Ngày 25/5, GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế đã ký ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola đã được ban hành tại Quyết định số 1505/QĐ-BYT.
Nhiều điểm mới trong hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh do virus Ebola
Virus Ebola có thể lây truyền do tiếp xúc với các đồ dùng của người bị nhiễm bệnh như quần áo, chăn, kim tiêm đã sử dụng. Bệnh có biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng, thường có hội chứng xuất huyết và suy đa tạng, tỉ lệ tử vong trung bình 50%, dao động từ 25-90%
Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Ebola được phát hiện đầu tiên vào năm 1976 tại Cộng hoà Dân chủ Công-gô, gần sông Ebola (trước đây gọi là sốt xuất huyết Ebola) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể bùng phát thành dịch. Bệnh lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với mô, máu và dịch cơ thể (phân, nước tiểu, nước bọt, tinh dịch) của động vật hoặc người nhiễm bệnh...
So với bản hướng dẫn được ban hành năm 2014, phiên bản này có một số sự thay đổi về tác nhân gây bệnh (bổ sung 6 chủng), phương pháp xét nghiệm, tiêu chuẩn chẩn đoán ca nghi ngờ, các phương pháp điều trị…
Cụ thể, hướng dẫn mới cập nhật tiêu chuẩn chẩn đoán ca bệnh nghi ngờ, trong đó các thông tin triệu chứng lâm sàng được lượng hóa chi tiết giúp dễ xác định hơn: Bắt buộc có sốt 38 độ C và ít nhất 1 triệu chứng đặc hiệu (đau đầu, nôn/tiêu chảy, đau bụng, xuất huyết không giải thích được) và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày.
Các yếu tố dịch tễ này gồm: Tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh được xác định hoặc nghi nhiễm virus Ebola; hoặc đi về từ vùng dịch bệnh do virus Ebola đang lưu hành; hoặc trực tiếp xử lý, tiếp xúc với động vật ốm/chết do virus Ebola.
Phương pháp xét nghiệm, bổ sung các kỹ thuật dùng trong phát hiện virus gây bệnh: Test nhanh tìm kháng nguyên/kháng thể để sàng lọc. Xác định rõ RT-PCR là tiêu chuẩn vàng. Bổ sung phương pháp giải trình tự gen.
Về điều trị, hướng dẫn bổ sung các biện pháp điều trị hỗ trợ dinh dưỡng, tâm lý cho người bệnh. Đặc biệt lưu ý điều trị theo dõi cho người cao tuổi, suy giảm miễn dịch và trẻ em. Đồng thời, bổ sung các kháng thể đơn dòng áp dụng cho chủng Zaire.
Về quản lý người tiếp xúc gần, phiên bản lần này bổ sung quy định cấm khắt khe: Không được cho bú sữa mẹ, hiến máu, mô, tạng, tinh dịch trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối với các trường hợp tiếp xúc gần.
Quản lý sau xuất viện: Bắt buộc bệnh viện phải thông báo cho CDC địa phương để quản lý ca bệnh sau xuất viện.
Xử lý tử thi: Bắt buộc hỏa táng theo hướng dẫn tại Thông tư số 21/2021/TT-BYT về quản lý bệnh truyền nhiễm nhóm A theo quy định Luật.
Hướng dẫn mới cũng bổ sung các biện pháp điều trị hỗ trợ dinh dưỡng, tâm lý cho người bệnh. Đặc biệt lưu ý điều trị theo dõi cho người cao tuổi, suy giảm miễn dịch và trẻ em; Bổ sung các kháng thể đơn dòng (INMAZEB, EBANGA) áp dụng cho chủng Zaire. Không có chống chỉ định do rủi ro sinh mạng vượt qua rủi ro tác dụng phụ.
Triệu chứng thường gặp nào khi mắc Ebola?
Bệnh có biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng, thường có hội chứng xuất huyết và suy đa tạng, tỉ lệ tử vong trung bình 50% (dao động từ 25% đến 90%). Thời gian ủ bệnh trung bình là 2-21 ngày.
Các triệu chứng thường gặp bao gồm:
- Sốt cấp tính;
- Mệt mỏi;
- Đau đầu, đau mỏi cơ, đau họng;
- Nôn/buồn nôn;
- Tiêu chảy;
- Đau bụng;
- Viêm kết mạc
Phát ban: Ban đầu ban nhú đỏ sẫm màu như đinh ghim tập trung ở nang lông, sau hình thành nên tổn thương ban dát sẩn có ranh giới rõ và cuối cùng hợp thành ban lan tỏa, thường trong tuần đầu của bệnh.
Triệu chứng xuất huyết: Đi ngoài phân đen; Chảy máu nơi tiêm truyền; Ho máu, chảy máu chân răng; Đái máu; Chảy máu âm đạo.
Ngoài ra còn có các triệu chứng khác: sốc, suy đa tạng (suy gan, suy thận…).
Bộ Y tế họp Hội đồng chuyên môn trực tiếp và trực tuyến để thảo luận, thống nhất nội dung của Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola
Ca bệnh có biểu hiện lâm sàng của bệnh: sốt cấp tính ≥38°C và kèm theo ít nhất một trong các triệu chứng sau: đau đầu, nôn/tiêu chảy, đau bụng, xuất huyết không giải thích được và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng:
Tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh được xác định hoặc nghi nhiễm virus Ebola; hoặc di về từ vùng dịch bệnh do virus Ebola đang lưu hành; hoặc trực tiếp xử lý, tiếp xúc với động vật ốm/ chết do virus Ebola.
Các ca bệnh nghi ngờ đều phải được khám tại bệnh viện, cách ly và lấy mẫu bệnh phẩm để gửi làm xét nghiệm đặc hiệu chẩn đoán bệnh. Các ca bệnh được xác định cần phải nhập viện điều trị và cách ly hoàn toàn.
Bệnh chủ yếu là điều trị hỗ trợ. Hiện mới chỉ có kháng thể đơn dòng điều trị đặc hiệu cho Ebola Zaire (EBOV). Với các loài còn lại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt, điều trị triệu chứng là chủ yếu.
Bệnh do virus Ebola cần phải phân biệt với: Sốt rét; Sốt xuất huyết Dengue; Bệnh do Streptococcus suis; Nhiễm trùng huyết do não mô cầu; Nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn; Leptospirosis.
Theo Bộ Y tế việc ban hành Hướng dẫn năm 2026 có ý nghĩa chiến lược, không chỉ tăng cường năng lực phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và nâng cao tỷ lệ cứu sống người bệnh, mà còn đảm bảo môi trường an toàn tối đa cho đội ngũ nhân viên y tế và cộng đồng. Sự ra đời của phác đồ này khẳng định năng lực hội nhập và sự sẵn sàng của ngành Y tế Việt Nam trước các thách thức an ninh y tế toàn cầu.
Bộ Y tế khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên thế giới. Yêu cầu các Sở Y tế, các bệnh viện tuyến Trung ương và cơ sở khám, chữa bệnh trên toàn quốc khẩn trương tổ chức phổ biến, tập huấn và chuẩn bị sẵn sàng các phương án triển khai nghiêm túc Hướng dẫn chuyên môn mới này.
