Kỳ II: “Thuốc chợ” - Một người uống, nhiều người đau
Việc bán và mua thuốc không nguồn gốc không chỉ có ở các phiên chợ vùng quê, vùng cao... mà ngay tại Hà Nội, thuốc cam không nguồn gốc có chứa chì đã gây ngộ độc cho nhiều người. Điều lạ là, mặc dù các ban, ngành của nhiều địa phương vào cuộc quyết liệt, nhưng chỉ cần các cơ quan chức năng lơi lỏng là… vẫn y nguyên. Hậu quả để lại thật thảm khốc. Người uống cũng khổ, người nhà cũng đau theo.
Thuốc chữa “bách bệnh“... hồn nhiên ra chợ
Một ngày đầu tháng 3, chúng tôi lên vùng cao Hà Giang, hòa mình vào không gian đông đúc, nhộn nhịp của chợ phiên xã Ma Lé (Đồng Văn). Điều làm chúng tôi chú ý nhất là những hàng bán thuốc chữa bệnh. Trong vai người có nhu cầu mua thuốc chữa đau bụng, chúng tôi ghé vào “quầy hàng” của một phụ nữ nằm cuối chợ. Gọi là quầy hàng nhưng chỉ là một chiếc mẹt tròn, trên đó bày la liệt các loại thuốc viên, thuốc nước nhằng nhịt chữ Trung Quốc. Hỏi mua lọ thuốc chữa đau bụng, “dược sĩ” chợ phiên đưa cho tôi một lọ thuốc nước có màu xanh, trên nhãn vẽ hình con rắn. Cầm lọ thuốc trên tay, tôi thắc mắc về chức năng thuốc bào chế từ loài rắn chủ yếu dùng xoa bóp bên ngoài da, chữa đau xương cốt chứ đâu có tác dụng chữa đau bụng. “Dược sĩ” hồn nhiên nói, thuốc này chữa bách bệnh, từ đau xương, đau khớp, sưng tấy, đau bụng và cả đi ngoài nữa. Chị chắc không? - tôi hỏi và được trả lời: Thì người cung cấp thuốc nói thế(?!).
 Điều trị bệnh nhân ngộ độc chì do dùng thuốc Nam tại BV Bạch Mai. |
Quan sát các mặt hàng thuốc được bày bán trên chiếc mẹt nhỏ, tôi giật mình khi thấy có rất nhiều loại được để lẫn vào nhau, thuốc uống có, xoa bóp ngoài da có, nước huyết thanh để truyền cũng có, thuốc tiêm có, trong đó có cả thuốc diệt chuột! Và với việc bán, mua thuốc tân dược đơn giản như tại các chợ phiên, chẳng may cả người bán, người mua đều sơ ý lấy nhầm thuốc chữa bệnh sang thuốc diệt chuột thì nguy to. Những nghi ngại của tôi có cơ sở, bởi các loại thuốc bày bán không hề có chút thông tin chỉ dẫn bằng tiếng Việt nào, người bán, người mua không biết tiếng Trung Quốc, chỉ nhận dạng thuốc qua hình dáng, màu sắc…
Trong số 130 cháu bé được phát hiện và điều trị ngộ độc chì tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai thì có đến 92 cháu ở Bắc Giang, trong số đó có đến gần 90% là trẻ ở xã Tam Dị, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Đa số các trẻ này đều dùng thuốc cam của một bà lang bán ở chợ làng. Phóng viên báo SK&ĐS đã có mặt tại xã Tam Dị. Và thật sự bất ngờ trước những hiểu biết rất…hồn nhiên của không ít phụ huynh. Tại địa phương này, có rất nhiều gia đình khác đã cho con sử dụng thuốc cam nhưng chưa có điều kiện cho con đi khám hoặc có trường hợp không muốn cho con đi khám vì nghĩ là cháu không có biểu hiện gì sẽ không bị ngộ độc chì. Điều đáng lo ngại hơn, vẫn còn người dân chưa hiểu hết tác hại của ngộ độc chì, họ cho đó là điều hết sức bình thường “thải hết chì là… xong”. Và ngay cả ở Hà Nội, thời gian qua cũng có 11 trường hợp cháu bé phải nhập viện vì ngộ độc chì do dùng thuốc cam của thầy lang bán ở chợ.
Nhiều người đau…
TS. Phạm Duệ - Giám đốc Trung tâm Chống độc, BV Bạch Mai, người 10 năm qua trực tiếp điều trị ngộ độc chì cho một cháu bé từ khi cháu chỉ 6 tuổi mà hiện nay cháu đã 16 tuổi nhưng không thể học nổi một chữ cái tiếng Việt đã phải rất đau lòng cảnh báo: “Người dân nên đến các cơ sở y tế để được khám bệnh và điều trị, không nên tin vào những bài thuốc gia truyền mà mang họa vào thân, đặc biệt là cho các cháu bé. Bởi ngay chính những người bán thuốc cũng không nắm rõ được những nguy hại từ thuốc mình đang bán”.
Không chỉ tự tiện mua thuốc về dùng, theo PGS.TS. Nguyễn Văn Đoàn, GĐ Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, BV Bạch Mai, nhiều bệnh nhân còn phải nhập viện vì họ cứ thích là đi mua thuốc về dùng. “Phụ nữ bị mọc ria như nam giới và mất kinh nguyệt, mặt chi chít trứng cá, rối loạn sắc tố da, béo phì, gầy còm... Đây đều là những hệ quả đáng tiếc của việc sử dụng thuốc corticoid một cách vô tội vạ”, PGS. TS. Nguyễn Văn Đoàn nói.
Mặt khác, theo nhiều chuyên gia về chống độc, điều khó khăn khi điều trị ngộ độc thuốc Nam là không có thuốc đặc hiệu, đa số người bệnh đã bị nặng do chất độc tích tụ trong cơ thể lâu (ngộ độc thuốc Nam hầu hết xảy ra từ từ, có người uống tới cả chục tháng mới bị). Triệu chứng thường là rối loạn hệ thống tiêu hóa (nôn, đi ngoài...), sau 3 - 4 ngày, các tổn thương ở bộ phận tiêu hóa nặng lên, xuất huyết dạ dày, thủng ruột... rồi gây suy gan, suy thận, hỏng bộ phận thần kinh (co giật), liệt cơ, suy hô hấp, đái ra máu... Đa số bệnh nhân nhập viện trong tình trạng muộn. Nếu suy thận còn có thể lọc máu ngoài thận, truyền dịch... tuy rất tốn kém nhưng còn cứu sống được bệnh nhân chứ suy gan nặng thì rất khó khăn.
Chỉ với 50.000 đồng/gói thuốc Nam không rõ nguồn gốc, người mua về uống khi nhập viện đã để lại hậu quả vô cùng nặng nề cho bản thân, gia đình và cả xã hội. Đã đến lúc không thể để tình cảnh này tiếp tục tái diễn.
Bài và ảnh: Thiên Thanh - Tuệ Khanh