Dẫu biết trên thế gian này cuộc sống là vô hạn, mà đời người thì hữu hạn, vậy mà khi được tin dữ: Nghệ sĩ ưu tú Phương Thanh vừa từ giã cõi đời vào hồi 17 giờ thứ sáu, ngày 13/2/2009, tôi đã bàng hoàng, run rẩy như vừa mất đi một thứ gì quý giá trên đời, không sao đong đếm được. Đó là tình bạn, tình chị em thân thiết, khăng khít đã trên 20 năm với bao vui buồn, sẻ chia.
Trước đó, nghe tin Phương Thanh đang hôn mê, cấp cứu tại Bệnh viện Hữu Nghị vào đêm 8/2, sau cơn tăng huyết áp đột ngột, tôi cùng chị bạn vội bổ nhào vào thăm. Quanh giường Thanh nằm bất động im lìm đã khá đông trong gia đình, họ hàng và bạn bè thân thiết. Máy móc, dây rợ chằng chịt vây quanh Thanh, và Thanh thì chẳng còn biết gì nữa. Mọi người đến cố an ủi, động viên Nguyễn Anh Dũng - chồng Phương Thanh và cô con gái Phương Nhung. Nhưng biết làm sao cưỡng lại được số trời?
 Nghệ sĩ ưu tú Phương Thanh. |
Suốt ngày quẩn quanh bên giường bệnh, hồi hộp theo dõi nhịp tim của người vợ thân yêu, Anh Dũng phờ phạc, thất thần, thỉnh thoảng lại ra ghế bên ngoài lặng lẽ rít thuốc. Số phận đã gắn bó hai tâm hồn nghệ sĩ Phương Thanh - Anh Dũng với nhau, từ sau đợt đi đóng phim Kỷ niệm đồi trăng ở Quảng Ninh. Tình yêu cháy bỏng của hai nhân vật chính trong phim đã nhập vào đời thực, khiến họ xích lại gần nhau, yêu thương nhau, để rồi trở thành đôi vợ chồng tri kỷ. Nhiều năm qua đi, trong suốt cuộc đời nghệ thuật, họ đã nắm tay nhau, chia sẻ cay đắng ngọt bùi.
Sau khi tốt nghiệp khóa II Trường Sân khấu điện ảnh, Phương Thanh với vẻ đẹp nồng thắm đã gia nhập làng điện ảnh và nhanh chóng trở thành gương mặt sáng giá trên màn bạc. Mấy chục năm làm nghề, chị đã đi qua biết bao số phận nhân vật và đều ghi được dấu ấn. Vai diễn đầu tiên là Thoa - cô gái nông trường trong bộ phim Đứa con nuôi, tiếp đó là Kiều Trinh đầy tâm trạng giằng xé trong phim Bãi biển đời người, Kiều Oanh trong sáng mạnh mẽ trong Kỷ niệm đồi trăng, Liễu trong Rừng lạnh, cô giáo Hạnh trong Những đứa con... Mỗi vai diễn một cuộc đời, một hoàn cảnh và tâm trạng khác nhau và Phương Thanh đã thả hồn vào đó, bằng cả tình yêu nồng nàn với nghiệp diễn. Lối diễn xuất của chị bao giờ cũng đi từ sự chân thực như đời sống, không hề khiên cưỡng hay khoa trương. Các đạo diễn đều hài lòng với diễn xuất nội tâm và thái độ lao động nghệ thuật nghiêm túc của Phương Thanh.
Nói đến nghệ sĩ ưu tú Phương Thanh là khán giả yêu màn bạc nhớ ngay đến cái tên "Hiền cá sấu" trong bộ phim Tội lỗi cuối cùng (đạo diễn - NSND Trần Phương). Cái tên ấy đã làm nên vinh quang một đời cho chị. Bằng lối diễn hết sức chân thực, khai thác bằng hết những uẩn ức éo le của đời người con gái, bật lên từ nụ cười khinh bạc, điệu bộ cùng cái nhìn nghênh nghênh như thách thức, Hiền cá sấu hiện lên thật rõ nét, sinh động. Để có được vai diễn để đời đó, chị đã phải mang một cái tên giả để nhập vào Trại phục hồi nhân phẩm Long Thành, cùng ăn cùng ở với các nữ trại viên. Vào đầu những năm 80, nhiều khán giả trẻ hâm mộ vai diễn ấy đến mức bắt chước mặc áo ba lỗ, để kiểu đầu giống hệt như "Hiền cá sấu".
Không chỉ xuất hiện trên màn bạc, Phương Thanh còn góp mặt, vào vai rất ngọt ngào ở một số phim của Truyền hình Việt Nam. Khán giả vẫn nhận ra chị ở vẻ đẹp đằm thắm, cái nhìn da diết và nụ cười duyên. Trong bộ phim dài tập Gió qua miền tối sáng (cộng tác với Úc về đề tài phòng chống AIDS), Phương Thanh nhập vai chính là cô giáo Hiền cũng thật đạt bởi sự chân thực vốn có. Trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam, mấy chục năm qua, thông qua các chương trình sân khấu truyền thanh hàng tuần, bằng các vai chính cũng như phụ, chất giọng (đài từ), ấm áp của chị đã truyền cảm đến khán thính giả. Chúng tôi đã có với nhau biết bao kỷ niệm đẹp của những năm tháng làm nghề, bằng mối quan hệ gắn bó giữa đạo diễn truyền thanh với nghệ sĩ biểu diễn. Nhớ lắm, Phương Thanh ơi!
Những năm gần đây, Phương Thanh lặng lẽ, ít xuất hiện hơn trước công chúng yêu nghệ thuật. Với chị, tất cả chỉ còn là tổ ấm - nơi ấy, trong căn nhà gần kề sông Hồng có chồng và con gái yêu của chị. Trải qua bao thăng trầm, đã từng có vinh quang chói sáng, giờ đây Phương Thanh biết rõ vai trò người vợ đảm, người mẹ hiền trong gia đình. Cách sống của chị mộc mạc giản dị, dễ mến dễ gần. Chị là người nội trợ khéo léo, biết nấu những món ăn ngon để đãi khách, biết sắp xếp mọi việc trong gia đình, sao cho "trong ấm ngoài êm". Và trên hết, chị là cánh tay phải, là chỗ dựa tinh thần cho chồng trong những lúc anh mệt mỏi, căng thẳng vì áp lực của nhà quản lý một đơn vị nghệ thuật lớn trong thời kinh tế thị trường. Xin chia sẻ với nghệ sĩ Anh Dũng trước tổn thất lớn lao này. Giờ đây, chỉ còn lại hai bố con trong căn nhà trống vắng. Những ngày cận kề Tết Kỷ Sửu, chúng tôi vẫn còn ríu rít chuyện trò, hẹn ra giêng sẽ tụ tập tổ chức vui xuân tại nhà Anh Dũng - Phương Thanh... Trong cuộc đời đầy giông bão này, chẳng ai nói trước được điều gì. Lại càng không thể đoán định được số phận cuộc đời mình. Phương Thanh đột ngột ra đi ở độ tuổi ngoài 50 (Thanh tuổi Thân, sinh năm 1956). Chắc hẳn khi đã ở chốn xa xăm kia, trong thẳm sâu lòng đất, Phương Thanh vẫn còn thao thức với những vai diễn của mình...
Đêm 14/2/2009
Minh Trang