Theo thông tin về khoảng cách phóng, tên lửa được khai hỏa từ khoảng 125 km. Kh-31PM được cho là có tầm bắn tối thiểu khoảng 55 km và tối đa gần 300 km, tùy điều kiện và biến thể.
Máy bay Su-35 của Nga trang bị tên lửa Kh-31. (Ảnh: MW)
Trong phần lớn những đoạn video từng được công bố về các cuộc tấn công nhằm vào phòng không Ukraine, tên lửa đạn đạo Iskander-M thường xuất hiện với vai trò chủ lực. Tuy nhiên, Kh-31 cũng đã nhiều lần được ghi nhận trong các hoạt động tác chiến của Nga kể từ khi xung đột bắt đầu.
Kh-31PM được thiết kế để săn radar đối phương
Kh-31PM là phiên bản phát triển từ Kh-31P, một tên lửa chống bức xạ có nguồn gốc từ thời Liên Xô. Điểm đặc biệt của loại vũ khí này là nó được thiết kế để phát hiện và bám theo bức xạ điện từ phát ra từ radar đối phương, thay vì để máy bay phóng phải sử dụng radar của mình để tìm kiếm mục tiêu.
Ở Kh-31P nguyên bản, tên lửa có thể sử dụng nhiều mô-đun đầu dò khác nhau, mỗi loại được tối ưu cho một dải tần radar nhất định. Điều này đồng nghĩa với việc phải lựa chọn đầu dò phù hợp dựa trên thông tin về radar mà tên lửa có thể gặp.
Kh-31PM được cải tiến với đầu dò thụ động đa băng tần L-130. Thiết kế băng thông rộng này nhằm giúp tên lửa có thể phát hiện nhiều loại tín hiệu radar hơn, qua đó giảm sự phụ thuộc vào việc xác định trước chính xác loại radar của đối phương.
Cơ chế hoạt động này cũng tạo ra lợi thế cho máy bay phóng. Khi radar phòng không phát tín hiệu, đầu dò của Kh-31PM có thể phát hiện nguồn bức xạ và hướng tên lửa về phía đó. Máy bay không nhất thiết phải duy trì radar chủ động để theo dõi mục tiêu, qua đó giảm nguy cơ tự bộc lộ vị trí.
Tốc độ cao rút ngắn thời gian phản ứng
Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất của dòng Kh-31 là hệ thống động cơ kết hợp.
Sau khi được phóng, tên lửa sử dụng động cơ nhiên liệu rắn để nhanh chóng tăng tốc. Bộ phận này sau đó được loại bỏ, cho phép động cơ phản lực dòng thẳng ramjet tiếp tục duy trì tốc độ cao trong phần còn lại của hành trình.
Tài liệu của Nga về phiên bản Kh-31P đời đầu cho biết, tên lửa có thể đạt tốc độ khoảng 1.000 m/giây. Các đánh giá công khai đối với những biến thể phát triển sau này thường đưa ra tốc độ tối đa khoảng Mach 4 hoặc cao hơn.
Với tốc độ như vậy, thời gian dành cho hệ thống phòng không để phát hiện, xác định và phản ứng trước tên lửa bị rút ngắn đáng kể. Đây cũng là yếu tố quan trọng đối với một vũ khí chuyên tấn công các hệ thống radar, vốn có thể nhanh chóng thay đổi vị trí sau khi phát hiện nguy cơ bị tập kích.
Su-35 của Nga đã được quan sát mang Kh-31PM trong các hoạt động tại Ukraine từ đầu năm 2022. Các phi công Nga từng mô tả quy trình trong đó đầu dò thụ động của tên lửa được kích hoạt trước khi máy bay tiến vào khu vực nguy hiểm. Khi phát hiện tín hiệu phù hợp từ radar điều khiển hỏa lực, tên lửa có thể tự động được phóng về phía nguồn phát.
Patriot trở thành mục tiêu quan trọng
Phòng không mặt đất đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc chiến tại Ukraine. Do lực lượng không quân Ukraine thiếu số lượng lớn máy bay chiến đấu hiện đại, các hệ thống phòng không trở thành một trong những lớp bảo vệ chính trước các cuộc tập kích đường không và tên lửa của Nga.
Trong số đó, Patriot do Mỹ cung cấp là một trong những hệ thống phòng không tầm xa quan trọng nhất của Ukraine.
Đối với Nga, việc chế áp các hệ thống phòng không này có ý nghĩa lớn vì chúng bảo vệ những khu vực và mục tiêu quan trọng trước máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo.
Các hệ thống phòng không cơ động vốn đã khó tấn công bởi chúng có thể nhanh chóng thay đổi vị trí sau khi phát hiện nguy cơ. Trong trường hợp này, tốc độ cao của tên lửa chống bức xạ giúp rút ngắn khoảng thời gian mà một khẩu đội có thể sử dụng để tắt radar, rời vị trí hoặc tìm cách né tránh đòn đánh.
Patriot có khả năng cơ động thấp hơn đáng kể so với một số hệ thống phòng không của Nga, theo đánh giá được nêu trong bài, qua đó có thể khiến các khẩu đội này gặp thêm thách thức khi phải đối phó với những tên lửa chống bức xạ tốc độ cao.
Kh-31P tiêu chuẩn có trọng lượng khoảng 586–600 kg và mang đầu đạn phân mảnh nổ mạnh nặng khoảng 87–89 kg. Đây là tải trọng đáng kể đối với một tên lửa chống bức xạ và cho phép nó gây thiệt hại không chỉ cho radar mà còn đối với các thành phần khác trong một khẩu đội phòng không nếu đánh trúng.
Trọng lượng đầu đạn lớn cũng làm tăng tải trọng mà máy bay phải mang theo. Tuy nhiên, Su-35 là một tiêm kích hạng nặng nên có khả năng mang loại vũ khí này mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến hiệu suất bay.
Cuộc xung đột tại Ukraine cho thấy cuộc đối đầu giữa máy bay chiến đấu và phòng không mặt đất ngày càng phụ thuộc vào khả năng phát hiện, chế áp và vô hiệu hóa cảm biến của đối phương. Với Kh-31PM, Nga có một phương tiện được thiết kế riêng cho nhiệm vụ đó, cho phép Su-35 tấn công nguồn phát radar mà không nhất thiết phải áp sát khu vực được bảo vệ.
