Một phân tích của Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) cho thấy, các tiêm kích như MiG-29 và Su-27 đang được Ukraine sử dụng đan xen cho cả phòng không và tấn công mục tiêu mặt đất.
Máy bay chiến đấu F-16 của Ukraine. (Ảnh: DE)
Theo ấn phẩm do chuyên gia Justin Bronk của RUSI biên soạn, F-16 và Mirage 2000 hiện là những thành phần quan trọng trong lực lượng không quân chiến thuật Ukraine. MiG-29 và Su-27 vẫn tiếp tục hoạt động, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ tương tự, trong đó có phòng không và sử dụng vũ khí do phương Tây cung cấp để tấn công các mục tiêu mặt đất.
Đáng chú ý, các tiêm kích Ukraine không chỉ tập trung vào việc đối phó máy bay đối phương. Phần lớn hoạt động của F-16, Mirage 2000, MiG-29 và Su-27 vẫn xoay quanh nhiệm vụ phòng không, trong khi các cuộc tấn công bằng vũ khí chính xác nhằm vào mục tiêu mặt đất cũng chiếm một phần đáng kể.
F-16 đang gánh phần lớn nhiệm vụ phòng không
Các phi công Ukraine vận hành F-16 và Mirage 2000 hiện sử dụng nhiều loại vũ khí không đối không, trong đó có tên lửa AIM-9M/L và Magic 2 để đánh chặn mục tiêu trên không. Ngoài ra, máy bay còn có thể sử dụng rocket APKWS II và pháo trên máy bay trong một số nhiệm vụ.
Một trong những nhiệm vụ nổi bật của F-16 là đối phó máy bay không người lái (UAV) Shahed. Theo số liệu được đề cập trong phân tích, F-16 Ukraine đã bắn hạ khoảng 2.500 chiếc Shahed kể từ năm 2025.
Tần suất đánh chặn cao cũng đồng nghĩa với việc các máy bay phải hoạt động với cường độ lớn, kéo theo mức độ tiêu hao đáng kể đối với động cơ và các bộ phận khác của phi đội.
Trong bối cảnh đó, ông Justin Bronk đánh giá việc Ukraine có thể tiếp nhận các tiêm kích JAS 39 Gripen mới, đặc biệt khi chúng được trang bị tên lửa không đối không tầm xa Meteor, có thể giúp tăng cường đáng kể năng lực không chiến ngoài tầm nhìn.
Đánh giá này càng đáng chú ý khi các đối tác phương Tây từng tuyên bố một chiếc F-16 của Ukraine đã bắn hạ Su-35S của Nga. Tuy nhiên, tuyên bố này chưa được các nguồn chính thức của Ukraine xác nhận.
MiG-29 và Su-27 vẫn chưa thể bị thay thế hoàn toàn
Dù F-16 đang ngày càng giữ vị trí trung tâm trong lực lượng tiêm kích Ukraine, MiG-29 và Su-27 vẫn tiếp tục đảm nhận các nhiệm vụ quan trọng.
Những máy bay có nguồn gốc Liên Xô này có thể sử dụng tên lửa chống radar AGM-88 HARM cùng nhiều loại bom dẫn đường do phương Tây cung cấp. Điều đó cho phép Ukraine tận dụng số máy bay sẵn có để khai thác các loại vũ khí hiện đại được viện trợ.
Theo đánh giá của ông Bronk, không quân chiến thuật Ukraine còn có khả năng sử dụng các loại bom dẫn đường như JDAM, SDB và AASM Hammer để tấn công mục tiêu ở khoảng cách tới khoảng 60 km phía sau chiến tuyến Nga. Thế nhưng, mức độ chính xác của đánh giá này so với hoạt động thực tế vẫn khó xác định.
Việc duy trì MiG-29 và Su-27 vì thế mang ý nghĩa thực tế đáng kể. Trong điều kiện Ukraine chưa thể nhanh chóng thay thế toàn bộ phi đội thời Liên Xô bằng máy bay phương Tây, những nền tảng cũ vẫn có thể tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ khi được tích hợp với vũ khí và thiết bị do các nước phương Tây cung cấp.
Một trong những nhận định đáng chú ý của Bronk liên quan đến cách tổ chức các nhiệm vụ không kích.
Ông Bronk cho rằng các cuộc tấn công bằng vũ khí phương Tây từ máy bay Ukraine có thể đạt hiệu quả cao hơn nếu phi công được trao nhiều quyền tự chủ hơn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào sự điều khiển từ các sở chỉ huy mặt đất.
Theo lập luận này, việc tăng quyền chủ động cho phi công có thể giúp họ phản ứng linh hoạt hơn trước những thay đổi trên chiến trường và tự đưa ra quyết định trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Dù vậy, đây cũng là một khuyến nghị mang tính đánh giá và không đồng nghĩa với việc nó đã được Không quân Ukraine áp dụng trên thực tế. Cách thức tổ chức chỉ huy, truyền dữ liệu và phân quyền trong các nhiệm vụ không kích vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố tác chiến mà những nguồn thông tin công khai khó có thể phản ánh đầy đủ.
