Chợ đêm phố cổ được đưa vào hoạt động từ năm 2003 với mục đích quảng bá sản phẩm của các làng nghề. Đến với chợ, du khách không chỉ mua được những món đồ đậm chất Hà Nội mà còn được cảm nhận nếp sống đặc trưng của người Hà Nội. Nhưng với những gì đang diễn ra, người ta lầm tưởng đây là một chợ giá rẻ chẳng khác gì chợ đêm sinh viên bình thường, có chăng nó nằm trong khu phố cổ mà thôi…
Nhốn nháo người mua, kẻ bán
Theo quy hoạch ban đầu, chợ đêm phố cổ sẽ tập trung vào những món đồ đậm chất Hà Nội như gốm Phù Lãng, gốm Bát Tràng, rượu của Đỗ gia danh tửu với giá thành tương đối hợp lý mà còn được cảm nhận nếp sống đặc trưng của người Hà Nội. Hay có thể loanh quanh các con phố cổ từ Hàng Ngang, Hàng Đào thoải mái lựa chọn quần áo rồi sang Hàng Đường, Hàng Buồm nếm thử đặc sản Hà Nội. Đặc biệt nữa của chợ đêm là vào mỗi tối thứ bảy, du khách sẽ được xem hát xẩm, một điệu hát truyền thống của người Việt đang được khôi phục sau nhiều năm mai một.
Nhưng thực tế hiện nay, những gian hàng thời trang chiếm chủ đạo, đặc biệt lại là những gian hàng với biển quảng cáo “Áo len thời trang, chỉ từ 130k – 140k/chiếc. Không mặc cả” hay “Đại hạ giá!”, “Quần sooc 30k-40k”, “Áo hạ giá 50k”… rồi đủ các loại trang sức, mỹ phẩm… “giá bèo”.
“Đại hạ giá, giảm giá tới 90%. Bán nhanh còn về quê… bán nhanh còn chuyển nghề khác” - một người bán ví, thắt lưng bên đường đã gây sự chú ý của nhiều khách hàng bởi lời mời chào có phần “ngon ngọt” và hóm hỉnh nhưng phần lớn họ chỉ cười và bước tiếp. Bác Lê Thị Hồng (Phố Vọng) chia sẻ: “Hàng mua ở đây chỉ vài ngày đã hỏng rồi, nhất là mấy chiếc vòng, lắc tay sáng long lanh này dễ bị han gỉ lắm, đến chợ đêm cho có không khí chứ mua sắm ở đây, không có gì đảm bảo”.
Đến 80% hàng hóa trong chợ đêm phố cổ có xuất xứ từ Trung Quốc hoặc không rõ nguồn gốc, có sản phẩm nhãn mác D&G, Gucci, Calvin Klein… những thương hiệu nổi tiếng thế giới cũng chỉ có giá mấy chục đến 100.000 đồng.
“Nước mía đi em!”, “Trà đá nào!” - lời của một chị bán hàng nước thánh thót và rành rọt từng tiếng. “Có lẽ chỉ 2 mặt hàng này là made in Việt Nam chính hãng” - một bạn sinh viên ĐH Kinh tế quốc dân tên Thu Phương nói. Không chắc đến độ an toàn vệ sinh thực phẩm nhưng nhiều đồ ăn thức uống ở đây được bày ra la liệt 2 bên đường, còn lấn chiếm cả đường đi của khách, rồi áp sát vào các thùng rác to sụ đang bốc mùi hôi thối. Vậy mà người ăn vẫn ăn, người uống vẫn uống, vẻ thản nhiên và chắc lại mấy người đâu đó tặc lưỡi “khuất mắt trông coi”.
Không chỉ có kẻ mua người bán nhốn nháo, chợ đêm cũng là địa bàn hoạt động của trộm cướp, móc túi. Chú Tiến Thành - nhân viên bảo vệ ở đây cho hay: “Hầu như tuần nào cũng có mấy vụ móc túi khai báo, nạn nhân chủ yếu là du khách nước ngoài và thủ phạm là những phụ nữ tầm tuổi hơn 40, đến từ nhiều tỉnh thành khác nhau”. Chợ mở cửa từ 19h các tối thứ 6, 7 và chủ nhật nhưng đến 20h khách đã chật cứng, từng người phải luồn lách, thậm chí chen lấn, xô đẩy lên nhau để di chuyển từ gian hàng này đến gian hàng khác là điều kiện quá thuận lợi cho hoạt động của “dân hai ngón”.
 Dịch vụ vẽ chân dung ở chợ đêm phố cổ. |
Lẻ tẻ hoạt động văn hóa
Những hoạt động văn hóa cũng có nhưng lại diễn ra lẻ tẻ, rời rạc và quy mô nhỏ. Tối thứ bảy có chương trình hát xẩm nhằm khôi phục lại một thể loại âm nhạc truyền thống đã từng bị mai một nhưng hát xẩm tại chợ đêm phố cổ đối với nhiều du khách chỉ là sự tình cờ đi đến chợ đêm và vì tò mò mà họ ghé qua đây. “Đến đây mình mới biết là có hát xẩm nhưng không thích thể loại này, thấy mọi người nhốn nháo vào xem thì mình cũng chen vào cho vui vậy” - Thùy Linh (Cầu Giấy) nói.
Một điểm nhấn không thể bỏ qua của chợ đêm phố cổ là những cửa hàng vẽ chân dung. Với giá vài ba chục, khách hàng có thể nhận về một bức vẽ chân dung như ý. Những người họa sĩ thể hiện sự tài hoa, khéo léo của mình trên từng nét chì dưới ánh sáng mờ ảo của chợ đêm phố cổ có khi chỉ được trang bị thêm một bóng đèn tuýp.
Những ai nặng lòng với Hà Nội, nặng lòng với phố cổ và những nét trầm buồn còn vương lại ở những phố Hàng này liệu có nguôi lòng khi chứng kiến hoạt động của chợ đêm phố cổ đang xa rời với mục đích và chức năng hoạt động của nó? Từ thương mại đi liền với văn hóa, quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam giờ đây đến chợ đêm phố cổ chỉ thấy tiếng rao bán, tiếng mặc cả của kẻ mua người bán.
Bài và ảnh: Thảo Nguyên