Trong một bức ảnh, các chiến đấu cơ này bay đội hình hộ tống máy bay vận tải Xian Y-20, loại vận tải cơ quân sự lớn nhất do Trung Quốc sản xuất. Ở hình ảnh khác, Su-35 xuất hiện với đầy đủ cấu hình không chiến, mang theo tên lửa không đối không R-77-1, R-73/74 cùng tổ hợp tác chiến điện tử Khibiny. Sự xuất hiện của chúng đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: trong bối cảnh không quân Trung Quốc đang phát triển với tốc độ chóng mặt, Su-35 còn giữ vai trò gì?
Máy bay chiến đấu Su-35 của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trang bị tên lửa R-77-1 và R-73/74. (Nguồn: MW)
Su-35 là dòng tiêm kích Nga cuối cùng được Bắc Kinh đặt mua, theo hợp đồng trị giá khoảng 2 tỷ USD ký năm 2015 với tổng số 24 chiếc. Thương vụ này từng gây nhiều tranh luận, bởi vào thời điểm đó, Trung Quốc đã đạt những bước tiến lớn trong công nghiệp hàng không quân sự. Tuy nhiên, Su-35 không phải một lựa chọn tầm thường.
Từ 'át chủ bài' của Nga…
Được phát triển từ nền tảng Sukhoi Su-27, đây là phiên bản nâng cấp sâu với radar Irbis-E mảng quét điện tử thụ động, động cơ AL-41F-1S có điều khiển hướng lực đẩy ba chiều và hàng loạt cải tiến khí động học giúp tăng độ cơ động lẫn tầm hoạt động. Từng được xem là một trong những tiêm kích thế hệ 4++ mạnh nhất thế giới, Su-35 nổi bật nhờ khả năng không chiến tầm xa và hiệu suất bay ấn tượng.
Trong thực chiến, Su-35 đã chứng minh năng lực khi tham gia các chiến dịch của Nga, đặc biệt tại Ukraine, nơi nó nhiều lần đóng vai trò chiếm ưu thế trên không trước các tiêm kích thế hệ cũ hơn. Trên lý thuyết, đây vẫn là một nền tảng mạnh, đặc biệt nếu được vận hành trong môi trường phù hợp và có sự hỗ trợ từ hệ thống phòng không – cảnh báo sớm đồng bộ.
… đến vị thế khiêm tốn tại Trung Quốc
Bắc Kinh chỉ mua đúng 24 chiếc, tương đương một trung đoàn nhỏ. Con số này rất hạn chế nếu so với hơn 100 chiếc Su-27 và khoảng 100 chiếc Su-30 mà Trung Quốc từng nhập khẩu trước đây.
Lý do nằm ở sự trỗi dậy nhanh chóng của các dòng tiêm kích nội địa. Vào thời điểm Su-35 được đặt hàng, tiêm kích đa năng hạng nặng Shenyang J-16 đã bắt đầu vào biên chế, trong khi Chengdu J-10C với radar AESA hiện đại cũng chứng tỏ năng lực vượt trội trong các cuộc tập trận. Đặc biệt, sự xuất hiện của tiêm kích tàng hình thế hệ năm Chengdu J-20 từ năm 2017 đã tạo ra bước nhảy vọt, khiến Su-35 nhanh chóng trở nên lạc nhịp trong vai trò chiếm ưu thế trên không.
Một trong những điểm gây tranh cãi nhất là hệ thống vũ khí của Su-35. Tên lửa R-77-1 bị đánh giá chỉ tương đương thế hệ PL-12 đời cũ của Trung Quốc, trong khi PLA hiện đã phổ biến PL-15 tầm xa và phát triển thêm các biến thể mới với khả năng vượt trội. Ở cự ly gần, R-73/74 – từng là "át chủ bài" của Liên Xô từ thập niên 1980, cũng bị xem là thua kém PL-10 hiện đại do Trung Quốc sản xuất.
Bên cạnh đó, radar Irbis-E thuộc loại PESA, dù mạnh, vẫn bị cho là kém linh hoạt so với radar AESA trên J-16 về khả năng chống nhiễu và tác chiến mạng. Trong môi trường xung đột hiện đại, nơi liên kết dữ liệu và tác chiến hợp nhất đóng vai trò quyết định, đây là một điểm yếu không nhỏ.
Vì sao Trung Quốc vẫn mua Su-35?
Nhiều chuyên gia cho rằng mục tiêu chính của thương vụ không đơn thuần là bổ sung sức mạnh chiến đấu, mà là tiếp cận công nghệ. Su-35 có thể đã giúp Trung Quốc nghiên cứu sâu hơn về động cơ AL-41F-1S và công nghệ điều khiển hướng lực đẩy ba chiều, yếu tố quan trọng trong thiết kế tiêm kích cơ động cao.
Nó cũng tạo điều kiện cho PLA huấn luyện tác chiến không đồng nhất, giúp phi công làm quen với những đặc tính bay khác biệt. Nói cách khác, Su-35 có thể đóng vai trò "bước đệm công nghệ" nhiều hơn là lực lượng mũi nhọn lâu dài.
Trong tương lai gần, khi đội bay J-20 tiếp tục mở rộng với tốc độ nhanh nhất thế giới và J-16 vẫn được sản xuất đều đặn, vai trò của Su-35 nhiều khả năng sẽ ngày càng thu hẹp. Dù Nga đã tiến hành một số nâng cấp và tích hợp tên lửa mới cho biến thể trong nước, khoảng cách công nghệ giữa tiêm kích Nga và các mẫu hiện đại nhất của Trung Quốc vẫn có xu hướng nới rộng.
