Tại hội thảo cập nhật thông tin chủ đề Ngày thế giới không thuốc lá 31-5/2026 và tình hình thực hiện các chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá do Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá tổ chức ngày 22/5 tại Hà Nội, các chuyên gia đã cập nhật, chia sẻ nhiều thông tin liên quan đến thuốc lá mới.
Ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi cách tiếp cận người tiêu dùng
TS.Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại chia sẻ thông tin tại hội thảo.
Theo TS Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại, trong bối cảnh nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá điếu truyền thống ngày càng được nâng cao, ngành công nghiệp thuốc lá đã chuyển hướng sang quảng bá các sản phẩm mới với hình ảnh hiện đại, thời trang và ít gây hại hơn. Tuy nhiên, đằng sau những thông điệp tiếp thị hấp dẫn đó là nguy cơ hình thành một thế hệ nghiện nicotine mới, nhất là trong nhóm trẻ em và thanh thiếu niên.
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy ngành công nghiệp thuốc lá luôn tìm cách mở rộng thị trường bằng việc thu hút người sử dụng mới. Trong đó, giới trẻ được xem là nhóm khách hàng tiềm năng nhất bởi đây là giai đoạn dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng xã hội và các ảnh hưởng từ bạn bè.
Một trong những chiến thuật nổi bật được nhiều quốc gia cảnh báo là hiện tượng "kẹo hóa" các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Thay vì hình ảnh thuốc lá truyền thống với mùi vị khó chịu, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử được thiết kế với màu sắc bắt mắt, hình thức nhỏ gọn và hương vị đa dạng như xoài, dâu, bạc hà, kẹo ngọt, socola hay nước giải khát. Những đặc điểm này khiến sản phẩm trở nên hấp dẫn hơn đối với trẻ vị thành niên.
Theo TS Nguyễn Thu Hương, việc sử dụng hương liệu và thiết kế sản phẩm theo hướng giống các loại bánh kẹo, đồ uống là một trong những phương thức tiếp thị hiệu quả nhất của ngành công nghiệp thuốc lá hiện nay. Điều này làm giảm cảm nhận về mức độ nguy hiểm của sản phẩm và tạo tâm lý tò mò, muốn trải nghiệm ở giới trẻ.
Không chỉ dừng lại ở hình thức bên ngoài, nhiều chiến dịch quảng bá còn sử dụng ngôn ngữ mang tính tích cực như "sành điệu", "công nghệ cao", "phong cách sống hiện đại" nhằm tạo cảm giác đây là những sản phẩm thời thượng thay vì sản phẩm gây nghiện chứa nicotine.
Các chuyên gia cho rằng đây là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên gia tăng tại nhiều quốc gia trong những năm gần đây.
Khi thuốc lá được "trò chơi hóa" trên môi trường số
Bên cạnh việc "kẹo hóa", ngành công nghiệp thuốc lá còn tận dụng mạnh mẽ môi trường số để tiếp cận người trẻ.
Theo TS Nguyễn Thu Hương, nhiều chiến dịch quảng bá sản phẩm mới đã được lồng ghép vào các nền tảng mạng xã hội phổ biến, sử dụng người có ảnh hưởng (KOLs, influencers), video ngắn, nội dung giải trí hoặc các hoạt động tương tác trực tuyến nhằm tạo sự gần gũi với giới trẻ.
Đáng chú ý, một số sản phẩm thuốc lá điện tử được thiết kế theo hướng "trò chơi hóa" (gamification), tích hợp các yếu tố công nghệ, sưu tập thiết bị, thay đổi màu sắc, hiệu ứng ánh sáng hoặc các tính năng tương tác tương tự sản phẩm công nghệ tiêu dùng.
Những yếu tố này khiến việc sử dụng thuốc lá điện tử không còn được nhìn nhận như một hành vi hút thuốc thông thường mà trở thành một phần của hoạt động giải trí hoặc thể hiện cá tính.
Trong khi đó, các nền tảng mạng xã hội với khả năng lan truyền nhanh đã giúp thông điệp quảng bá tiếp cận hàng triệu người dùng trẻ tuổi trong thời gian ngắn. Nhiều nội dung quảng bá được thể hiện dưới dạng chia sẻ trải nghiệm cá nhân, đánh giá sản phẩm hoặc các video giải trí, khiến người xem khó nhận biết đây là hoạt động tiếp thị.
Các chuyên gia cảnh báo rằng sự kết hợp giữa nicotine gây nghiện và các chiến lược tiếp thị kỹ thuật số đang tạo nên thách thức lớn đối với công tác phòng chống tác hại thuốc lá tại nhiều quốc gia.
Một xu hướng khác được TS Nguyễn Thu Hương đề cập là việc ngành công nghiệp thuốc lá ngày càng chú trọng xây dựng hình ảnh doanh nghiệp có trách nhiệm với xã hội.
Thông qua các hoạt động tài trợ, từ thiện, hỗ trợ cộng đồng hoặc các chương trình phát triển bền vững, các doanh nghiệp thuốc lá tìm cách cải thiện hình ảnh thương hiệu và gia tăng mức độ chấp nhận của xã hội đối với sản phẩm của mình.
Tuy nhiên, theo khuyến cáo của các tổ chức y tế quốc tế, đây là chiến lược đã được ngành công nghiệp thuốc lá sử dụng trong nhiều thập kỷ nhằm tạo ảnh hưởng tới quá trình xây dựng chính sách và làm giảm sự phản đối của công chúng đối với các sản phẩm thuốc lá.
Công ước Khung của Tổ chức Y tế Thế giới về kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC) cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ các chính sách y tế công cộng khỏi các lợi ích thương mại và lợi ích khác của ngành công nghiệp thuốc lá.
Thuốc lá thế hệ mới được 'núp bóng' dưới vỏ bọc thỏi son môi.
Tăng cường các biện pháp bảo vệ giới trẻ
Theo TS Nguyễn Thu Hương, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc kiểm soát hiệu quả thuốc lá thế hệ mới đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các giải pháp pháp lý, truyền thông và giáo dục.
Trong đó, cần tăng cường kiểm soát hoạt động quảng cáo, khuyến mại và tài trợ liên quan đến các sản phẩm chứa nicotine; hạn chế việc sử dụng hương liệu hấp dẫn trẻ em; kiểm soát chặt chẽ hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng và nâng cao nhận thức của cộng đồng về các nguy cơ sức khỏe.
Bên cạnh đó, việc trang bị kỹ năng nhận diện các chiêu thức tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá cho thanh thiếu niên cũng đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng ngừa.
Các chuyên gia cho rằng bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi tác động của thuốc lá thế hệ mới không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội và toàn bộ hệ thống chính trị.
