Theo các thống kê quốc tế, khoảng 30-40% người bệnh đái tháo đường type 2 sẽ xuất hiện tổn thương thận trong quá trình diễn tiến của bệnh. Trong nhiều năm, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát đường huyết thật tốt để ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên, những tiến bộ của y học trong thời gian gần đây đã làm thay đổi đáng kể quan điểm điều trị.
Một nhóm thuốc có tên là SGLT2i (Nhóm thuốc ức chế kênh đồng vận chuyển natri – glucose 2) hiện được xem là liệu pháp quan trọng giúp bảo vệ thận và tim mạch cho người bệnh đái tháo đường, ngay cả khi đường huyết đã được kiểm soát tốt.
TS.BS.Nguyễn Vinh Quang - chuyên gia nội tiết, đái tháo đường, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 -TP.HCM).
1. Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị tổn thương thận?
Thận có vai trò lọc máu và loại bỏ các chất cặn bã ra khỏi cơ thể. Khi đường huyết tăng kéo dài, các cầu thận phải hoạt động quá mức trong thời gian dài, dẫn đến tình trạng tăng áp lực lọc, tổn thương cấu trúc cầu thận và làm suy giảm chức năng thận theo thời gian.
Ban đầu, người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, các xét nghiệm có thể phát hiện sự xuất hiện của albumin niệu (protein trong nước tiểu) hoặc giảm mức lọc cầu thận. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành suy thận giai đoạn cuối, phải lọc máu hoặc ghép thận.
Chính vì vậy, việc bảo vệ thận từ sớm đang trở thành mục tiêu quan trọng không kém việc kiểm soát đường huyết.
2. SGLT2i là thuốc gì?
SGLT2i là tên gọi chung của nhóm thuốc ức chế đồng vận chuyển natri-glucose 2. Một số hoạt chất phổ biến hiện nay gồm: Dapagliflozin, empagliflozin, canagliflozin.
Ban đầu, nhóm thuốc này được phát triển nhằm mục đích hạ đường huyết. Thuốc hoạt động bằng cách làm tăng thải glucose qua nước tiểu, từ đó giúp giảm lượng đường trong máu. Tuy nhiên, các nghiên cứu lớn trên thế giới đã phát hiện rằng lợi ích của SGLT2i không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát đường huyết mà còn giúp bảo vệ tim và thận một cách rõ rệt.
Tổn thương thận là một biến chứng thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường.
Quan điểm điều trị đã thay đổi
Trước đây, nhiều bác sĩ chỉ cân nhắc sử dụng SGLT2i khi người bệnh có HbA1c tăng cao hoặc kiểm soát đường huyết chưa đạt mục tiêu. Hiện nay, các khuyến cáo mới của Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và tổ chức KDIGO đều cho rằng SGLT2i nên được xem là thuốc bảo vệ tim - thận nền tảng ở người bệnh đái tháo đường type 2 có bệnh thận mạn. Điều này có nghĩa là ngay cả khi đường huyết đã đạt mục tiêu, người bệnh vẫn có thể được chỉ định SGLT2i nếu có nguy cơ tổn thương thận hoặc tim mạch.
Nói cách khác, triết lý điều trị hiện đại không còn chỉ tập trung vào đường huyết mà hướng đến bảo vệ toàn diện tim – thận – chuyển hóa.
Bằng chứng khoa học nói gì?
Nhiều nghiên cứu lớn đã chứng minh lợi ích của SGLT2i. Nghiên cứu EMPA-REG cho thấy empagliflozin giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong tim mạch ở người bệnh đái tháo đường type 2. Nghiên cứu DAPA-CKD ghi nhận dapagliflozin làm giảm nguy cơ tiến triển bệnh thận mạn, giảm nguy cơ suy thận giai đoạn cuối và giảm tử vong do nguyên nhân tim mạch hoặc thận. Nghiên cứu EMPA-KIDNEY tiếp tục khẳng định hiệu quả bảo vệ thận của empagliflozin ngay cả ở những bệnh nhân có mức lọc cầu thận thấp.
Những kết quả này đã góp phần thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận điều trị bệnh thận do đái tháo đường trên toàn thế giới.
Những ai có thể được hưởng lợi từ SGLT2i?
Theo các khuyến cáo hiện hành, nhóm thuốc này đặc biệt hữu ích ở người bệnh:
- Đái tháo đường type 2 có bệnh thận mạn.
- Có albumin niệu.
- Có suy tim.
- Có nguy cơ tim mạch cao.
- Có mức lọc cầu thận giảm (eGFR).
Một điểm mới rất đáng chú ý là người bệnh không cần phải chờ đến khi xuất hiện protein niệu nặng mới được sử dụng thuốc. Việc điều trị sớm có thể giúp làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận và giảm nguy cơ tiến triển thành suy thận giai đoạn cuối.
3. Người bệnh cần lưu ý gì khi sử dụng thuốc?
Mặc dù có nhiều lợi ích, SGLT2i vẫn cần được sử dụng đúng cách và theo dõi định kỳ. Sau khi bắt đầu điều trị, một số người bệnh có thể thấy chỉ số eGFR giảm nhẹ trong những tuần đầu tiên. Đây là hiện tượng thường gặp và thường không phải là dấu hiệu tổn thương thận cấp. Trong đa số trường hợp, người bệnh không cần ngừng thuốc nếu vẫn ổn định về huyết áp và thể trạng.
Người bệnh cũng cần tái khám đúng hẹn để kiểm tra:
- Chức năng thận.
- Huyết áp.
- Đường huyết.
- Tình trạng mất nước.
Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm:
- Nấm âm hộ – âm đạo ở phụ nữ.
- Viêm quy đầu ở nam giới.
- Nhiễm trùng đường tiểu.
Việc vệ sinh cá nhân tốt và uống đủ nước có thể giúp giảm nguy cơ gặp các tác dụng phụ này.
Khi nào cần tạm ngừng thuốc?
Trong một số tình huống đặc biệt, bác sĩ có thể khuyến cáo tạm ngừng SGLT2i như:
- Nôn ói nhiều.
- Tiêu chảy kéo dài.
- Mất nước.
- Nhiễm trùng nặng.
- Trước phẫu thuật lớn.
- Nhịn ăn kéo dài.
Mục đích là giảm nguy cơ xảy ra tình trạng nhiễm toan ceton đái tháo đường thể đường huyết không cao - một biến chứng hiếm gặp nhưng có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng hoặc tự ý sử dụng lại thuốc mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị.
Mời độc giả xem thêm video:
Cảnh báo những dấu hiệu nhận biết sớm bệnh đái tháo đường | SKĐS
