Trong bối cảnh radar AESA đã trở thành tiêu chuẩn trên các tiêm kích hiện đại của Mỹ và Trung Quốc từ nhiều năm trước, động thái này được xem là nỗ lực quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách công nghệ với các đối thủ của Nga.
Radar AESA mới được phát triển cho Su-35. (Nguồn: MW)
Trên thực tế, Nga không phải là quốc gia đi sau trong lĩnh vực radar hàng không. Ngay từ thời Liên Xô, họ từng dẫn đầu thế giới trong việc đưa radar mảng quét điện tử thụ động (PESA) lên tiêm kích. Tuy nhiên, sự suy yếu của ngành công nghiệp quốc phòng sau khi Liên Xô tan rã đã khiến quá trình chuyển sang AESA bị chậm lại đáng kể. Phải đến năm 2020, Nga mới đưa vào biên chế tiêm kích Su-57 – mẫu máy bay đầu tiên của nước này được trang bị radar AESA và đến năm 2025 mới hình thành trung đoàn hoàn chỉnh đầu tiên.
So với PESA, radar AESA mang lại nhiều lợi thế vượt trội. Hệ thống này có thể phát và thu tín hiệu trên nhiều tần số cùng lúc, quét nhiều hướng đồng thời với độ chính xác cao hơn, đồng thời giảm đáng kể khả năng bị đối phương phát hiện. Những ưu điểm này đặc biệt quan trọng trong tác chiến điện tử hiện đại, nơi việc "thấy trước – bắn trước" có thể quyết định kết cục trận không chiến.
Việc thiếu radar AESA từ lâu đã bị xem là điểm yếu của Su-35 khi đặt cạnh các đối thủ như F-15EX của Mỹ hay J-16 của Trung Quốc, những dòng tiêm kích đều đã tích hợp radar AESA mạnh mẽ. Radar Irbis-E trên Su-35, dù được đánh giá là một trong những hệ thống PESA tốt nhất từng được phát triển, vẫn bị hạn chế về khả năng xử lý và độ linh hoạt. Nó có thể phát hiện mục tiêu lớn ở khoảng cách 350–400 km, theo dõi tới 30 mục tiêu và tấn công đồng thời 8 mục tiêu, nhưng vẫn bị cho là chưa đủ để khai thác tối đa tiềm năng của các tên lửa tầm xa như R-37M.
Đây cũng chính là điểm khiến radar AESA mới được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt. Nếu đủ mạnh, nó có thể giúp Su-35 dẫn bắn hiệu quả tên lửa R-37M tới tầm tối đa lên tới 350 km, một khả năng được xem là "thay đổi cuộc chơi" trong không chiến tầm xa, đặc biệt khi loại tên lửa này đã được sử dụng rộng rãi trong xung đột Nga–Ukraine.
Tuy vậy, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Hiệu năng thực tế của radar AESA mới vẫn chưa được công bố rõ ràng, cũng như việc nó sẽ được triển khai rộng rãi cho các máy bay Su-35 đang phục vụ trong Không quân Nga hay chủ yếu nhằm phục vụ thị trường xuất khẩu. Trên thực tế, Nga từng phát triển radar AESA Zhuk-AE cho tiêm kích MiG-35 xuất khẩu nhưng lại không được chính quân đội nước này đặt mua.
Ở góc độ thương mại, Su-35 đang bước vào giai đoạn thành công hiếm thấy. Năm 2025, Nga xác nhận bắt đầu bàn giao 18 chiếc cho Algeria. Các tài liệu bị rò rỉ sau đó còn cho thấy kế hoạch cung cấp tới 48 chiếc cho Iran và thêm 6 chiếc cho Ethiopia, nâng tổng số đơn hàng xuất khẩu lên gần 100 máy bay. Ngoài ra, Su-35 cũng được cho là có thể được chào bán cho Triều Tiên trong tương lai, dù chưa rõ quốc gia này sẽ chọn dòng máy bay này hay chuyển thẳng lên Su-57 thế hệ 5.
