Cả Rafale và Typhoon đều đang đứng trước những chương trình nâng cấp lớn nhằm kéo dài thời gian phục vụ và chuẩn bị cho giai đoạn chuyển tiếp sang thế hệ máy bay chiến đấu tiếp theo.
Máy bay Rafale của Pháp. (Ảnh: MM)
Rafale sẽ tiến tới chuẩn F5, trong khi Typhoon được nâng cấp thông qua chương trình Phát triển Dài hạn LTE và giai đoạn hoàn thiện công nghệ TMP. Các chương trình này đều hướng tới việc cải thiện hệ thống điện tử hàng không, khả năng kết nối mạng, sức mạnh tính toán và tuổi thọ của máy bay.
Tuy nhiên, hai chiến đấu cơ được phát triển theo những hướng khác nhau. Typhoon vẫn nổi bật nhờ hiệu suất bay và khả năng chiếm ưu thế trên không, trong khi Rafale ngày càng tập trung vào khả năng đa nhiệm, tác chiến điện tử và hoạt động trong môi trường chiến trường kết nối mạng.
Đâu mới là chiến đấu cơ vượt trội hơn?
Chương trình Rafale F5 được thiết kế với tham vọng biến máy bay thành một phần quan trọng của hệ thống tác chiến phân tán trong tương lai.
Một trong những mục tiêu đáng chú ý nhất là cho phép Rafale điều khiển các phương tiện không người lái tàng hình phát triển từ chương trình UCAV nEUROn. Những phương tiện này có thể được giao thực hiện các nhiệm vụ trinh sát, tấn công điện tử, đánh lạc hướng đối phương hoặc trực tiếp tiến hành các cuộc tấn công.
Thế nhưng, phần lớn những khả năng này vẫn đang được phát triển và chưa hoàn thiện.
Mục tiêu lâu dài của Pháp là biến Rafale thành cầu nối giữa các máy bay chiến đấu hiện nay và các nền tảng thế hệ thứ 6 trong tương lai. Rafale được dự kiến tiếp tục phục vụ tới những năm 2060 trước khi dần được thay thế bởi các loại máy bay thế hệ mới.
Typhoon cũng đang được nâng cấp để tiếp tục hoạt động trong nhiều thập kỷ tới. Chương trình LTE và TMP tập trung vào việc cải thiện máy tính nhiệm vụ, hệ thống điều khiển bay, thiết bị liên lạc và hệ thống quản lý vũ khí.
Các nâng cấp cũng nhằm cải thiện giao diện giữa phi công và máy bay, giúp giảm khối lượng công việc trong buồng lái và cho phép hệ thống máy tính xử lý lượng dữ liệu lớn hơn với tốc độ cao hơn.
Chương trình của Typhoon được đánh giá là khiêm tốn hơn Rafale F5. Một phần nguyên nhân nằm ở cấu trúc hợp tác đa quốc gia của chương trình Eurofighter, khiến việc thống nhất các quyết định lớn giữa nhiều nước trở nên phức tạp. Vì vậy, LTE thiên về kéo dài khả năng phục vụ và duy trì tính cạnh tranh của Typhoon hơn là tạo ra một cuộc cách mạng toàn diện về năng lực.
Typhoon vượt trội về hiệu suất bay
Nếu chỉ xét hiệu suất bay, Eurofighter Typhoon có lợi thế rõ rệt. Nhờ thiết kế cánh tam giác kết hợp cánh mũi cùng hai động cơ EJ200 mạnh mẽ, Typhoon từ lâu đã được xem là một trong những máy bay chiến đấu thế hệ 4.5 có hiệu suất khí động học tốt nhất của phương Tây.
Máy bay Typhoon do Anh, Đức, Italy, Tây Ban Nha phát triển. (Ảnh: MM)
Ngay cả nhiều thập kỷ sau chuyến bay đầu tiên, Typhoon vẫn sở hữu khả năng tăng tốc và duy trì năng lượng vượt trội so với phần lớn các đối thủ cùng thế hệ.
Các phiên bản mới nhất tiếp tục giữ được ưu thế này, đồng thời được bổ sung các hệ thống điện tử hàng không kỹ thuật số và những cải tiến về cấu trúc. Nhờ đó, Typhoon đặc biệt mạnh trong các nhiệm vụ đánh chặn, giành ưu thế trên không và những cuộc giao chiến đòi hỏi tốc độ, khả năng leo cao và duy trì năng lượng.
Máy bay cũng có thể hoạt động hiệu quả trong cả không chiến tầm gần lẫn giao chiến ngoài tầm nhìn. Đây chính là lĩnh vực mà Typhoon thể hiện rõ nhất ưu thế của mình so với Rafale.
Rafale không nhanh bằng nhưng linh hoạt hơn
Hiệu suất bay của Rafale không hề yếu, nhưng không được đánh giá cao bằng Typhoon. Rafale có thể bay siêu thanh trong một số điều kiện nhất định, song khả năng duy trì tốc độ siêu âm, leo cao và một số đặc tính cơ động của nó nhìn chung kém hơn đối thủ.
Đổi lại, Rafale được thiết kế như một nền tảng đa năng hơn. Máy bay có khả năng điều khiển tốt ở tốc độ thấp, được tích hợp nhiều loại vũ khí và có thể hoạt động trên tàu sân bay sử dụng hệ thống CATOBAR.
Những đặc điểm này giúp Rafale phù hợp với nhiều nhiệm vụ hơn, từ phòng không và tấn công mặt đất đến trinh sát và hoạt động trên biển.
Trong tương lai, chuẩn Rafale F5 dự kiến được trang bị động cơ M88 T-REX cải tiến với lực đẩy cao hơn khoảng 20% so với động cơ M88-2 hiện nay.
Nâng cấp này có thể giúp Rafale thu hẹp một phần khoảng cách về hiệu suất bay, dù nhiều khả năng Typhoon vẫn giữ được lợi thế khí động học vốn có.
Cuộc cạnh tranh về radar và điện tử hàng không
Cả Rafale và Typhoon đều được trang bị các hệ thống điện tử hàng không tiên tiến, nhưng cách tiếp cận của hai loại máy bay có nhiều khác biệt.
Typhoon đang hướng tới việc sử dụng radar AESA ECRS Mk2, được xem là một trong những hệ thống radar tiên tiến nhất từng được phát triển cho máy bay chiến đấu châu Âu.
Không giống nhiều radar AESA sử dụng tấm anten cố định, ECRS Mk2 được đặt trên một cơ cấu xoay, giúp mở rộng trường quan sát lên tới khoảng 200 độ. Điều này cho phép Typhoon tìm kiếm, theo dõi và tấn công mục tiêu trên một khu vực rộng mà không cần liên tục thay đổi hướng thân máy bay.
Radar này cũng được thiết kế như một hệ thống đa chức năng, có thể thực hiện đồng thời nhiệm vụ radar, tác chiến điện tử và liên lạc băng thông rộng.
Từ đó, Typhoon có thể thực hiện một số nhiệm vụ gây nhiễu và tác chiến điện tử mà trước đây thường đòi hỏi các máy bay hoặc thiết bị chuyên dụng. Xét về sức mạnh, phạm vi hoạt động và tính linh hoạt, ECRS Mk2 được đánh giá là một trong những radar chiến đấu mạnh nhất từng được phát triển ở châu Âu.
Trong khi Rafale F5 đi theo hướng khác. Máy bay dự kiến sử dụng phiên bản cải tiến của radar RBE2-AA với công nghệ gallium-nitride, nhằm tăng tầm hoạt động, khả năng chống nhiễu và năng lực hoạt động trong các chế độ có xác suất bị phát hiện thấp. Radar này được cho là có tầm hoạt động khoảng 200 km, dù khả năng thực tế có thể khác tùy điều kiện hoạt động.
Điểm mạnh quan trọng của Rafale nằm ở khả năng kết hợp dữ liệu từ nhiều cảm biến trên máy bay và các nguồn bên ngoài, tạo ra một bức tranh chiến thuật thống nhất và giảm đáng kể khối lượng công việc của phi công.
Rafale cũng được trang bị hệ thống cảm biến quang điện phía trước nâng cấp, cho phép phát hiện và nhận dạng mục tiêu bằng các phương thức thụ động thông qua cảm biến hồng ngoại và quang học đa phổ.
Typhoon có thể sở hữu lợi thế về sức mạnh radar, nhưng hệ thống điện tử hàng không của Rafale vẫn là một trong những điểm mạnh quan trọng nhất của máy bay Pháp.
Rafale có lợi thế về khả năng sống sót
Cả Rafale và Typhoon đều không phải máy bay tàng hình, nhưng cả hai đều được trang bị những hệ thống nhằm giảm khả năng bị phát hiện và tăng khả năng sống sót trước các mối đe dọa. Điểm nổi bật nhất của Rafale là hệ thống tác chiến điện tử và tự bảo vệ SPECTRA.
SPECTRA kết hợp các biện pháp hỗ trợ điện tử, đối phó điện tử, cảnh báo tên lửa và các biện pháp đánh lừa chủ động trong một hệ thống tích hợp.
Thay vì chỉ phản ứng sau khi phát hiện mối đe dọa, SPECTRA được thiết kế để chủ động tác động đến môi trường điện từ xung quanh máy bay.
Hệ thống này có thể làm suy giảm hiệu quả của các cảm biến đối phương, tạo ra mục tiêu giả và giảm khả năng máy bay bị đối phương phát hiện hoặc khóa mục tiêu.
Cách tiếp cận này thường được mô tả là một dạng "tàng hình kỹ thuật số", nhằm bù đắp cho việc Rafale không sở hữu thiết kế tàng hình.
Cả hai đều sở hữu những loại vũ khí mạnh
Về vũ khí không đối không, Rafale và Typhoon đều có thể sử dụng tên lửa Meteor của MBDA, một trong những loại tên lửa không đối không tầm xa mạnh nhất hiện nay.
Typhoon sử dụng AIM-120 AMRAAM và ASRAAM cho các nhiệm vụ không chiến ở tầm trung và tầm gần. Rafale sử dụng dòng tên lửa MICA cho các cuộc giao chiến tầm ngắn và tầm trung, cùng với Magic II trong một số nhiệm vụ tầm gần.
Cả hai máy bay đều được trang bị radar và hệ thống liên kết dữ liệu hiện đại, giúp nâng cao khả năng phát hiện, theo dõi và phối hợp tấn công mục tiêu.
Sự khác biệt trở nên rõ ràng hơn khi chuyển sang nhiệm vụ không đối đất. Rafale được tích hợp nhiều loại vũ khí, bao gồm tên lửa SCALP/Storm Shadow, bom dẫn đường AASM HAMMER và tên lửa chống hạm Exocet. Chuẩn Rafale F5 cũng được dự kiến trang bị tên lửa hạt nhân siêu thanh ASN4G để thay thế cho ASMPA trong nhiệm vụ răn đe hạt nhân của Pháp.
Các phi đội Rafale có thể chuyển đổi giữa nhiệm vụ phòng không, tấn công tầm xa và trinh sát trong cùng một phi vụ.
Typhoon có thể mang tên lửa Taurus, Storm Shadow, bom dẫn đường Paveway và đạn dẫn đường JDAM. Tuy nhiên, nhiệm vụ không đối đất từ lâu vẫn là ưu tiên thứ yếu của Typhoon. Máy bay này được phát triển trước hết với vai trò chiến đấu cơ giành ưu thế trên không. Dù các phiên bản mới đã được nâng cao đáng kể khả năng đa nhiệm, thế mạnh cốt lõi của Typhoon vẫn nằm ở nhiệm vụ kiểm soát bầu trời.
Rafale hay Typhoon mạnh hơn?
Câu trả lời phụ thuộc vào tiêu chí được sử dụng. Nếu chỉ xét khả năng không chiến truyền thống, đặc biệt là những cuộc đối đầu đề cao tốc độ, khả năng cơ động, leo cao và duy trì năng lượng, Eurofighter Typhoon có lợi thế rõ rệt.
Typhoon vẫn là một trong những chiến đấu cơ thế hệ 4.5 mạnh nhất châu Âu trong nhiệm vụ giành ưu thế trên không. Chiến sự hiện đại không còn chỉ được quyết định bởi tốc độ hay khả năng cơ động.
Khả năng kết nối mạng, tác chiến điện tử, tích hợp cảm biến và sống sót trong môi trường có mật độ đe dọa cao ngày càng trở nên quan trọng. Trong những lĩnh vực này, Rafale F5 được đánh giá có lợi thế.
Rafale có thể không phải máy bay nhanh nhất hay sở hữu thiết kế khí động học ấn tượng nhất trong số hai đối thủ, nhưng nó được xem là nền tảng linh hoạt hơn, có khả năng đa nhiệm tốt hơn và được chuẩn bị kỹ hơn cho môi trường tác chiến trong tương lai. Typhoon vẫn là một cỗ máy không chiến đáng gờm, đặc biệt trong nhiệm vụ kiểm soát bầu trời.
