Tờ Militarnyi, dẫn lời ông Yevhenii Karzhau, Phó Tư lệnh Không quân Ukraine, trong một đợt tấn công gồm 61 tên lửa hành trình của Nga, lực lượng phòng không Ukraine đã đánh chặn 54 quả, trong đó riêng các máy bay F-16 đã loại bỏ 38 mục tiêu.
Máy bay F-16 của Ukraine. (Ảnh: Không quân Ukraine)
Con số này cho thấy F-16 đang giữ vị trí nổi bật trong mạng lưới phòng không nhiều tầng của Ukraine. Nếu tính trên tổng số 54 lần đánh chặn thành công, các phi công F-16 trực tiếp đảm nhiệm khoảng 70% số mục tiêu bị phá huỷ trong đợt tấn công nói trên.
Cuộc tập kích được đề cập diễn ra ngày 30/7/2026, khi Nga phóng tổng cộng 61 tên lửa hành trình Kh-101 và Kalibr vào Ukraine. Kh-101 thường được phóng từ các máy bay ném bom chiến lược hoạt động sâu trong lãnh thổ Nga, trong khi Kalibr có thể được phóng từ tàu chiến hoặc tàu ngầm. Cả hai đều được thiết kế để bay ở độ cao thấp, gây khó khăn cho việc phát hiện và đánh chặn.
Trong một cuộc tấn công với số lượng tên lửa lớn như vậy, việc một loại máy bay chiến đấu duy nhất đảm nhiệm phần lớn các vụ đánh chặn là dấu hiệu cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của F-16 trong hệ thống phòng không Ukraine. Bên cạnh F-16, mạng lưới này còn bao gồm các tổ hợp Patriot, tên lửa phòng không tầm ngắn và các đơn vị phòng không cơ động.
F-16 dần thay thế vai trò của tiêm kích Liên Xô
Ukraine bắt đầu tiếp nhận F-16 từ các đồng minh châu Âu thuộc NATO vào năm 2024. Kể từ đó, loại máy bay chiến đấu thế hệ thứ 4 do Mỹ thiết kế ngày càng trở thành lực lượng chủ lực trong các nhiệm vụ phòng không và tác chiến trên không của Kiev.
Tạp chí Air & Space Forces từng ghi nhận, các F-16 được chuyển giao cho Ukraine hiện thực hiện khoảng 80% tổng số phi vụ chiến đấu của không quân nước này.
Sự thay đổi này đánh dấu bước chuyển đáng kể đối với Không quân Ukraine, vốn từng phụ thuộc chủ yếu vào các máy bay chiến đấu có nguồn gốc Liên Xô như MiG-29 và Su-27. Những loại máy bay này đã đóng vai trò xương sống của lực lượng không quân Ukraine trong giai đoạn đầu của xung đột
Việc đưa F-16 vào hoạt động không chỉ mang lại một nền tảng chiến đấu hiện đại hơn, mà còn giúp Ukraine chuyển sang vận hành một lực lượng không quân theo tiêu chuẩn NATO. Các phi công được đào tạo trên F-16 hiện đảm nhận phần lớn nhiệm vụ phòng không, đồng thời tham gia các hoạt động tấn công mặt đất.
Vai trò của F-16 càng trở nên quan trọng khi Nga liên tục gia tăng các cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, riêng trong tháng 7/2026, Nga đã phóng 265 tên lửa hành trình và 8.653 UAV tấn công các loại vào lãnh thổ Ukraine. Khối lượng mục tiêu khổng lồ này buộc hệ thống phòng không Ukraine phải hoạt động gần như liên tục, đối phó với các mối đe dọa xuất hiện từ nhiều hướng và ở nhiều độ cao khác nhau.
Trong hoàn cảnh đó, khả năng F-16 trực tiếp truy tìm và phá huỷ tên lửa hành trình đang bay tới mang ý nghĩa đặc biệt. Một máy bay có thể đánh chặn hàng loạt mục tiêu trong cùng một đợt tập kích sẽ giúp giảm đáng kể áp lực lên các hệ thống phòng không mặt đất vốn luôn phải đối mặt với nguy cơ thiếu đạn đánh chặn.
Những màn đánh chặn đáng chú ý của F-16
Thành tích của các phi công F-16 Ukraine trong nhiệm vụ đánh chặn tên lửa hành trình không phải là điều mới xuất hiện.
Tháng 12/2024, một phi công F-16 Ukraine được cho là đã bắn hạ 6 tên lửa hành trình Nga trong một phi vụ duy nhất. Phi công này sử dụng 4 tên lửa không đối không, sau đó dùng pháo trên máy bay để loại bỏ 2 mục tiêu còn lại.
Không quân Ukraine khi đó mô tả, đây là trường hợp đầu tiên được biết đến trong đó một máy bay chiến đấu phá huỷ nhiều tên lửa hành trình như vậy trong cùng một cuộc giao tranh.
Vai trò của F-16 cũng không chỉ giới hạn ở việc đánh chặn tên lửa. Theo số liệu Không quân Ukraine công bố vào tháng 2/2026, toàn bộ mạng lưới phòng không của nước này đã đánh chặn hơn 140.000 mục tiêu trên không kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện vào năm 2022. Trong số đó có hơn 2.000 tên lửa hành trình Kh-101 và khoảng 44.700 UAV tấn công kiểu Shahed.
Những con số này là tổng thành tích của toàn bộ mạng lưới phòng không Ukraine, chứ không phải riêng F-16. Tuy nhiên, chúng cho thấy quy mô áp lực mà lực lượng phòng không nước này đang phải đối mặt và lý giải vì sao một nền tảng có khả năng đánh chặn cơ động như F-16 ngày càng được coi trọng.
Bên cạnh nhiệm vụ phòng không, F-16 Ukraine cũng đang được giao nhiều nhiệm vụ tấn công hơn.
Sự thay đổi này được thúc đẩy bởi việc Ukraine tiếp nhận thêm các loại vũ khí tầm xa, như tên lửa AGM-158. Với tầm bắn được đề cập lên tới hơn 930 km, loại vũ khí này cho phép F-16 tấn công các mục tiêu ở khoảng cách rất xa mà không cần trực tiếp tiến vào vùng nguy hiểm do hệ thống phòng không Nga kiểm soát.
Nhờ đó, F-16 đang đảm nhiệm đồng thời hai vai trò: đánh chặn các mối đe dọa trên không và thực hiện các cuộc tấn công tầm xa. Một chuyên gia quân sự Ukraine từng mô tả trên Militarnyi rằng trong điều kiện chiến sự hiện nay, F-16 hoạt động ít giống một máy bay chiến đấu thông thường hơn mà giống một hệ thống tên lửa phòng không có tốc độ và khả năng cơ động rất cao.
