Tại Triển lãm Hàng không, Hàng hải và Vũ trụ thường niên tổ chức ở Washington vào tháng 4/2026, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ, Đô đốc Daryl Caudle, cho biết người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh phát triển F/A-XX sẽ được công bố vào tháng 8.
Hình minh họa của Northrop Grumman mô tả một máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 đang hoạt động. (Ảnh: NG)
Tháng 8 đã kết thúc mà Hải quân Mỹ vẫn chưa công bố bất kỳ quyết định nào. Kể từ khi thời hạn được đưa ra, giới truyền thông quốc phòng gần như không ghi nhận thêm bước tiến đáng kể nào của chương trình, làm dấy lên câu hỏi về nguyên nhân khiến một dự án quan trọng như F/A-XX tiếp tục bị trì hoãn.
Trong khi đó, những tổ chức chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi sự chậm trễ này không thể chờ đợi vô thời hạn. Nhiều nhóm trong cộng đồng hàng không hải quân Mỹ đã cảnh báo rằng thời gian đang trở thành một vấn đề ngày càng nghiêm trọng.
Sự chậm trễ gây áp lực lên các phi đội hiện có
Việc chưa trao hợp đồng F/A-XX đang tạo thêm áp lực cho các phi đội không quân trên tàu sân bay của Hải quân Mỹ. Theo kế hoạch, F/A-XX sẽ trở thành nền tảng chiến đấu thế hệ mới, nhưng khi chương trình chưa thể tiến về phía trước, các loại máy bay đang phục vụ sẽ phải tiếp tục gánh vác nhiệm vụ lâu hơn dự kiến.
F/A-18E/F Super Hornet có thể phải kéo dài thời gian hoạt động đáng kể, trong khi các phi đội F-35C cũng sẽ phải đảm nhận khối lượng nhiệm vụ lớn hơn.
Điều này đồng nghĩa với việc các máy bay hiện có phải bay nhiều giờ hơn và thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn so với kế hoạch ban đầu. Hệ quả là chi phí sửa chữa và bảo dưỡng sẽ tiếp tục tăng, trong khi chu kỳ bảo trì của đội bay có nguy cơ bị rút ngắn. Ngân sách dành cho hậu cần và duy trì hoạt động cũng sẽ chịu áp lực ngày càng lớn.
Ngày 22/8, Aviation Week đưa tin Hải quân Mỹ vẫn hy vọng có thể công bố quyết định vào cuối tháng. Tuy nhiên, thông tin đáng chú ý hơn là Hải quân Mỹ cho biết họ đã hoàn tất việc lựa chọn và quyết định cuối cùng hiện không còn nằm trong quyền kiểm soát của lực lượng này.
Quyết định hiện có thể thuộc về Văn phòng Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ hoặc thậm chí có thể được đưa lên Nhà Trắng, tương tự cách quyết định về chương trình tiêm kích F-47 của Không quân Mỹ được xử lý vào năm 2025.
Những bài toán lớn vẫn chưa được giải quyết
Trước khi hợp đồng chính thức được trao, Washington vẫn phải giải quyết một loạt vấn đề quan trọng, trong đó đáng chú ý nhất là cách đưa chương trình F/A-XX vào kế hoạch ngân sách dài hạn trong 10 đến 20 năm tới.
Năm 2025, Hải quân Mỹ từng tạm dừng chương trình F/A-XX. Tương lai của dự án khi đó trở nên không chắc chắn cho đến khi Quốc hội Mỹ can thiệp và bổ sung 900 triệu USD trong ngân sách tài khóa 2027.
Quãng thời gian gián đoạn này cho thấy vấn đề của F/A-XX có thể không chỉ đơn thuần liên quan đến kinh phí hoặc tiến độ. Việc dừng một chương trình quốc phòng quy mô lớn cũng gây ra chi phí đáng kể, vì vậy có thể vẫn tồn tại những yếu tố chưa được giải quyết khiến các nhà hoạch định cấp cao chưa thể đưa ra quyết định cuối cùng.
Người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh F/A-XX sẽ quyết định doanh nghiệp nào thiết kế loại máy bay chiến đấu hoạt động trên các tàu sân bay Mỹ trong những năm 2040. Máy bay mới được kỳ vọng thay thế cả F/A-18E/F Super Hornet và máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler.
