Chiến lược toàn cầu tinh vi ẩn sau định vị "phụ kiện thời thượng"
Theo Ths. Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá Hoa Kỳ, thuốc lá điện tử đang len lỏi sâu sắc vào đời sống của thế hệ trẻ không phải do một sự thành công ngẫu nhiên hay đơn thuần, mà là kết quả của một ý đồ, một chiến lược toàn cầu có chủ ý và vô cùng tinh vi từ các tập đoàn đa quốc gia. Thay vì thừa nhận bản chất độc hại, các hãng sản xuất cố tình định vị sản phẩm này như một biểu tượng của sự sành điệu, một món đồ công nghệ mới hay một phụ kiện phong cách sống để thu hút giới trẻ. Chúng tận dụng tối đa sức mạnh của các nền tảng số, từ các hội nhóm trên mạng xã hội cho đến các kênh phổ biến như TikTok, Facebook, đồng thời bám chặt vào các sự kiện giải trí, lễ hội và hoạt động thể thao.
Sự bùng nổ của các chiến dịch quảng cáo này đã tạo ra sức lan tỏa khủng khiếp trên không gian mạng. Theo các nghiên cứu toàn cầu được thực hiện tại hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trong giai đoạn từ năm 2019 cho đến nay, các nội dung liên quan đến thuốc lá điện tử đã thu hút tới khoảng 3,4 tỷ lượt xem, tác động trực tiếp đến 385 triệu tài khoản mạng xã hội, trong đó có đến 40% là những người trẻ dưới 25 tuổi. Đây thực chất là một chiến thuật rất cũ của ngành công nghiệp thuốc lá – lôi cuốn các thế hệ mới tiếp cận sản phẩm – nhưng được ngụy trang hoàn hảo dưới một bối cảnh mới và công nghệ mới đầy nguy hiểm.
Theo số liệu mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới thì đến nay chúng ta có khoảng 24 triệu thanh thiếu niên từ 13 cho đến 15 tuổi đang hút thuốc lá điện tử. Và ngoài ra thì có hơn 40 triệu người khác ở độ tuổi này đang sử dụng thuốc lá. Và đó chúng ta có thể thấy rằng là chúng ta đang tạo ra, chúng ta đang nhìn thấy và chứng kiến một thế hệ trẻ đang tiếp tục sử dụng sản phẩm này... Và có thể nói rằng đây không phải là một sự thành công đơn thuần, mà là một ý đồ, một chiến lược thật sự có chủ ý nhằm lôi kéo các thế hệ trẻ hút thuốc lá điện tử.
"Với quan điểm của chúng tôi thì đây không phải là một sự thành công đơn thuần của ngành công nghiệp thuốc lá, mà nó là tổng thể của một chiến lược toàn cầu rất là tinh vi của họ trong việc lôi cuốn và dụ dỗ một thế hệ mới hút thuốc lá... Tất cả những cái lập luận đó đều là sai lầm và đó là một sự dối trá. Và chúng ta thấy rằng là không một cái sản phẩm gây hại và gây nghiện nào nó lại len lỏi vào trong một đời sống của một thế hệ trẻ như vậy."
Sự dối trá về "sản phẩm cai nghiện" và bản chất gây nghiện tâm thần từ Nicotine
Lịch sử đã chứng minh các hãng thuốc lá luôn tìm cách che giấu sự thật bằng những lập luận ngụy biện. Ngay từ những năm 1999, 2000 và 2019, trước các phiên điều trần tại Hạ viện Hoa Kỳ, các tập đoàn đa quốc gia từng ra sức giải trình rằng thuốc lá điện tử là sản phẩm công nghệ mới hỗ trợ cai nghiện và không hướng tới trẻ em. Tuy nhiên, thực tế đã bóc trần những lời dối trá đó khi số lượng người trẻ lệ thuộc vào sản phẩm này không ngừng tăng phi mã. Số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra một thực trạng nhức nhối: hiện có khoảng 24 triệu thanh thiếu niên từ 13 đến 15 tuổi đang hút thuốc lá điện tử, bên cạnh hơn 40 triệu người khác cùng độ tuổi đang sử dụng các loại thuốc lá khác.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, BV Bạch Mai,
Sự thay đổi hình thức từ thuốc lá truyền thống "xù xì" sang những thiết kế thuốc lá điện tử "đẹp hơn" thực chất chỉ là phương tiện giải trí và hòa nhập nhóm được cải tiến để phù hợp với từng giai đoạn. Về mặt chuyên môn y học, mọi tác dụng hay bản chất của các loại thuốc lá này đều xoay quanh nicotine. Nicotine có thể mang lại cảm giác tỉnh táo hoặc sảng khoái nhất thời lúc ban đầu đối với người chưa nghiện, nhưng bản chất của nó là chất gây nghiện cực mạnh, gây tác hại nặng nề đến hệ hô hấp, tim mạch và cả tâm thần của người sử dụng. Việc sử dụng thuốc lá đã được Tổ chức Y tế Thế giới phân loại cụ thể vào nhóm rối loạn tâm thần và hành vi.
PGS. TS. BS. Nguyễn Văn Tuấn phân tích: "Sử dụng thuốc lá thì được phân vào một loại rối loạn tâm thần và hành vi trong phân loại bệnh của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thế thì khi dùng, thuốc lá dùng thì nó lại có hai cái... vấn đề về sinh học [và] phương tiện như là giải trí và cái hòa nhập nhóm... Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng thuốc lá, ở đây thì về chuyên môn thì người ta chỉ quan tâm đến nicotine thôi... Tác dụng của cái thuốc lá, kể cả thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử mới thì nó đều là của cái nicotine. Thế còn nếu mà không có nicotine thì cái tác dụng nó sẽ không có... Cái chính là cái tác hại gây nghiện cũng như là cái tác hại về cơ thể như là hô hấp hoặc là về tim mạch, cũng như là về tâm thần của cái nicotine."
Tóm lại, những khái niệm đổi mới hay vỏ bọc công nghệ, thời trang mà các hãng thuốc lá thêu dệt nên hoàn toàn không làm thay đổi bản chất nguy hại của nicotine. Sự hấp dẫn giả tạo được tạo ra từ các chiến dịch marketing tinh vi hiện nay đang trực tiếp đe dọa và bắt giữ tương lai của cả một thế hệ trẻ.