Thuốc trôi nổi - Những nẻo đường mất mát

Ngành y tế Bắc Giang đã và đang nỗ lực hết mình để chấn chỉnh, rà soát và đưa vào quản lý những người hành nghề y tế tư nhân đang hoạt động tự phát trong cộng đồng mà chưa được kiểm tra cấp giấy phép.

 

Với trách nhiệm quản lý trên địa bàn, Sở Y tế Bắc Giang đã ra quyết định đình chỉ việc hành nghề của bà Nguyễn Thị Thế (bà Tiến) ở xã Tam Dị, huyện Lục Nam vì hành nghề không phép. Trong quá trình hành nghề, bà Thế đã nhận chữa cho rất nhiều cháu bé bị tưa lưỡi, loét miệng sau đó bị ngộ độc và phải nhập viện điều trị, và bản thân cháu nội của bà Thế cũng bị nhiễm độc chì.

 

Qua sự việc trên, chúng tôi nhận thấy rằng, trách nhiệm quản lý địa bàn của y tế cơ sở cần phải nâng cao hơn nữa, cương quyết không để tái diễn những trường hợp hành nghề không phép.

Phải nói thẳng thắn rằng, nếu chúng tôi không làm thật quyết liệt thì tình trạng thuốc không rõ nguồn gốc bày bán tràn lan tại các chợ phiên trong tỉnh còn diễn ra nghiêm trọng hơn nữa. Với trách nhiệm của ngành y tế, lãnh đạo chúng tôi đã yêu cầu y tế cơ sở, đặc biệt là các trung tâm y tế phải kiểm soát thật tốt vấn nạn này.

 

Thực tế ở Hà Giang đã xuất hiện tình trạng người dân dù không có một chút kiến thức nào về thuốc, thậm chí không biết chữ vẫn sang bên kia biên giới lấy thuốc về bày bán. Còn người mua cũng rất dễ dãi, cứ mỗi lần xuống chợ ngoài việc thăm thú, vui chơi dù không đau ốm cũng mua thuốc gọi là có… quà mang về.

 

Địa bàn của Hà Giang rộng, các chợ phiên đan xen nhau, một ngày diễn ra nhiều phiên chợ, trong khi đó các lực lượng chức năng mỏng nên chưa thể kiểm soát được hết tình hình. Bên cạnh đó, những hạn chế về trình độ nhận thức của người dân cũng là tác nhân để việc mua bán thuốc còn dễ dãi. Trước tình hình này, trong các buổi làm việc giữa ngành y tế với chính quyền các huyện, chúng tôi đều nêu vấn đề này và đề nghị lãnh đạo chính quyền cơ sở phải xắn tay vào làm, cương quyết thu hồi việc bán các loại thuốc ở chợ.

 

Chính vì thế, hiện nay việc bán các loại thuốc Tây ở các chợ Hà Giang đã giảm hẳn. Nếu có chỉ xuất hiện lẻ tẻ và không công khai như trước. Để ngăn chặn triệt để tình trạng này, ngành y tế Hà Giang đề nghị chính quyền cơ sở tiếp tục phối hợp tốt với cán bộ y tế, kiểm tra, kiểm soát thường xuyên hơn, ngoài việc thu hồi và tiêu hủy phải tính đến phạt hành chính thật nặng mới có tác dụng răn đe. Một phương án mà chúng tôi cũng đã tính đến, tại các phiên chợ vùng cao, là nên bố trí bàn khám các loại bệnh thông thường, tư vấn và hướng dẫn người dân dùng thuốc ngay tại chỗ, có như vậy mới giảm dần và không để tái diễn hình ảnh vừa bán thịt lại vừa bán thuốc, trông rất phản cảm như thời gian qua.

Ở Cà Mau, trước đây cũng có tình trạng thuốc Tây, thuốc Nam theo các ghe thuyền đi bán ở vùng sâu, vùng xa trong tỉnh. Trước tình trạng đó, để ngăn chặn tận gốc việc bán thuốc bừa bãi và người mua cũng dễ dãi, chúng tôi đã cho phép các công ty dược được mở đại lý cung ứng thuốc đến tận xã, phường.

 

Theo quan điểm của chúng tôi, việc mua, bán thuốc dễ dãi trên ghe thuyền, rồi đến các chợ vừa khó kiểm soát được chất lượng, vừa ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Vì vậy, việc các đại lý thuốc được mở ra nhằm đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân được mua thuốc có chất lượng, có nguồn gốc và được bảo quản tốt.

 

Ngành y tế tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với quản lý thị trường, công an thường xuyên kiểm tra, giám sát việc tuân thủ các quy định pháp luật của các đại lý thuốc để kịp thời chấn chỉnh. Bên cạnh đó, giao trách nhiệm cho các phòng y tế phải tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước trên địa bàn về hành nghề y dược, tuyệt đối không được buông lỏng quản lý.

Theo tôi, nguyên nhân của tình trạng lạm dụng thuốc, dùng thuốc không có chỉ định của bác sĩ có phần do thói quen dùng thuốc của người dân. Có thực trạng thuốc Nam, thuốc cam bày bán tràn lan ở chợ thiếu sự kiểm soát, hơn nữa người dân lại vì tâm lý tiện lợi, cứ ốm là ra chợ mua thuốc…

 

Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt lại không phải là thuốc Nam có nguồn gốc xuất xứ mà là các loại thuốc “dỏm” mang nhãn hiệu thuốc Nam. Câu hỏi đặt ra ở đây là ai làm ra và phân phối loại thuốc này? Làm cách nào mà các thầy lang lại có được những loại “thuốc cam” chứa một hàm lượng chì lên tới 50%, đó là câu hỏi cần phải được trả lời, để dẹp tận gốc các sản phẩm độc hại này.

 

Về công tác truyền thông, rõ ràng trong thời gian qua, truyền thông ngày càng quan tâm chú ý đến sức khỏe nhưng cũng chưa thể đủ vì thực tế qua tiếp xúc nhiều người chưa quan tâm đến báo đài, nên theo tôi cần kết hợp tuyên truyền tờ rơi, treo pano, thậm chí có cả các buổi nói chuyện. Về công tác điều trị ngộ độc chì rất tốn kém, thuốc giải độc đắt tiền, thời gian thải độc kéo dài không chỉ 1-2 tháng mà phải kéo dài đến hàng năm. Đấy chỉ là nói thuốc giải độc còn chưa tính đến chi phí để phục hồi chức năng do hậu quả mà ngộ độc chì để lại là chậm phát triển trí tuệ và thể chất…

Năm 2011, qua kiểm nghiệm 5.801 mẫu thuốc Đông dược - dược liệu, cơ quan kiểm nghiệm trong cả nước đã phát hiện 353 mẫu thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng, chiếm tỷ lệ 6,09% so với số mẫu thuốc Đông dược - dược liệu đã lấy kiểm tra. Đa số các mẫu thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng chủ yếu là các chỉ tiêu độ nhiễm khuẩn, độ rã, độ ẩm.

 

TS. Sơn cũng cho biết, qua kiểm nghiệm cho thấy, chất lượng thuốc Đông dược và dược liệu vẫn là vấn đề đáng báo động, khi cơ quan chức năng đã phát hiện có 1 mẫu thuốc Đông dược trộn tân dược clibenclamid và 4 mẫu trộn dexamethason, thực phẩm chức năng chứa tân dược sibutramin… và phát hiện 6 mẫu thuốc chữa tưa lưỡi dành cho trẻ em có hàm lượng chì vượt giới hạn cho phép… nhưng nhà sản xuất cố tình không công bố trong thành phần khiến người tiêu dùng vô tư sử dụng mà không biết rằng sản phẩm đó rất nguy hại đến sức khỏe.

Vụ Y học cổ truyền đã có công văn gửi Sở Y tế các địa phương yêu cầu tăng cường kiểm tra các cơ sở hành nghề KCB bằng y học cổ truyền và kiên quyết đình chỉ hành nghề đối với những cơ sở không phép, lấy mẫu những chế phẩm nghi ngờ để kiểm nghiệm chì; cấm tuyệt đối mọi hình thức buôn bán thuốc rong, đặc biệt tại các chợ, các lễ hội.

 

ThS. Sơn cũng cho biết, tại Bắc Giang, tỉnh có nhiều trẻ ngộ độc chì, cơ quan chức năng đã lấy các mẫu thuốc bột ở một cơ sở hành nghề không phép thuộc xã Tam Dị, huyện Lục Nam.

 

Kết quả xét nghiệm cho thấy, tất cả các mẫu trên đều nhiễm chì với nồng độ lên đến 1-4,3mcg/g. Ngoài ra, có 2 mẫu còn nhiễm kim loại asen (As) - thạch tín - với nồng độ 0,17 - 2,17mcg/g.