Thuốc lá điện tử, nung nóng đặc biệt nguy hiểm với sự phát triển não bộ của người trẻ

Mối nguy hại từ sản phẩm mới

Ngày 9/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là cụ thể hóa chính sách cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội, đồng thời bổ sung các quy định nhằm tăng cường kiểm soát những sản phẩm này.

Đây là vấn đề được quan tâm trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ngày càng được thiết kế với mẫu mã thời trang, nhiều hương vị và hình thức đa dạng, dễ thu hút sự tò mò của thanh thiếu niên. Các sản phẩm được quảng bá là giải pháp thay thế thuốc lá điếu thông thường, thậm chí tạo cảm giác ít độc hại hơn, nhưng thực tế vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.

Theo các thông tin chuyên môn, thuốc lá điện tử có thể chứa hàm lượng nicotine cao. Đây là chất gây nghiện mạnh, có khả năng tác động đến nhiều cơ quan, đặc biệt là hệ tim mạch, thần kinh và hô hấp. Nicotine có thể gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp, buồn nôn, đổ mồ hôi; trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến ngộ độc.

Đáng lo ngại, nicotine trong thuốc lá điện tử thế hệ mới thường được sử dụng dưới dạng muối, giúp người dùng dễ hít vào hơn và có thể nhanh chóng đưa nicotine vào não. Điều này khiến người sử dụng dễ hình thành sự phụ thuộc, khó cai nghiện.

Không chỉ có nicotine, dung dịch và hơi thuốc lá điện tử còn có thể chứa nhiều hóa chất độc hại như formaldehyde, acetaldehyde, acrolein, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và kim loại nặng như chì, cadmium, nickel. Khi được làm nóng và hóa hơi, một số thành phần có thể tạo ra các chất gây kích ứng đường hô hấp, tổn thương tế bào và làm tăng nguy cơ ung thư.

Đối với thuốc lá nung nóng, dù không sử dụng cơ chế đốt cháy như thuốc lá điếu thông thường, quá trình làm nóng vẫn có thể tạo ra các hóa chất độc hại. Sol khí của sản phẩm chứa các hạt vật chất có thể hít vào, hợp chất carbonyl, nitrosamine, hydrocarbon thơm đa vòng, kim loại nặng và nhiều chất khác. Một số chất có hàm lượng thấp hơn thuốc lá điếu, nhưng một số chất khác lại có hàm lượng cao hơn hoặc chỉ xuất hiện trong sản phẩm thuốc lá nung nóng.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định tất cả các loại thuốc lá, bao gồm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đều gây hại cho sức khỏe. Hiện chưa có bằng chứng xác nhận thuốc lá điện tử là biện pháp hỗ trợ cai nghiện thuốc lá điếu thông thường hoặc chứng minh các sản phẩm này ít gây hại hơn thuốc lá truyền thống.

Đặc biệt nguy hiểm với sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên

Một trong những nguy cơ đáng lo ngại nhất của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là tác động đối với trẻ em, thanh thiếu niên. Đây là nhóm tuổi có não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển, khiến việc tiếp xúc với nicotine có thể để lại những ảnh hưởng lâu dài.

Theo các thông tin chuyên môn, não bộ con người tiếp tục phát triển cho đến khoảng 25 tuổi. Việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến những vùng não kiểm soát sự chú ý, học tập, trí nhớ và khả năng kiểm soát hành vi.

Nicotine làm thay đổi quá trình hình thành các khớp thần kinh, vốn đóng vai trò quan trọng đối với khả năng ghi nhớ và tiếp nhận thông tin. Thanh thiếu niên sử dụng nicotine có nguy cơ suy giảm khả năng tập trung, nhận thức, dễ bị nghiện và gặp các vấn đề về cảm xúc, tâm trạng.

Không chỉ vậy, việc sử dụng thuốc lá điện tử còn có thể trở thành bước khởi đầu dẫn đến hành vi sử dụng thuốc lá điếu thông thường và các chất gây nghiện khác. Những nghiên cứu được tổng hợp trong tài liệu chuyên môn cho thấy người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử có liên quan đến nguy cơ gia tăng sử dụng thuốc lá điếu, rượu và ma túy bất hợp pháp.

Các sản phẩm này còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính. Dung dịch thuốc lá điện tử chứa nicotine có thể gây ngộ độc nếu vô tình nuốt phải, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ. Tại Malaysia, từ năm 2015 đến năm 2022 ghi nhận 66 trường hợp ngộ độc liên quan đến tiếp xúc với thuốc lá điện tử và dung dịch thuốc lá điện tử, trong đó 40 trường hợp là trẻ em dưới 5 tuổi.

Bên cạnh đó, WHO cũng ghi nhận các trường hợp tổn thương phổi cấp tính liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử. Tại Hoa Kỳ, tính đến ngày 18/2/2020, đã có 2.807 trường hợp tổn thương phổi liên quan đến thuốc lá điện tử, trong đó có 68 ca tử vong.

Một nguy cơ khác là thiết bị thuốc lá điện tử bị lỗi hoặc hư hỏng có thể gây cháy, nổ, dẫn đến bỏng và chấn thương nghiêm trọng. Như vậy, những sản phẩm thường được quảng bá với hình thức nhỏ gọn, hiện đại không chỉ tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện mà còn có thể gây ra những hậu quả cấp tính nguy hiểm.

Cần thực hiện nghiêm quy định cấm, ngăn nguy cơ từ thuốc lá mới

Thực tế cho thấy, việc kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không chỉ là vấn đề quản lý sản phẩm mà còn là yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Theo dữ liệu sơ bộ từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, trước khi có Nghị quyết số 173/2024/QH15, trong vòng 22 tháng, Trung tâm tiếp nhận 130 trường hợp cấp cứu liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng, trung bình 5-6 trường hợp mỗi tháng. Một số trường hợp bị tổn thương não nghiêm trọng sau khi sử dụng thuốc lá điện tử.

Sau khi Nghị quyết được thông qua, số trường hợp cấp cứu liên quan đến các sản phẩm này tại Trung tâm giảm xuống còn khoảng 1-2 trường hợp mỗi tháng. Tuy nhiên, dữ liệu trong tài liệu cũng ghi nhận số ca nhập viện có chiều hướng tăng trở lại vào tháng 10/2025, tập trung ở nhóm vị thành niên và thanh niên. Đáng chú ý, tình trạng ngộ độc có thể diễn biến âm thầm, khó phát hiện nếu chỉ thăm khám thông thường.

Những số liệu trên cho thấy việc ban hành quy định cấm là bước đi quan trọng, nhưng hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng còn phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện, kiểm tra và giám sát.

Trong bối cảnh Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày 9/11, việc hoàn thiện các quy định nhằm cụ thể hóa chính sách cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có ý nghĩa quan trọng. Dự thảo hướng tới bổ sung, làm rõ các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm liên quan; đồng thời quy định cụ thể những hành vi bị nghiêm cấm đối với sản phẩm hoàn chỉnh, bộ phận và nguyên liệu của các sản phẩm này.

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, công tác truyền thông, giáo dục về tác hại của thuốc lá mới cần được đẩy mạnh, nhất là trong trường học và gia đình. Phụ huynh, giáo viên cần quan tâm đến những biểu hiện bất thường của trẻ, chủ động trang bị kiến thức để giúp các em nhận diện và tránh xa các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Kiên quyết ngăn chặn việc tiếp cận, sử dụng thuốc lá mới trong giới trẻ không chỉ góp phần thực hiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá mà còn là giải pháp bảo vệ sức khỏe, trí tuệ và tương lai của thế hệ trẻ.