Chiếc F-22 trong những hình ảnh mới còn mang nhiều điểm đánh dấu nhỏ trên thân, dấu hiệu thường xuất hiện trên các máy bay đang tham gia thử nghiệm và đánh giá.
Máy bay F-22 thử nghiệm các thùng nhiên liệu phụ gắn ngoài được tối ưu hóa cho khả năng tàng hình. (Ảnh: MW)
Đáng chú ý, F-22 là một thiết kế đã có tuổi đời khá cao trong nhóm tiêm kích thế hệ thứ năm. Máy bay thực hiện chuyến bay thử đầu tiên từ năm 1990 và được phát triển trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Sau khi Liên Xô tan rã, nhiều chương trình và hệ thống dự kiến dành cho F-22 bị cắt giảm hoặc hủy bỏ do ngân sách quốc phòng thay đổi.
Trong số đó có khả năng tích hợp IRST, một công nghệ ngày càng được coi trọng trong tác chiến trên không hiện đại.
IRST giúp F-22 phát hiện mục tiêu mà không cần phát sóng radar
Khác với radar chủ động, IRST hoạt động bằng cách phát hiện bức xạ hồng ngoại do mục tiêu phát ra. Hệ thống có thể tìm kiếm và theo dõi máy bay mà không cần liên tục phát tín hiệu, qua đó giúp máy bay chiến đấu hạn chế nguy cơ bị đối phương phát hiện thông qua các tín hiệu điện từ.
Đây là khả năng đặc biệt phù hợp với F-22, vốn được thiết kế xoay quanh yêu cầu giảm tối đa khả năng bị phát hiện.
IRST cũng có thể bổ sung dữ liệu mục tiêu cho hệ thống radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/APG-77 và các thiết bị tác chiến điện tử trên F-22. Thay vì phụ thuộc vào một nguồn cảm biến duy nhất, phi công có thể kết hợp thông tin từ nhiều hệ thống để phát hiện, xác định và theo dõi mục tiêu.
Không quân Mỹ đã tiến hành thử nghiệm các khả năng IRST trên F-22 trong nhiều năm. Riêng trong năm 2024, chương trình tạo mẫu nhanh F-22 của lực lượng này đã thực hiện 6 cuộc trình diễn bay liên quan đến các phần cứng nhằm tăng cường năng lực cảm biến.
Vì sao IRST ngày càng quan trọng trước máy bay tàng hình?
Sự phát triển nhanh chóng của lực lượng không quân Trung Quốc là một trong những yếu tố khiến khả năng phát hiện mục tiêu tàng hình trở nên quan trọng hơn đối với Mỹ.
Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng số lượng máy bay chiến đấu tàng hình tiên tiến, trong khi dấu hiệu hồng ngoại của máy bay tàng hình dù được giảm thiểu vẫn không biến mất hoàn toàn.
Đây là điểm khác biệt đáng chú ý giữa tín hiệu hồng ngoại và tín hiệu radar. Công nghệ tàng hình có thể làm giảm đáng kể tiết diện phản xạ radar, nhưng việc loại bỏ hoàn toàn dấu hiệu nhiệt của động cơ và thân máy bay là khó khăn hơn.
Vì vậy, IRST được xem là một trong những phương tiện có thể hỗ trợ phát hiện và theo dõi máy bay tàng hình mà không cần dựa hoàn toàn vào radar.
IRST cũng có những hạn chế. Tầm phát hiện của cảm biến hồng ngoại thường ngắn hơn đáng kể so với radar và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố môi trường. Do đó, hệ thống này không thể đơn giản thay thế radar mà chủ yếu đóng vai trò bổ sung thêm một nguồn dữ liệu.
F-22 vẫn đối mặt nhiều giới hạn
Việc bổ sung IRST có thể giúp F-22 cải thiện khả năng nhận biết tình huống và đối phó với các mục tiêu khó phát hiện, nhưng điều đó không đồng nghĩa những hạn chế lâu năm của Raptor đã được giải quyết.
F-22 được phát triển từ nhiều thập niên trước và có tầm bay được đánh giá là hạn chế so với một số đối thủ cùng thế hệ. Trong khi đó, công nghệ tàng hình, radar và hệ thống điện tử hàng không của máy bay cũng đang đứng trước khoảng cách đáng kể so với những công nghệ mới hơn.
Điều này đặc biệt đáng chú ý trong kịch bản xung đột tại khu vực Thái Bình Dương, nơi khoảng cách tác chiến lớn và khả năng hoạt động xa căn cứ có ý nghĩa quan trọng.
Bởi vậy, việc nâng cấp cảm biến được xem là một trong những cách để kéo dài giá trị chiến đấu của F-22 mà không phải thiết kế lại toàn bộ máy bay.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của cấu hình thử nghiệm là IRST được đặt bên ngoài máy bay thay vì tích hợp hoàn toàn vào thân. Các thiết bị gắn ngoài thông thường có thể tạo thêm lực cản khí động học và làm tăng tiết diện phản xạ radar. Với một máy bay được xây dựng chủ yếu dựa trên khả năng tàng hình như F-22, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.
Thiết bị IRST mới dường như được thiết kế nhằm hạn chế những tác động này. Đây cũng là một phần trong nỗ lực của Không quân Mỹ nhằm bổ sung năng lực mới cho Raptor mà không phải thực hiện những thay đổi lớn đối với thiết kế cơ bản của máy bay.
Các hình ảnh gần đây cũng cho thấy F-22 thử nghiệm những thùng nhiên liệu bên ngoài được thiết kế với đặc tính giảm tác động đến khả năng tàng hình, cùng một số thiết bị gắn ngoài khác.
Những thử nghiệm này cho thấy Mỹ đang tìm cách mở rộng tầm hoạt động và tăng cường năng lực cảm biến của F-22 trong khi vẫn cố gắng duy trì những đặc điểm quan trọng nhất của thiết kế tàng hình.
