua việc kích thích hệ miễn dịch tổng quát, thì kết quả này vẫn là một bước ngoặt quan trọng trong y học dự phòng.
Dữ liệu tương tự từ Anh, Úc, New Zealand và Canada cũng cho thấy những tín hiệu lạc quan đồng nhất. Tuy nhiên, để đưa vaccine zona vào phác đồ phòng ngừa sa sút trí tuệ chính thức, cộng đồng khoa học cần một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT) quy mô lớn.
Hiện tại, các nhà nghiên cứu đang kêu gọi đầu tư để thực hiện thử nghiệm này với cả các dòng vaccine thế hệ mới. Nếu thành công, chúng ta sẽ có một phương pháp can thiệp an toàn, sẵn có và chi phí thấp để đối đầu với cuộc khủng hoảng sa sút trí tuệ đang ảnh hưởng đến hơn 55 triệu người trên toàn cầu.
Vaccine là lá chắn hữu hiệu nhất để ngăn ngừa bệnh zona và các biến chứng đau dây thần kinh kéo dài.
Những điều cần biết về vaccine zona thần kinh:
- Đối tượng khuyến cáo: Người từ 50 tuổi trở lên (ngay cả khi đã từng bị zona); người từ 18 tuổi trở lên có tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị các bệnh làm yếu hệ miễn dịch.
- Phác đồ tiêm chủng: Thường bao gồm 2 mũi, khoảng cách giữa các mũi: Mũi 2 cách mũi 1 từ 2 đến 6 tháng.
- Hiệu quả bảo vệ: Ngăn ngừa bệnh Zona lên đến trên 90% ở người trưởng thành khỏe mạnh. Giảm đáng kể nguy cơ biến chứng đau dây thần kinh hậu zona, nỗi ám ảnh lớn nhất của căn bệnh này.
- Phản ứng sau tiêm thường gặp: Đau nhẹ tại vị trí tiêm, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang xây dựng hàng rào miễn dịch và thường biến mất sau 2-3 ngày.
Mời xem thêm video được quan tâm:
3 nguyên nhân khiến bạn mất ngủ I SKĐS
