Cuộc diễn tập bao gồm các hoạt động phóng tên lửa đạn đạo và sử dụng đạn dược lượn vòng. Hình ảnh được công bố cho thấy nhiều dòng máy bay chiến đấu cùng hoạt động trên bầu trời Iran, trong đó có F-4, F-5 và MiG-29 thời Liên Xô.
Tiêm kích F-14 của Không quân Iran. (Ảnh: MW)
Việc F-14 xuất hiện trở lại thu hút sự chú ý bởi đây là dòng tiêm kích đã có tuổi đời hàng chục năm, nhưng vẫn có thể đảm nhiệm một nhiệm vụ phòng thủ đáng chú ý: đánh chặn tên lửa hành trình bay thấp. Diễn biến tập trận cũng cho thấy Iran vẫn duy trì được một phần lực lượng không quân sau hơn nửa năm chiến sự, kể từ khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn vào ngày 28/2.
F-14 có thể đảm nhiệm vai trò đánh chặn tên lửa hành trình
F-4 và F-5 tiếp tục chiếm vị trí quan trọng trong lực lượng không quân Iran, trong khi số lượng F-14 của nước này hạn chế hơn nhiều. Tomcat sở hữu tổ hợp radar và tên lửa được thiết kế để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt mục tiêu từ khoảng cách xa.
F-14 ban đầu được phát triển cho Hải quân Mỹ nhằm bảo vệ các nhóm tàu sân bay trước nguy cơ bị máy bay ném bom và tên lửa hành trình của Liên Xô tấn công. Dù đã lỗi thời nếu phải đối đầu trực tiếp với những tiêm kích hiện đại, tổ hợp radar AN/AWG-9 cùng tên lửa không đối không AIM-54 vẫn có thể đem lại lợi thế trong một số nhiệm vụ phòng không.
Đáng chú ý, khả năng này có thể hữu ích trước những tên lửa hành trình cận âm như Tomahawk của Mỹ. Các mục tiêu bay thấp thường gây khó khăn cho hệ thống cảnh giới do bị che khuất một phần bởi đường chân trời radar và địa hình. Một tiêm kích có khả năng phát hiện, theo dõi và đánh chặn những mục tiêu như vậy có thể bổ sung cho mạng lưới phòng không mặt đất.
Điều này càng đáng quan tâm trong bối cảnh các hệ thống phòng thủ tên lửa trên mặt đất của Iran được cho là đã chịu tổn thất đáng kể sau những đợt không kích của Mỹ và Israel. Trong hoàn cảnh đó, việc tận dụng các máy bay còn khả năng hoạt động để thực hiện nhiệm vụ đánh chặn có thể giúp Iran bổ sung thêm một lớp phòng thủ.
Radar AN/AWG-9 tạo lợi thế trong phát hiện mục tiêu từ xa
AN/AWG-9 từng là một trong những hệ thống radar mạnh nhất được trang bị trên tiêm kích phương Tây trong thế kỷ XX. Hệ thống này có khả năng phát hiện mục tiêu lớn ở khoảng cách hơn 300 km, theo dõi đồng thời tới 24 mục tiêu và tấn công tối đa 6 mục tiêu cùng lúc.
Một ưu điểm quan trọng khác là khả năng phát hiện mục tiêu ở phía dưới máy bay trong khi hoạt động trên nền nhiễu phản xạ từ mặt đất hoặc mặt biển. Tính năng nhìn xuống/bắn xuống giúp radar theo dõi các mục tiêu bay thấp hiệu quả hơn so với nhiều hệ thống thế hệ trước, qua đó hỗ trợ nhiệm vụ đối phó với tên lửa hành trình.
Những thông số này không đồng nghĩa F-14 có thể phát hiện và tiêu diệt mọi tên lửa hành trình ở khoảng cách tối đa trong điều kiện tác chiến thực tế. Hiệu quả còn phụ thuộc vào đặc điểm mục tiêu, môi trường điện tử, tình trạng kỹ thuật của máy bay và khả năng phối hợp với các hệ thống cảnh giới khác.
Iran được cho là đã đặt mua số lượng lớn tiêm kích Su-30SM và Su-35 của Nga. Nếu các máy bay này được bàn giao và đưa vào biên chế, chúng có thể tăng cường sức mạnh không quân Iran, đồng thời từng bước thay thế những nền tảng cũ như F-14.
Tuổi đời và chi phí bảo dưỡng vẫn là điểm yếu lớn
Dù có những ưu thế nhất định trong nhiệm vụ đánh chặn tầm xa, khả năng chiến đấu thực tế của F-14 Iran vẫn còn nhiều dấu hỏi. Máy bay đã phục vụ trong nhiều thập niên, trong khi việc duy trì hoạt động của một phi đội cũ thường đòi hỏi nguồn phụ tùng, nhân lực kỹ thuật và quy trình bảo dưỡng phức tạp.
F-14 cũng nổi tiếng với yêu cầu bảo trì cao. Điều này có thể hạn chế số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu tại một thời điểm, ngay cả khi Iran vẫn duy trì được một phần phi đội. Tuổi đời của máy bay và những khó khăn trong việc bảo đảm kỹ thuật cũng khiến việc đánh giá năng lực thực tế của lực lượng F-14 trở nên phức tạp.
So với F-4 và F-5, F-14 có kích thước lớn hơn, khiến nó có thể gặp bất lợi trong một số nhiệm vụ cần hạn chế khả năng bị radar đối phương phát hiện. Vì vậy, vai trò phù hợp của Tomcat có thể nằm ở những nhiệm vụ phòng thủ được xác định rõ ràng hơn, thay vì trực tiếp đối đầu với các tiêm kích hiện đại trong không chiến.
